Əli Kərim

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Əli Kərim
Əli Paşa oğlu Kərimov
Əli Kərim.jpg
İlk adı Əli Kərimov
Doğum tarixi 18 mart 1931(1931-03-18)
Doğum yeri Göyçay, Azərbaycan SSR, ZSFSR, SSRİ
Vəfat tarixi 30 iyun 1969(1969-06-30) (38 yaşında)
Vəfat yeri Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ
Vətəndaşlığı SSRİ SSRİ
Milliyyəti azərbaycanlı
Həyat yoldaşı Elza Kərimova
Uşaqları Paşa, Azər, Orxan
Təhsili Maksim Qorki adına Ədəbiyyat İnstitutu
Fəaliyyəti şair
Əsərlərinin dili Azərbaycan dili
www.eli-kerim.net
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Əli Kərim (tam adı: Kərimov Əli Paşa oğlu; 18 mart 1931(1931-03-18), Göyçay30 iyun 1969(1969-06-30) və ya 29 iyun 1969(1969-06-29)[1], Bakı) — azərbaycanlı şair, tərcüməçi, 1954-cü ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Əli Kərim (Əli Paşa oğlu Kərimov) 1931-ci il mart ayının 18-də Azərbaycanın Göyçay şəhərində anadan olmuşdur. Atası Paşa kişi fəhlə işləmişdir. 1948-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsinə daxil olur, burada ehtiyacı olduğu yataqxana olmadığından Teatr İnstitutunun teatrşünaslıq fakültəsinə keçir, III kursdan Moskvada, M.Qorki adına Dünya Ədəbiyyatı İnstitutunda təhsilini davam etdirir və 1955-ci ildə oranı fərqlənmə diplomu ilə bitirir. Bakıya qayıtdıqdan sonra «Azərbaycan» jurnalının redaksiyasında işləmiş, şeir şöbəsinin müdiri olmuşdur.

Yaradıcılığı[redaktə | əsas redaktə]

Əli Kərimin ömrü,öz şair sözü kimi,poeziyada atributa çevrildi. Bu gün onun üslubunu,deyim tərzini,söz-obrazlarını davam etdirən şairlər var.[2] İlk nəşr olunan əsəri 1948-ci ildə «Azərbaycan pioneri» qəzetində çıxmış «Təzə müəllim» şeiri olmuşdur. 1957-ci ildə Moskvada keçirilən tələbələrin VI Ümumdünya Festivalında «İlk simfoniya» poeması mükafata layiq görülmüşdür. İlk kitabı 1958-ci ildə Azərbaycan ədəbiyyatı dekadası münasibəti ilə Moskvada rusca çıxan «İki sevgili» kitabı olmuşdur.

