Əli Kərim

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Əli Kərim
Əli Paşa oğlu Kərimov
Əli Kərim.jpg
İlk adı Əli Kərimov
Doğum tarixi 18 mart 1931(1931-03-18)
Doğum yeri Göyçay Flag of Azerbaijan.svg Azərbaycan
Vəfatı 30 iyun 1969 (38 yaşında)
Vəfat yeri Bakı Flag of Azerbaijan.svg Azərbaycan
Həyat yoldaşı Elza Kərimova
Uşaqları Paşa, Azər, Orxan
Vətəndaşlıq Flag of Azerbaijan.svg Azərbaycan
Milliyyəti azərbaycanlı
Təhsili Maksim Qorki adına Ədəbiyyat İnstitutu Flag of Russia.svg Rusiya
www.eli-kerim.net

Əli Kərim (tam adı: Kərimov Əli Paşa oğlu) — azərbaycanlı şair, tərcüməçi, 1954-cü ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Əli Kərim (Əli Paşa oğlu Kərimov) 1931-ci il mart ayının 18-də Azərbaycanın Göyçay şəhərində anadan olmuşdur. Atası Paşa kişi fəhlə işləmişdir. 1948-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsinə daxil olur, burada ehtiyacı olduğu yataqxana olmadığından Teatr İnstitutunun teatrşünaslıq fakültəsinə keçir, III kursdan Moskvada, M.Qorki adına Dünya Ədəbiyyatı İnstitutunda təhsilini davam etdirir və 1955-ci ildə oranı fərqlənmə diplomu ilə bitirir. Bakıya qayıtdıqdan sonra «Azərbaycan» jurnalının redaksiyasında işləmiş, şeir şöbəsinin müdiri olmuşdur.

Yaradıcılığı[redaktə | əsas redaktə]

Əli Kərimin ömrü,öz şair sözü kimi,poeziyada atributa çevrildi. Bu gün onun üslubunu,deyim tərzini,söz-obrazlarını davam etdirən şairlər var.[1] İlk nəşr olunan əsəri 1948-ci ildə «Azərbaycan pioneri» qəzetində çıxmış «Təzə müəllim» şeiri olmuşdur. 1957-ci ildə Moskvada keçirilən tələbələrin VI Ümumdünya Festivalında «İlk simfoniya» poeması mükafata layiq görülmüşdür. İlk kitabı 1958-ci ildə Azərbaycan ədəbiyyatı dekadası münasibəti ilə Moskvada rusca çıxan «İki sevgili» kitabı olmuşdur.

«İki sevgi» (1960), «Həmişə səfərdə» (1963), «Qızıl qanad» (1965), «Qaytar ana borcunu» (1970), «Uşaqlar və ulduzlar» (1971) «Səfərdən sonra» (1972), «Pillələr» (1978), «Gül və çörək» (1978), «Seçilmiş əçərləri» (I cild, 1974, II cild 1975), «Qayıt» (1983), «Pillələr» (1987), Seçilmiş əsərləri» (2 cilddə, 1991), «Mavi nəğmənin sahilində» (1991), «Neyləyim, şeirlə dərd söyləyirəm, (1999) və s. kitabları nəşr edilmişdir. Ona həsr edilmiş Feyzi Mustafayevin «Dinmə, ey kədər» (1986), Elza Kərimin «Nə xoşbəxt imişəm», Altay Məmmədovun «Tanıdığım Əli Kərim» xatirələr kitabları çapdan çıxmışdır. Şairin bədii yaradıcılığının tədqiqinə həsr edilmiş Cavanşir Yusiflinin «Azərbaycan poeziyasında Əli Kərim mərhələsi» (2005), «Əli Kərim üslubu, yaxud fərdi yaradıcılıqdan ədəbiyyat tarixinə baxış» (2010), Sona Xəyalın «Əli Kərim» (2011) və b. monoqrafiya və məqalələrin adlarını çəkimək olar. Şairin əsərlərindən bir çoxu ölümündən sonra işıq üzü görmüşdür. Əli Kərim 1969-cu ilin 30 iyununda Bakıda vəfat etmiş, Göyçayda dəfn edilmişdir. Dəfn edildiyi yerdə Əli Kərim parkı salınmışdır. Sumqayıt şəhərində Əli Kərim poeziya klubu fəaliyyət göstərir. Əli Kərim ədəbiyyata özünə məxsus üslubu ilə gəlmiş, ilk şeirlərindən parlaq istedadı ilə şeirsevərlərin diqqətini cəlb etmiş, özündən sonra gələn bir sıra şairlərə güclü təsir etmiş sənətkarlardandır. AMEA-nın Həqiqi üzvü, professor Tofiq Hacıyev onun yaradıcılığı barədə yazır: «Ə.Kərimin ömrü, öz şair sözü kimi poeziyada atributa çevrildi. Bu gün onun üslubunu, deyim tərzini, söz-obrazlarını davam etdirən şairlər var. Əli Kərim mövzu məhdudluğu bilməyib, mövzu əlvanlığı, həm də seçilmiş mövzunu orijinal işləmə tərzi onun yaradıcılığını səciyyələndirən cəhətləndəndir. Mövzuların bir qismi yalnız onun özünə məxsusdur, yəni onları o görüb, o mənalandırıb: «Babəkin qolları»nda məşhur Babək bir yanda qalır, onun kəsilmiş – Babəki xalq qəhrəmanı edən qolları qəhrəman seçilir; «Heykəl və heykəlin qardaşı» poeması da həmin prinsiplə yazılmışdır – qəhrəmanın özü yox, hekəlidir. «Gül və çörək», «Sevirəm», «Bomba üstündə ev», «Çiçəklər iclasda» kimi şeirlərdə də vəziyyət eynidir, bu əsərlərdə mövzu orijinallığı ideya-məzmun orijinallığı ilə, poetik forma yenilikləri ilə uyğun gəlir.

