Əşrəf Muradoğlu

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Əşrəf Muradoğlu (1925-1997) — Azərbaycan rəssamı.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Əşrəf Muradoğlu 1925-ci il oktyabrın 26-da Bakıda anadan olub. Hələ uşaq ikən dəcəl oğlan əlinə keçənlə asfalta, divarlara müxtəlif şəkillər çəkər, hətta anasının tənbehlərinə baxmayaraq istəyinə zidd getməzdi. Rəssamlığa olan böyük həvəs gənc oğlanı 1941-ci ildə Əzim Əzimzadə adına Rəssamlıq Məktəbinə gətirib. Bu təhsil ocağında Əşrəf Muradoğlu SSRİ Xalq Rəssamı Mikayıl Abdullayevin köməkliyi ilə sənətin sirlərinə yiyələnib. Gənc Əşrəf istedadı ilə hələ tələbə ikən nəinki müəllimlərini, hətta onu tanıyanları belə heyrətləndirib.

Əşrəf Muradoğlu hələ Rəssamlıq Məktəbində təhsil alanda hansısa bir qoçaq canından çox sevdiyi Sevilini götürüb qaçırmaqla, sanki rəssamın da taleyini oğurlayır. Elə o zamandan Əşrəf Muradoğlu bütün ömrünü Sevilin xəyalına həsr edir.

Rəssamlıq Məktəbini bitirəndən sonra Əşrəf Muradoğlu təhsilini davam etdirmək qərarına gəlir. Belə ki, rəssam 1947-ci ildə Leninqradda (indiki Sankt-Peterburq) İ.Y.Repin adına təsviri incəsənət, heykəltəraşlıq və memarlıq institutuna qəbul olunur. Orada da Əşrəf Muradoğlu istedadı və bacarığı ilə müəllimlərini təəccübləndirir. Hələ tələbə ikən yay tətillərində Vətəninə dönən Əşrəf digər rəssam dostlarından fərqli olaraq daha çox sifariş alar, əməyinin bəhrəsini də yalnız valideynlərinə sərf edərdi. 1954-cü ildə Əşrəf Muradoğlu diplom işində «M.F.Axundov və Y.M.Lermontov» əsərini müdafiə etməklə təhsil ocağını bitirib Bakıya qayıdır.

İlk baxışdan işlər öz axarıyla gedirdi. Sevgisinin acısı ilə yaşasa da, rəssam iki böyük təhsil ocağında öyrəndiklərindən kənara çıxmayıb yaradıcılıqla məşgul olurdu. Günlərin bir günü rəssam kefli halda dostları ilə şənlənən zaman milis qəzəbinə tuş gəlir. Toqquşma zamanı milis dəmir ayaqlarıyla Əşrəfin başına dayanmadan zərbələr endirir və nəticədə rəssam böyük xəsarət alır. O, psixi durumunu bərpa etmək üçün ruhi xəstəxanada müalicə almalı olur. Burada müalicə olunub yaradıcılığına dönsə də, artıq Əşrəf o Əşrəf deyildi. Onun əlləri daha əvvəlki kimi yox, tam fərqli rəsmlər çəkməyə başladı. Bir sözlə, dəhşətli zərbələr rəssamın yaradıcılığında dönüş rolunu oynadı. Dünənə kimi onun rəsmlərinə müsbət qiymət verənlər indi rəssamın nədən bəhs etdiyini anlamırdılar. Rəssamsa narazılıqların fərqinə varmadan sənətini hər şeydən, hər kəsdən üstün tutar, emalatxanasına çəkilib rəsmlərini çəkərdi.