«İki sevgi» (1960), «Həmişə səfərdə» (1963), «Qızıl qanad» (1965), «Qaytar ana borcunu» (1970), «Uşaqlar və ulduzlar» (1971) «Səfərdən sonra» (1972), «Pillələr» (1978), «Gül və çörək» (1978), «Seçilmiş əsərləri» (I cild, 1974, II cild 1975), «Qayıt» (1983), «Pillələr» (1987), Seçilmiş əsərləri» (2 cilddə, 1991), «Mavi nəğmənin sahilində» (1991), «Neyləyim, şeirlə dərd söyləyirəm, (1999) və s. kitabları nəşr edilmişdir. Ona həsr edilmiş Feyzi Mustafayevin «Dinmə, ey kədər» (1986), Elza Kərimin «Nə xoşbəxt imişəm», Altay Məmmədovun «Tanıdığım Əli Kərim» xatirələr kitabları çapdan çıxmışdır. Şairin bədii yaradıcılığının tədqiqinə həsr edilmiş Cavanşir Yusiflinin «Azərbaycan poeziyasında Əli Kərim mərhələsi» (2005), «Əli Kərim üslubu, yaxud fərdi yaradıcılıqdan ədəbiyyat tarixinə baxış» (2010), Sona Xəyalın «Əli Kərim» (2011) və b. monoqrafiya və məqalələrin adlarını çəkimək olar. Şairin əsərlərindən bir çoxu ölümündən sonra işıq üzü görmüşdür. Əli Kərim 1969-cu ilin 30 iyununda Bakıda vəfat etmiş, Göyçayda dəfn edilmişdir. Dəfn edildiyi yerdə Əli Kərim parkı salınmışdır. Sumqayıt şəhərində Əli Kərim poeziya klubu fəaliyyət göstərir. Əli Kərim ədəbiyyata özünə məxsus üslubu ilə gəlmiş, ilk şeirlərindən parlaq istedadı ilə şeirsevərlərin diqqətini cəlb etmiş, özündən sonra gələn bir sıra şairlərə güclü təsir etmiş sənətkarlardandır. AMEA-nın Həqiqi üzvü, professor Tofiq Hacıyev onun yaradıcılığı barədə yazır: «Ə.Kərimin ömrü, öz şair sözü kimi poeziyada atributa çevrildi. Bu gün onun üslubunu, deyim tərzini, söz-obrazlarını davam etdirən şairlər var. Əli Kərim mövzu məhdudluğu bilməyib, mövzu əlvanlığı, həm də seçilmiş mövzunu orijinal işləmə tərzi onun yaradıcılığını səciyyələndirən cəhətləndəndir. Mövzuların bir qismi yalnız onun özünə məxsusdur, yəni onları o görüb, o mənalandırıb: «Babəkin qolları»nda məşhur Babək bir yanda qalır, onun kəsilmiş – Babəki xalq qəhrəmanı edən qolları qəhrəman seçilir; «Heykəl və heykəlin qardaşı» poeması da həmin prinsiplə yazılmışdır – qəhrəmanın özü yox, hekəlidir. «Gül və çörək», «Sevirəm», «Bomba üstündə ev», «Çiçəklər iclasda» kimi şeirlərdə də vəziyyət eynidir, bu əsərlərdə mövzu orijinallığı ideya-məzmun orijinallığı ilə, poetik forma yenilikləri ilə uyğun gəlir.

Həyat faktlarına xüsusilə poetik yanaşma, onlar üçün xüsusi poetik mühit yaratmaq üsulu şairin iri həcmli əsərlərində – poemalarında da saxlanır. İdman mövzusunda yazdığı «Bir santimetr haqqında ballada» poemasında iradə ilə ətalətin mübarizəsi gözəl, şairanə ekrana çevrilir və bu ekranda şairliklə kommentatorluq çox təbii əlaqələndirilir. Əli Kərimdə oxucunu poetik mühitinə salmaq istedadı vardır: «İlk simfoniya» poemasını oxuyarkn əvvəldən axıra musiqi dünyasına düşürsən, buradakı obrazların timsalında musiqiçilərin sənətini, ailə-məişət ziddiyyətlərini təbii lövhələrlə yaşayırsan, şair oxucunu musiqi salonundan çıxarıb, qəhrəmanının ardınca yollara, bağlara, parklara izlətdikcə qulaqlarında melodiya cingiltisi kəsilmir. «Heykəl və heykəlin qardaşı» poemasında müharibə səhnələri ilə sülh dövrünü təsərrüfat-quruculuq mənzəsinin poetik ritmləri sənətkarlıqla növbələşir, müxtəlif mövzular ustalıqla bütövləşir...»

Filmoqrafiya[redaktə | əsas redaktə]