Həyat faktlarına xüsusilə poetik yanaşma, onlar üçün xüsusi poetik mühit yaratmaq üsulu şairin iri həcmli əsərlərində – poemalarında da saxlanır. İdman mövzusunda yazdığı «Bir santimetr haqqında ballada» poemasında iradə ilə ətalətin mübarizəsi gözəl, şairanə ekrana çevrilir və bu ekranda şairliklə kommentatorluq çox təbii əlaqələndirilir. Əli Kərimdə oxucunu poetik mühitinə salmaq istedadı vardır: «İlk simfoniya» poemasını oxuyarkn əvvəldən axıra musiqi dünyasına düşürsən, buradakı obrazların timsalında musiqiçilərin sənətini, ailə-məişət ziddiyyətlərini təbii lövhələrlə yaşayırsan, şair oxucunu musiqi salonundan çıxarıb, qəhrəmanının ardınca yollara, bağlara, parklara izlətdikcə qulaqlarında melodiya cingiltisi kəsilmir. «Heykəl və heykəlin qardaşı» poemasında müharibə səhnələri ilə sülh dövrünü təsərrüfat-quruculuq mənzəsinin poetik ritmləri sənətkarlıqla növbələşir, müxtəlif mövzular ustalıqla bütövləşir...»

Filmoqrafiya[redaktə | əsas redaktə]

Filmin adı İl Ssenari müəllifi Əsər müəllifi Quruluşçu rejissor Aktyor İştirakçı Haqqında Filmin növü
Daş.jpg
Daş 1977 YoxN HəY YoxN YoxN YoxN YoxN Qısametrajlı Cizgi Filmi
Lider TV loqosu (1 sentyabr 2010-günümüz).png
Yeddi Duyum 2002 YoxN YoxN YoxN YoxN YoxN HəY Sənədli televiziya filmi
ANS TV loqosu (19 may 2012-günümüz).jpeg
Son Nəfəs 2009 YoxN YoxN YoxN YoxN YoxN HəY Qısametrajlı sənədli televiziya filmi
AzTV loqosu (14 fevral 2011-günümüz).png
Gələcəyin şairi 2010 YoxN YoxN YoxN YoxN YoxN HəY Sənədli televiziya filmi
İctimai Televizia.jpg
Əli Kərim 2013 YoxN YoxN YoxN YoxN YoxN HəY Qısametrajlı sənədli televiziya filmi
İctimai Televizia.jpg
Yadigarlar(06.01.2015 tarixli veriliş) 2013 YoxN YoxN YoxN YoxN YoxN HəY Televiziya verilişi
Xezerlogo.png
Könül Dünyamız(01.11.2015 tarixli veriliş) 2015 YoxN YoxN YoxN YoxN YoxN HəY Televiziya verilişi

Şeirlərinə yazılmış mahnılar[redaktə | əsas redaktə]

Haqqında yazılanlar[redaktə | əsas redaktə]

Kitablar[redaktə | əsas redaktə]

  • Feyzi Mustafayev - "Dinmə, ey kədər"[2]
  • Cavanşir Yusifli - "Əli Kərim üslubu, yaxud fərdi yaradıcılıqdan ədəbiyyat tarixinə baxış"
  • Cavanşir Yusifli - "Azərbaycan poeziyasında Əli Kərim mərhələsi"
  • Altay Məmmədov - "Tanıdığım Əli Kərim"[3]
  • Sona Xəyal - "Əli Kərim"[4]
  • Elza Kərimova - "Nə xoşbəxt imişəm"
  • İfrat Əliyeva - "Çırağı Sönməyən Poeziya" [5]

Məqalələr[redaktə | əsas redaktə]

