Əkin şabalıdı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
?Yeyilən şabalıd
Edelkastanie (Castanea sativa) 1.jpg
Elmi təsnifat
Aləmi: Bitkilər
Şöbə: Örtülütoxumlular
Sinif: İkiləpəlilər
Yarımsinif: Hamamelid
Sıra: Fıstıqçiçəklilər
Fəsilə: Fıstıqkimilər
Cins: Şabalıd
Növ: Yeyilən şabalıd
Latınca adı
Castanea sativa Mill.
Wikispecies-logo.svg
Vikinövlərdə
sistematika
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı
ÜTMX   506541
MBMM   21020
IPNI   ???


Yeyilən şabalıd, əkin şabalıdı (lat. Castanea sativa)[1] - şabalıd cinsinə aid bitki növü.[2]

Chestnuts.jpg
Castanea sativa JPG(C0).jpg
  • Status. Arealı tədricən azalan relikt növdür.
  • Yayılması. Zaqatala (qoruğun ərazisi), Qəbələ (Vəndam və Bum çayları vadilərində) və rayonları. Qavqazın qalan hissəsində - Qərbi Zaqafqaziya, Cənubi Osetiya MB. Azərbaycandan kənarda – Kiçik Asiya və Qərbi Avropanın cənubu.
  • Bitdiyi yer. Dəniz səviyyəsindən 600-1100 m yüksəklikdəki zolaqda, aşağı dağlıq qurşağın şimal yamaclarında, dağ vadiləri və dərələrinin yamaclarında, təzə, rütubətli qonur-gillicəli torpaqlarda bitir.

Meşədə şabalıda palıd, vələs, ağacları ilə birgə rast gəlinir. Antropogen amillərin qüvvətli təsirinə məruz qalan sahələrdə şabalıd vələslə əvəz olunur.

  • Ehtiyatı. Şabalıdın əsas meşə massivlərinə Qəbələ rayonunda təsadüf edilir. Respublikamızda ehtiyatı ümumiyyətlə azdır. Ümumi sahəsi 1000 ha yaxındır.
  • Çoxalması. Toxumla çoxalır.
  • Ehtiyatının dəyişilmə səbəbləri. Tikinti materialı və müxtəlif məqsədlər üçün sistemsiz kəsilməsi, xəstəliyi və meyvəsinin toplanması.
  • Becərilməsi. Böyük Qafqaz rayonlarında geniş sahələrdə əkilir. Bakıda Azərbaycanın Botanika İnstitutunun botanika bağında becərilir.
  • Qəbul edilmiş qorunma tədbirləri. Zaqatala qoruğunda mühafizə olunur.
  • Zəruri qorunma tədbirləri. Mövcüd şabalıd meşələrini qorumaq, meşə əkinlərində və bağlarda geniş miqyasda becərmək. Qəbələ rayonunda Bumçay vadisində yasaqlıq yaratmaq lazımdır.
  • Məlumat mənbələri. Azərbaycan SSR-in Qırmızı kitabı, 1989

Mənbə[redaktə]

  1. Nurəddin Əliyev. Azərbaycanın dərman bitkiləri və fitoterapiya. Bakı, Elm, 1998.
  2. Elşad Qurbanov. Ali bitkilərin sistematikası, Bakı, 2009.