Filmin adı İl Ssenari müəllifi Əsər müəllifi Quruluşçu rejissor Aktyor İştirakçı Haqqında Filmin növü
Daş.jpg
Daş 1977 HəY Qısametrajlı Cizgi Filmi
Azərbaycan Televiziya logo.png
Sənət Sevincləri 2001 HəY Ədəbi-bədii proqram
Lider TV loqosu (1 sentyabr 2010-günümüz).png
Yeddi Duyum 2002 HəY Sənədli televiziya filmi
ANS TV loqosu (19 may 2012-günümüz).jpeg
Son Nəfəs 2009 HəY Qısametrajlı sənədli televiziya filmi
Azərbaycan Televiziya logo.png
Sənətkar Ömrü 2009 HəY Sənədli televiziya filmi
Azərbaycan Televiziya logo.png
Gələcəyin şairi 2010 HəY Sənədli televiziya filmi
İctimai TV (Azərbaycan) loqo (01).png
Əli Kərim 2013 HəY Qısametrajlı sənədli televiziya filmi
İctimai TV (Azərbaycan) loqo (01).png
Yadigarlar(06.01.2015 tarixli veriliş) 2013 HəY Televiziya verilişi
Xəzər TV loqo.png
Könül Dünyamız(01.11.2015 tarixli veriliş) 2015 HəY Televiziya verilişi
Xəzər TV loqo.png
Könül Dünyamız(13.04.2019 tarixli veriliş) 2019 HəY Televiziya verilişi
Mədəniyyət TV (2019-h.h.).png
Sətirlər(05.03.2020 tarixli veriliş) 2020 HəY Televiziya verilişi

Şeirlərinə yazılmış mahnılar[redaktə | əsas redaktə]

Haqqında yazılanlar[redaktə | əsas redaktə]

Kitablar[redaktə | əsas redaktə]

Feyzi Mustafayev. "Dinmə, ey kədər" (PDF).

Cavanşir Yusifli. "Əli Kərim üslubu, yaxud fərdi yaradıcılıqdan ədəbiyyat tarixinə baxış".

Cavanşir Yusifli. "Azərbaycan poeziyasında Əli Kərim mərhələsi".

Altay Məmmədov. "Tanıdığım Əli Kərim".

Sona Xəyal. "Əli Kərim" (PDF).

Elza Kərimova. "Nə xoşbəxt imişəm".

İfrat Əliyeva. "Çırağı Sönməyən Poeziya".

Məqalələr[redaktə | əsas redaktə]

  • Rəsul Rza: Qayğı sözü və qayğı özü
  • Məmməd Araz: Kürlə yarışan nəğmələr[3]
  • Mahir Qarayev: “İYUNUN SON GÜNÜ – SON İYUN GÜNÜ...” [4]
  • ANAR: Улыбка Али Керима [5]
  • Vaqif Yusifli: Şeirimizin Əli Kərim zirvəsi[6]
  • Vaqif Yusifli: Şeirimizdə Əli Kərim həqiqətləri[7]
  • Vaqif Yusifli: Əli Kərim novatorluğu: əbədi səfərdə[8]
  • Vaqif Yusifli: UNUDA BİLMƏDİYİM ŞAİR[9]
  • Vaqif Yusifli: Həmişə müasir şair[10]
  • Məti Osmanoğlu: Əli Kərim qələminin tabloları[11]
  • Telman Dəmir: Əli Kərimsiz ötən illər, Əli Kərimlə![12]
  • Cavanşir Yusifli: Əli Kərimin ad gününə [13]
  • Cavanşir Yusifli: Əli Kərim üslubu, yaxud “gözləri yumaq gərək, başqa cür görmək gərək...” [14]
  • Cavanşir Yusifli: “…ayrılıq zamanında anladım ki, bir sözük…” [15]
  • Cavanşir Yusifli: Əli Kərim sevgisi [16]
  • Cavanşir Yusifli: Əli Kərim: Konseptual şeirə gedən yol [17]
  • Zaur Qəriboğlu: “Sən mənim qədrimi biləsən deyə..."[18]
  • Südabə Sərvi: Ağrı, yaxın gəlmə - Əli Kərim 85[19]
  • Fərid Hüseyn: Poeziyamızın Əli Kərim kəhkəşanı var [20]
  • Arif Əsədov: Əli Kərimin “Vəsiyyəti”[21]
  • Rövşən Yerfi: Sadəlik və ülvilik mücəssəməsi – Əli Kərim [22]
  • Fərrux Məmmədov: Əli Kərim lirikasının bəzi xüsusiyyətləri [23]
  • Qəşəm Nəcəfzadə: Əli Kərim və intonasiyaları [24]
  • Qəşəm Nəcəfzadə: Şair Əli Kərimin itən pasportunun taleyi [25]
  • Tahir Abbaslı: Öz dövrünü aşan şair [26]
  • Qənirə Paşayeva: “Sən mənim qədrimi biləsən deyə”... [27]