  • Rəsul Rza: Qayğı sözü və qayğı özü
  • Məmməd Araz: Kürlə yarışan nəğmələr[6]
  • Mahir Qarayev: “İYUNUN SON GÜNÜ – SON İYUN GÜNÜ...” [7]
  • Vaqif Yusifli: Şeirimizin Əli Kərim zirvəsi[8]
  • Vaqif Yusifli: Şeirimizdə Əli Kərim həqiqətləri[9]
  • Vaqif Yusifli: Əli Kərim novatorluğu: əbədi səfərdə[10]
  • Vaqif Yusifli: UNUDA BİLMƏDİYİM ŞAİR[11]
  • Məti Osmanoğlu: Əli Kərim qələminin tabloları[12]
  • Telman Dəmir: Əli Kərimsiz ötən illər, Əli Kərimlə![13]
  • Cavanşir Yusifli: Əli Kərim üslubu, yaxud “gözləri yumaq gərək, başqa cür görmək gərək...” [14]
  • Zaur Qəriboğlu: “Sən mənim qədrimi biləsən deyə..."[15]
  • Südabə Sərvi: Ağrı, yaxın gəlmə - Əli Kərim 85[16]
  • Fərid Hüseyn: Poeziyamızın Əli Kərim kəhkəşanı var [17]
  • Arif Əsədov: Əli Kərimin “Vəsiyyəti”[18]

Şeirlər[redaktə | əsas redaktə]

  • Fikrət Qoca: Bir Əli vardı
  • Əmir Pəhləvan: Həyat sənə romantika, şer idi
  • Sabir Rüstəmxanlı: Əli Kərimin vəfatına həsr edilmiş şer

Xatirəsi[redaktə | əsas redaktə]

Ümummilli lider Heydər Əliyevin birinci dəfə hakimiyyətə gəldiyi dövrdə Göyçay Rayonunda Şair Əli Kərimin məzarı ətrafında Əli Kərim adına park salınmış, heykəli ucaldılmışdır. Bununla yanaşı Bakı, Göyçay, Sabirabad Şəhərlərində Əli Kərimin adını daşıyan küçə, Sumqayıt da Əli Kərim adına poeziya klubu, Xocalı rayonunda isə Əli Kərim adına tam orta məktəb vardır.


Əsərlərinin nəşri[redaktə | əsas redaktə]

Əli Kərimin Təbrizdə nəşr olunan Qaytar Ana Borcunu kitabı
  1. İki sevgili. Bakı: Azərnəşr, 1960, 60 səh.
  2. Həmişə səfərdə. Bakı: Azərnəşr, 1963, 63 səh.
  3. Qızıl qanad. Bakı: Azərnəşr, 1965, 132 səh.
  4. Qaytar ana borcunu. Bakı: Gənclik, 1970, 223 səh.
  5. Uşaqlar və ulduzlar. Bakı: Gənclik, 1971, 71 səh.
  6. Səfərdən sonra. Bakı: Azərnəşr, 1972, 192 səh.
  7. Tənbəl ayı balası. Bakı: Uşaqgəncnəşr, 1973, 15 səh.
  8. Seçilmiş əsərləri (iki cilddə). I cild. Bakı: Azərnəşr, 1974, 407 səh.
  9. Seçilmiş əsərləri (iki cilddə). II cild. Bakı: Azərnəşr, 1975, 185 səh.
  10. Pillələr (roman). Bakı: Gənclik, 1978, 160 səh.
  11. Qız və kəpənək. Bakı: Gənclik, 1979, 56 səh.
  12. Qayıt. Bakı: Yazıçı, 1983, 288 səh.
  13. Pillələr (roman). Bakı: Yazıçı, 1987, 262 səh.
  14. Seçilmiş əsərləri (iki cilddə). I cild. Bakı: Azərnəşr, 1991, 272 səh.
  15. Seçilmiş əsərləri (iki cilddə). II cild. Bakı: Azərnəşr, 1991, 251 səh.
  16. Mavi nəğmənin sahilində. Bakı: Yazıçı, 1991, 197 səh.
  17. Seçilmiş əsərləri. Bakı, Lider, 2004[19]
  18. Qaytar ana borcunu. Təbriz, Əxtər, 2008
  19. Seçilmiş əsərləri (2-ci cild). Bakı, Elm və Təhsil, 2012[20]
  20. Seçilmiş əsərləri. (I cild). Bakı, Şərq və Qərb, 2013
  21. Seçilmiş əsərləri. (II cild). Bakı, Şərq və Qərb, 2014
  22. “Nə xoşbəxt imişəm bir zaman, Allah!”. Bakı, Bakı Kitab Klubu, 2015

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Vikianbarda Əli Kərim ilə əlaqəli mediafayllar var.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

[1]

  1. Əli Kərim: dəyərlər üçün yeni etalon