Rəssam imkanlı ailədən çıxsa da, yalnız sənəti ilə məşğul olduğundan ömrünün sonuna kimi evində yox, kiçik emalatxanasında yaşamalı olub. O, beş-on addımlıq emalatxanasında sanki yeni bir dünyanın sakininə çevrilmişdi. Əşrəf elə bil kətan və boyaları ilə birlikdə yaşadığı zamandan uzaqlaşıb öz aləminə çəkilmişdi. Söz yox ki, fırça ustası əsərlərində ictimai-siyasi mövzulara müraciət edirdi. Bu kimi mövzulara özünəməxsus münasibət onun təxəyyülündən sızıb kətana həkk olunurdu. Görünür, məhz ona görədir ki, hərdən Əşrəf Muradoğlunun əsərləri bizə yuxunu xatırladır. Deyirlər, bəzən yuxular gələcəkdən xəbər verir. Sovet İttifaqının at oynadan zamanında rəssam əsərlərində bu rejimin gələcəyindən söz açırdı. Məsələn, «Lenin makinaçıya diktə edir» əsərində olduğu kimi. Burada Lenin sanki tökülən qanların fərqinə varmadan diktəsini edir, makinaçı isə əksinə, rejimə zidd çıxaraq keçmişinə baxıb, görünən qara qapıdan gələcəyə çıxış yolu axtarır. Və yaxud da «Sərhəddə» tablosunda təsvir olunan insanlar elə intizarla baxırlar ki, sanki Araza çəkilmiş məftillər bu dəqiqə qırılacaq və həmin adamlar çayın o biri tərəfində gözləyən qohumlarına qovuşacaqlar. Rəssamın 1973-cü ildə çəkdiyi «Muğam» əsəri də bu baxımdan çox maraqlıdır. Belə ki, rəssam muğamımızın dünyanı fəth edəcəyini hələ 42 il öncə görmüşdür: xanəndə qavalı əlində saxlayıb müşayiət olunan muğamı dinləyir. Burada qaval muğamda vacib sayılan musiqi alətlərindən biri kimi verilsə də, əslində o Yer kürəsidir. Yəni muğam Yer kürəsini əlində saxlayıb. Ümumiyyətlə, Yer kürəsi rəssamın bir çox əsərlərində müxtəlif formalarda öz əksini tapıb. Məsələn, «Qız çimərlikdə motosikllə», «İki qız motosikllə», «Motosikldə» əsərlərində rəssam motosiklin təkərlərində Yer kürəsinin iki müxtəlif zamanlarını təsvir edib. Yəni bəşər övladı keçmişdən gələcəyə sürətlə irəliləmək, sabahla görüşmək arzusundadır.

Rəssamın əsərlərində diqqəti cəlb edən bir məqam da odur ki, o, rəsmlərində gələcəyi açıq rənqlərlə yox, qara rənglərdə verib. Lakin bu o demək deyil ki, o, gələcəyi qara görürdü. Əksinə, qəribə səslənsə də rəssam üçün qara rəng işıqlı sabah demək idi.

1960-70-ci illərin ən önəmli rəssamlarından olan avanqard sənətkar Əşrəf Muradoğlu bu ərəfələrdə hamıdan qaçaraq, öz rəng dünyasında yaşayırdı. Tərkidünya bir insan idi. Heç kim tərəfindən nə özü, nə də əsərləri qəbul olunurdu. Çoxusu tam fərqli üslubda, ayrı dünyagörüşün, ayrı fantaziyanın məhsulu olan bu əsərləri anlamırdı və elə buna görə də rəssam demək olar ki, bütün sənət olaylarından təcrid olunmuşdu. Amma o öz yolundan dönmürdü. Sanki onu anlamayanların acığına əsərlərini bir az da mücərrədləşdirirdi. Əsərlərinin hamısında tablonun yuxarı hissəsində boşluqlar saxlayırdı. Əvvəlcə, ilk nəzər salanda bu anlaşılmır, amma sonradan başa düşürdün ki, rəssam burda məhz sonsuzluğu əks etdirib. Əsərin kompozisiyası məhz kosmosa gedib dirənir. Onun “Ata və oğul”, “Şeypurçalan” tablolarında bu daha qabarıq əks olunur. Amma bu təbii ki, bəzi insanlar tərəfindən anlaşılmırdı. O öz emalatxanasında rəngləri ilə bərabər yaşayırdı. Heç kimin diqqətini çəkməyən, qazanc gətirməyən avanqard portretlər isə rəssamın yaxın adamlarını qıcıqlandırırdı. Bu qıcıqlanma onun digər sənət yoldaşlarında da o qədər çox idi ki, rəssamın hər əsərini gülünclə qarşılayarlar.

1997-cu ildə rəssam öz emalatxana-evində tək-tənha öləndən sonra qonşusu ora köçdü, evin içində nə var idisə, hamısını çölə atdı, tabloları isə yandırdı.