Əltair

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Əltair
Əltair

Əltair
Tam adı Əltair
Digər adları Qartalın alfası
Kəşf tarixi Bilinmir
Ulduz ölçüsü vısual - 0.77 / mütləq - 2.22
Yerdən məsafəsi 5.13 Parsek
Parlaqlıq 10.7
Aid olduğu bürc Qartal
Spektral sinif A7 IV-V
Kataloq nömrəsi HR 7557


Əltair - Qartal Bürcünün α ulduzu. Dəyişkən "Qoşa Ulduzdur". Parlaqlığına görə 12cidir.

Dünya göylərinin ən parlaq 12. ulduzu olan Altair, 0,77 qədərlik parlaqlığı ilə işıq çirkliliyindən əziyyət çəkən böyük şəhərlərdə belə rahatlıqla görülə biləcək gücdə, göy rəngə çalan ağ bir şəkildə yanıb sönür.

Altair'in adı da, çoxu parlaq ulduz kimi ərəb dilindən gəlir. "El Tayr" Ərəb dilində quş mənasını verər və qərb dillərinə Altair olaraq keçmişdir. Bizdəki "Təyyar" adı da, eyni kökdendir (tay) və "uçan, uçucu" kimi mənalara gəlir. Eyni şəkildə təyyarə üçün köhnədən istifadə "Təyyar" sözü də Altair adı ilə əlaqəlidir.

A sinifi bir anakol ulduzu olan Altair, bizdən təxminən 16.7 işıq ili uzaqda yer alır və qalaktik ölçülərlə düşündüyümüzdə qapı qonşumuz olaraq xarakterizə bir ulduzdur. Göy üzündə çox asan şəkildə tapa biləcəyiniz bu ulduz, "yaz üçbucağı" ni meydana gətirən üç parlaq ulduzdan (Deneb, Vega, Altair) biridir. Yaz üçbucağını tapdıqdan sonra, üçbucağın döşəmənin qarşısında, təpə nöqtəsindəki ulduza baxmanız kafi olur. Bu ulduz, Altair'dir.

Quruluşu[redaktə | əsas redaktə]

Quruluşu Güneş'in təxminən 1.8 qatı çox kütləyə sahib olan ulduz, bu böyük kütləsi səbəbiylə Günəşdən çap olaraq 1.6 qat (aşağıda açıqlayacağıq) böyükdür və ortalama 8.000 santigrat dərəcəyə çata bilən səth istiliyi ilə təxminən 11 qat daha çox işıldama gücünə malikdir.

Maraqlı bir şəkildə, öz ətrafında təxminən 9 saat kimi inanılmaz bir sürətlə dönər. Müqayisə etməniz üçün söyləyək, Günəşin öz ətrafındakı fırlanma sürəti təxminən 25 Dünya günüdür. Bu sürət səbəbiylə ulduzun ekvatoru olduqca şişkindir və yüngülcə yumurtaya bənzər bir qlobal quruluşdadır. Yəni, diametrini ekvatora ölçerseniz 2 Günəş diametri taparkən, qütblərdən ölçtüğünüzde 1.6 Günəş diametri görərsiniz. Ulduzun nə üçün bu qədər sürətli döndüyü bilinməməklə birlikdə, bu yumurta formalı şəkli ulduzun həyatını əhəmiyyətli şəkildə təsir edir. Elə ki, ulduzun ekvator bölgəsindəki səth istiliyi (yayılmadan ötəri) qütblərindən təxminən min dərəcə daha aşağıdır.

Eyni zamanda bu fırlanma sürəti ulduzun həyat müddətinə də ciddi nisbətdə təsir edir. Merkezcil təcilin təsiri ilə xaricə doğru sovrulan ulduzun layları, nüvənin üzərindəki təzyiqin azalmasına və ulduzun nüvəsində nüvə reaksiyalarının daha yavaş reallaşmasına səbəb olur. Bu da, ulduzun özüylə eyni kütledeki digər qardaşlarından daha uzun yaşayacağı mənasını verir.

Əltair, Günəş kimi təkli bir ulduzdur və bilinən bir həyat yoldaşı yoxdur. Bu kütlədəki A tayf sinfi bir ulduzun anakol mərhələsində keçirə biləcəyi müddət təxminən 1.5 milyard ildir və Əltair bu müddətin təxminən 1 milyard ilini onsuz yaşayıb bitirmiş vəziyyətdədir. Ancaq, yuxarıda izah etdiyimiz sürətli dönüşü səbəbiylə, təxminən 1 milyard il daha anakol mərhələsində qalması gözlənilir.