Abdulla Zərbəliyev

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox character.png
Kərbəlayı Abdulla Zərbəliyev

Doğum tarixi 1849(1849-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Doğum yeri İçəri Şəhər, Bakı
Vəfat tarixi 1934(1934-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Vəfat yeri Bakı, Şüvəlan
Vəfat səbəbi həbsdə öldürülüb
Atası Zərbəli
Uşaqları Hacıağa, Balağa və Umxanım
Milliyyətiazərbaycanlı
İxtisası neftçi
Təhsilimədrəsə
FəaliyyətiBakı Şəhər Dumasının üzvü

Kərbəlayı Abdulla Zərbəliyev — məşhur azərbaycanlı milyonçu, mesenat, Bakı Şəhər ‎Dumasının üzvü. ‎

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Kərbəlayı Abdulla Hacı Zərbəli oğlu Zərbəliyev 1849-cu ildə rəncbər ailəsində dünyaya göz açıb. ‎Atası Hacı Zərbəli Mirzəli oğlu İçəri Şəhərin Mirzəli tayfasındandır. Hacı Zərbəlinin şəhər ‎kənarında – Dərnağında (indiki Dərnəgül) torpaq sahələri var idi. O, əsasən taxıl əkib becərməklə ‎məşğul olurdu. Günlərin birində təsadüfən icarəyə verdiyi torpaqlardan neft fəvvarəsi vurur. O, ağ ‎neft istehsal edən zavod açaraq xeyli sərvət toplayır. Məkkəyə ziyarətə gedib, Hacı titulunu alır. ‎Hacı Zərbəlinin iki arvaddan 5 uşağı olub, onlardan biri də Kərbəlayı Abdulla idi.‎

Kərbəlayı Abdulla Bakıda və onun ətraf kəndlərində öz qorxmazlığı, mərdliyi ilə məşhur idi. Onu ‎qoçuların qoçusu (baş qoçu) adlandırırdılar. Bakının ən tanınmış qoçuları Kərbəlayı Abdullanı ‎görəndə əllərini sinəsi üstə qoyub ehtiramla baş əyirdilər. O, əvvəlcə mollaxanada, sonra isə ‎mədrəsədə oxuyaraq, dini təhsil alıb. 1895-ci ildə Kərbəla ziyarətinə gedib Kərbəlayı titulunu ‎qazanıb. Onun şəhər içində mülkü, Sabunçu-Balaxanı sahəsində bir o qədər neft mədəni və ‎atasından miras qalmış ağ neft istehsal edən zavodu var idi.

O, XIX əsrin sonu - XX əsrin əvvəllərində Bakıda tanınmış neft sənayesi sahibi idi. Kərbəlayı ‎Abdulla hələ uşaqlıqdan atasının kiçik “Kerosin zavodu”nda sahibkarlıq isinə qoşulmuş, sonradan ‎ona miras qalan bu zavodu genişləndirmiş, Sabunçuda neftlə zəngin olan torpaq sahələrini almışdır.

Onun adıyla tanınan “K.A.Zərbəliyev” firması kommersiya dairələrində böyük etibar qazanmışdır. ‎

Kərbəlayı Abdulla 1907-ci ildən sonra da neft yataqları ilə zəngin olan bir neçə torpaq sahəsi almış ‎və öz şərikləri ilə neft istehsalına başlamışdır. O, Bakının "Aşağı məhəllə" adlanan indiki Rəsul Rza ‎‎(keçmiş Marinski) və Mirzağa Əliyev (keçmiş Çadrovı) küçələrinin kəsişdiyi yerdə ikimərtəbəli evdə ‎yaşayırdı.‎

Kərbəlayı Abdulla sərrast güllə atmaqda da mahir idi. Həmişə yanında iki mauzer gəzdirərdi. ‎Müxtəlif vaxtlarda, müxtəlif libaslarda gəzərdi. Bəzən tam milli, müsəlman, bəzən qoçu, bəzən də ‎avropalı sayaq geyinərdi.‎

Bilgəhli Ələsgər, Balaca Hüseynqulu, Nardaranlı Paşa və başqaları onun ən yaxın müşayiətçiləri ‎idilər. Kərbəlayı Abdullanı tanıyanların dediklərinə görə, o, çox kin-küdurətli bir şəxs olub. Kiminlə ‎ədavəti və düşmənçiliyi var imişsə, mütləq onun axırına çıxıb, məhv edərmiş.‎