Şeirlər[redaktə | əsas redaktə]

  • Məmməd İsmayıl: O kim idi
  • Ramiz Rövşən: Daş
  • Xəlil Rza Ulutürk: Təmkin
  • Sabir Rüstəmxanlı: Bir gülöyşə narı kimi
  • Flora Xəlilzadə: Qayıtdın
  • İsa İsmayılzadə: Bir şair yaşayırdı
  • Sərdar Əsəd: Yaddaş
  • Abbas Abdulla: Elegiya
  • Azər Abdulla: Əli Kərimə
  • Tofiq Abdin: Əli Kərimə
  • Səyavuş Sərxanlı: Məzar içində çıraq
  • İsmayıl Vəliyev: Təbəssüm işıqları
  • Ədalət Əsgəroğlu: Əli Kərimin məazrı önündə
  • Eldar Səfa Şahvələdli: Şair Əli Kərimin xatirəsinə
  • Sabir Adil: Əli Kərimə
  • Mahir Qarayev: Qara sevda

Ölümündən sonra şairin şeirləri müxtəlif dillərə tərcümə edilərək ölkəmizdə[28] və xaricdə -Türkiyə[29], Bolqarıstan [30], Kolumbiya [31], Rusiya[32], Belarusiya[33], Venesuela[34], İran[35] -da nəşr edilmişdir.

Xatirəsi[redaktə | əsas redaktə]

Heydər Əliyevin birinci dəfə hakimiyyətə gəldiyi dövrdə Göyçay Rayonunda Şair Əli Kərimin məzarı ətrafında Əli Kərim adına park salınmış, heykəli ucaldılmışdır. Bununla yanaşı Bakı, Göyçay, Sabirabad Şəhərlərində Əli Kərimin adını daşıyan küçə, Sumqayıt da Əli Kərim adına poeziya klubu, Xocalı rayonunda isə Əli Kərim adına tam orta məktəb vardır. Azərbaycan dilində latın qrafikası ilə kütləvi nəşrlərin həyata keçirilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə Əli Kərimin seçilmiş əsərləri nəşr edilmişdir.[36]


Əsərlərinin nəşri[redaktə | əsas redaktə]

  1. İki sevgili. Bakı: Azərnəşr, 1960, 60 səh.
  2. Həmişə səfərdə. Bakı: Azərnəşr, 1963, 63 səh.
  3. Qızıl qanad. Bakı: Azərnəşr, 1965, 132 səh.
  4. Qaytar ana borcunu. Bakı: Gənclik, 1970, 223 səh.
  5. Uşaqlar və ulduzlar. Bakı: Gənclik, 1971, 71 səh.
  6. Səfərdən sonra. Bakı: Azərnəşr, 1972, 192 səh.
  7. Tənbəl ayı balası. Bakı: Uşaqgəncnəşr, 1973, 15 səh.
  8. Seçilmiş əsərləri (iki cilddə). I cild. Bakı: Azərnəşr, 1974, 407 səh.
  9. Seçilmiş əsərləri (iki cilddə). II cild. Bakı: Azərnəşr, 1975, 185 səh.
  10. Pillələr (roman). Bakı: Gənclik, 1978, 160 səh.
  11. Qız və kəpənək. Bakı: Gənclik, 1979, 56 səh.
  12. Qayıt. Bakı: Yazıçı, 1983, 288 səh.
  13. Pillələr (roman). Bakı: Yazıçı, 1987, 262 səh.
  14. Seçilmiş əsərləri (iki cilddə). I cild. Bakı: Azərnəşr, 1991, 272 səh.
  15. Seçilmiş əsərləri (iki cilddə). II cild. Bakı: Azərnəşr, 1991, 251 səh.
  16. Mavi nəğmənin sahilində. Bakı: Yazıçı, 1991, 197 səh.
  17. Seçilmiş əsərləri. Bakı, Lider, 2004[37]
  18. Qaytar ana borcunu. Təbriz, Əxtər, 2008
  19. Seçilmiş əsərləri (2-ci cild). Bakı, Elm və Təhsil, 2012[38]
  20. Seçilmiş əsərləri. (I cild). Bakı, Şərq və Qərb, 2013
  21. Seçilmiş əsərləri. (II cild). Bakı, Şərq və Qərb, 2014
  22. “Nə xoşbəxt imişəm bir zaman, Allah!”. Bakı, Bakı Kitab Klubu, 2015
  23. Metronun yaylı qapıları. Bakı, Qanun nəşriyyatı, 2019

