Ağboğaz bülbül

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Ağboğaz bülbül
Berkute (cropped).jpg
Elmi təsnifat
Ranqsız:
Ranqsız:
Ranqsız:
Ranqsız:
Ranqsız:
Aləm:
Yarımaləm:
Tipüstü:
Sinif:
İnfrasinif:
Klad:
Yarımdəstə:
İnfradəstə:
Fəsiləüstü:
Cins:
Növ:
Ağboğaz bülbül
Beynəlxalq elmi adı

Ağboğaz bülbül (lat. Irania gutturalis) — Irania cinsinə aid quş növü. Azərbaycanda təhlükədə olan quşlar siyahısına daxil edilmişdir.[3]

Təsviri[redaktə | mənbəni redaktə et]

Boyu və hərəkətləri ilə bülbülü xatırladır. Üst tərəfi göy rəngə çalan boz, quyruğu, yanaqları qara, qaşı və boyunu ağdır. Qaramtıl-qəhvəyi rəngdə olan dişinin quyruğu tünd qəhvəyi, gövdə yanları narıncı, boğazı ağımtıl, boğazı əhatə edən başın yanı və sinəsi çirkli bozdur. Erkəyin üst tərəfi mavi boz olub, qara quyruğu və qırmızı sinəsi ilə seçilir. Dişisi erkəyə nisbətən sadədir. Daha qəhvəyi və boz yanaqlıdır. Alt tərəfində yalnız yanı qırmızıdır və qara quyruğu ilə dərhal seçilir. Cavan fərdləri xallıdır. Hər iki cinsiyyətdə ayaqlar qaradır, güclü dimdiyə malikdirlər. Quru yamacların kolluqlarla örtülü qayalıqlarında yaşayır və yuvalayır. Yuvaya 4-5 yumurta qoyur. Kürt müddəti 13-14 gün, bala çıxartma müddəti 12-15 gündür. Boyu 16,5 sm, qanad açıqlığı 28 sm və çəkisi 22 q-dır. Əsasən cücülərlə qidalanır, bəzən qida rasionuna giləmeyvələr əlavə olunur.

Yayılması[redaktə | mənbəni redaktə et]

Növün böyük bir yayılma arealı vardır. Tam müəyyənləşdirilməməsinə baxmayaraq, Qərbi Afrikada 1,000,000 km²’-lik bir sahədə yayıldığı qeyd olunur. İran, Qərbi Türkistan, İraqAralıq dənizi ətrafında yuvalayır. Qışı Afrikanın şərqində keçirir. Muxtar respublikanın Zəngəzur Milli Parkı ərazisində; Arpacay, Çəhriçay, Bicənək kəndinin qayalıqkolluq ərazilərində bizim tərəfdən müşahidə olunmuşdur. Azərbaycanda yuvalayan-köçəri quşdur. Avropada çox nadir müşahidə olunur.

Həyat tərzi[redaktə | mənbəni redaktə et]

1000 – 1400 m hündürlükdə, əsasən 1100 – 1200 m-də rast gəlinir. Yuvasını ot və müxtəlif köklərdən qurur. Dişi yuvaya ellipsşəkilli, sarimtıl və ya qizila calan qəhvəyi ləkəli, yaşıla calan mavi rəngdə 4 - 5 yumurta qoyur. Yuvası dairəvi şəkildədir.

Yuvanın xarici tərəfi, qurumus ot, çalı, cırpı və agac qabığından ibarət olmasına baxmayaraq, içərisi yumşaq olub, bitki toxumu, lələk, bez parcaları, kağız, qoyun yunu ilə döşənir. Erkək yalnız dişi yuvada olmadıqda yumurtaları qızdırır.

Sayı[redaktə | mənbəni redaktə et]

Naxçıvan Muxtar Respublikasının quru sahələrin kolluqlarında yayılmışdır. Optimal şəraitdə yayıldığı ərazidə 4-5 km²-də 2-3 fərddən çox olmur. Yayıldığı ərazidə bizim qiyəmətləndirməmızə görə ümumi sayı 20-40 cütdür. Avropa üzrə sayı 410,000 ilə 920,000 cüt olduğu qeyd edilir.

Azalma səbəbləri[redaktə | mənbəni redaktə et]

Davamsız otarma nəticəsində kolluqların yeni pöhrələrinin məhv edilməsi, kolluqların qırılması, yandırılması, əkin sahələrinə çevrilməsi.

Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər: Yaşayış ərazilərindən bəzi yerlərin, Qoruq, Milli Park və yasaqlıqların tərkibində olması faydalı olmuş Avropa mühafizə statusuna, Bern konvensiyasına, Azərbaycanın (1989) və Naxçıvan MR-in (2006) Qırmızı kitablarına daxil edilmişdir.

Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər: Yaşayış ərazilərində otarmanın məhdudlaşdırılması və kolluqların bərpası və bu növ haqqında ətrafda yaşayan əhali arasında təbliğat.

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1999.
  2. IOC World Bird List Version 6.3. 2016. doi:10.14344/IOC.ML.6.3
  3. "Azərbaycanda təhlükədə olan quşlar". 2013-07-07 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-04-22.

Mənbə[redaktə | mənbəni redaktə et]

  • Azərbaycan Respublikasının Qırmızı kitabı. Fauna, II nəşr, 172 səh.

Həmçinin bax[redaktə | mənbəni redaktə et]