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Library of Congress AuthoritiesLibrary of Congress.
  2. Müasir Azərbaycan ədəbiyyatı.II cild/Bakı-2007,9 s.
  3. Kürlə yarışan nəğmələr
  4. “İYUNUN SON GÜNÜ – SON İYUN GÜNÜ...”
  5. Улыбка Али Керима
  6. Şeirimizin Əli Kərim zirvəsi
  7. Şeirimizdə Əli Kərim həqiqətləri
  8. Əli Kərim novatorluğu: əbədi səfərdə
  9. UNUDA BİLMƏDİYİM ŞAİR
  10. Həmişə müasir şair
  11. Əli Kərim qələminin tabloları
  12. Əli Kərimsiz ötən illər, Əli Kərimlə!
  13. Əli Kərimin ad gününə
  14. Əli Kərim üslubu, yaxud “gözləri yumaq gərək, başqa cür görmək gərək...”
  15. “…ayrılıq zamanında anladım ki, bir sözük…”
  16. Əli Kərim sevgisi
  17. Əli Kərim: Konseptual şeirə gedən yol
  18. “Sən mənim qədrimi biləsən deyə..."
  19. Ağrı, yaxın gəlmə - Əli Kərim 85
  20. Poeziyamızın Əli Kərim kəhkəşanı var
  21. Əli Kərimin “Vəsiyyəti”
  22. Sadəlik və ülvilik mücəssəməsi – Əli Kərim
  23. Əli Kərim lirikasının bəzi xüsusiyyətləri
  24. Əli Kərim və intonasiyaları
  25. Şair Əli Kərimin itən pasportunun taleyi
  26. Öz dövrünü aşan şair
  27. Qənirə Paşayeva: “Sən mənim qədrimi biləsən deyə”...
  28. Müasir Azərbaycan şeiri antologiyası ingilis dilində
  29. ÇAĞDAŞ AZERBAYCAN ŞİİRİ ANTOLOJİSİ
  30. Müasir Azərbaycan ədəbiyyatı Bolqarıstanda nəşr olundu
  31. Azərbaycan poeziyası Kolumbiyada
  32. Azərbaycan ədəbiyyatı nüfuzlu Rusiya mətbuatında
  33. “Yaşamağa nə var ki!..” adlı poetik tərcümələr kitabı Xəzər Universitetinin Nəşriyyatında çapdan çıxmışdır
  34. Azərbaycan poeziyası Venesuela mətbuatında
  35. В ТЕБРИЗЕ ИЗДАНЫ КНИГИ АЗЕРБАЙДЖАНСКОГО ПОЭТА АЛИ КЕРИМА
  36. Azərbaycan dilində latın qrafikası ilə kütləvi nəşrlərin həyata keçirilməsi haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN SƏRƏNCAMI
  37. Seçilmiş əsərləri(I cild)
  38. Seçilmiş əsərləri(II cild)

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Vikianbarda Əli Kərim ilə əlaqəli mediafayllar var.

Vikikitabda Əli Kərim ilə əlaqəli kitablar var.

Vikimənbədə Əli Kərim ilə əlaqəli məlumatlar var.

Vikisitatda Əli Kərim ilə əlaqəli məlumatlar var.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]