Kərbəlayı Abdullanın iki arvadı olsa da, birincisindən uşaqları olmayıb. ikinci arvadından isə onun iki oğlu ‎və bir qızı olub: Hacıağa, Balağa və Umxanım. Azərbaycanda, Qafqazda, həmçinin bütün Yaxın ‎Şərqdə ilk qadın qırıcı təyyarəçi olan Ruqiyyə Hacıağa qızı Zərbəliyeva Kərbəlayı Abdullanın ‎nəvəsidir. O, sonralar tanınmış uşaq həkimi olmuşdur. Ruqiyyə Zərbəliyevanın[1] oğlu Rauf Baba oğlu Talıbov ‎Azərbaycan Politexnik İnstitutunda müəllim və elmi işçi olmuşdur. Uzun müddət respublika Dəri-Zöhrəvi ‎dispanserinin baş həkimi olmuş Ağaəli Əliyev Kərbəlayı Abdullanın qız nəvəsidir. Kiyev ‎universitetinin məzunu, Bakının məşhur terapevti olmuş Muxtar Məşədi İsmayıl oğlu Əliyev isə ‎Kərbəlayı Abdullanın doğma bacısı oğlu idi. Kərbəlayı kasıb bir kişinin qızını - Səkinəni qızlığa ‎götürmüşdür.‎

Kərbəlayı Abdullanın ‎nəvəsi pilot Ruqiyyə Zərbəliyeva

Kərbəlayı Abdullanın ətrafında 40 nəfərə yaxın qoçu cəmlənərmiş: Bilgəhli Ələsgər, Balaca ‎Hüseynqulu, Nardaranlı Paşa, Mərdəkanlı Keçəl Qüdrət, Altıbarmaq Baba və başqaları. Sonralar ‎Azərbaycan Fövqəladə Komissiyasının və Azərbaycan SSR inqilab tribunasının sədri, minlərcə ‎günahsız adamın qanını tökən "altıbarmaq" Baba Əliyev Kərbəlayı Abdullanın ən ‎fəal qoçularından olub.‎

Kərbəlayı Abdulla yaşayan məhəllədə oğurluq və əxlaqsızlıq olmazdı. O, hətta məhəllələrində ‎oğurluq edib aradan çıxmış bir nəfəri Tiflis şəhərində tapdıraraq, Bakıya gətizdirmiş və tənbeh ‎etmişdir.

Kərbəlayı Abdulla Məşədi Əzizbəyovun və onun ömür-gün yoldaşı Püstəxanımın yaxın ‎qohumlarından idi. Püstəxanımın qardaşı Daşdəmir isə Kərbəlayının ən etibarlı qoçularından ‎sayılırdı. 1905-ci ilin yayında Bakıda fəhlə çıxışları xüsusilə vüsət almışdı. Tətillər, nümayişlər ‎günbəgün genişlənirdi. Belə bir vaxtda burjuaziyanın ayrı-ayrı dəstələri də birləşməyə başladılar. ‎‎1905-ci ilin iyununda onların təşəbbüsü ilə "Barışıq Komitəsi" yaradıldı. Bakı şəhər duması ‎tərəfindən komitəyə 28 üzv seçildi. Həmin üzvlər əsasən burjua nümayəndələrindən ibarət idi. ‎Onların sırasında Kərbəlayı İsrafil Hacıyev, Hacı Aslan Aşurov, Kərbəlayı Abdulla Zərbəliyev, İsabəy ‎Hacınski, Mirzə Əsədullayev, İsmayıl bəy Səfərəliyev, A.Səlimxanov, ziyalılardan Əlimərdan bəy ‎TopçubaşovƏhməd bəy Ağayev də var idi.

Əhməd bəy Ağayevin yaratdığı "Difai" milli hərəkatını ilk maliyyələşdirənlərdən Kərbəlayı ‎Abdulla olmuşdur.‎

Komitəni yaratmaqda əsas məqsəd proletariat ilə burjuaziyanı barışdırmaq və onları vahid bir ‎məqsəd uğrunda mübarizəyə istiqamətləndirmək idi. Bu sahədə "Qeydiyyat Komitəsi"nin bir sıra ‎yerli xeyriyyə təşkilatlarının, ən nəhayət, Bakı şəhər dumasının üzvü Kərbəlayı Abdullanın da ‎xidməti az olmayıb...‎

Kərbəlayı Abdulla keçmiş 1 may, indiki Dilarə Əliyeva küçəsi, 155 ünvanında 1881-ci ildə öz adıyla ‎tanınan Kərbəlayı Abdulla məscidini inşa etdirmişdir. Sovet hakimiyyəti illərində bu məscidin ‎fəaliyyəti məcburən dayandırılmış, onun iki axundundan biri binanın yaxınlığındakı söyüd ‎ağacından asılmış, digəri isə sürgün edilmiş, içəridəki bütün avadanlıqlar yandırılmışdır. Məscid ‎repressiya olunduqdan sonra Qalina adlı bir rus qadınına mənzil əvəzi istifadəyə verilmişdir. ‎Həmin qadın isə, 14-15 ildən sonra Rusiyaya köçmüşdür. Əldən əllərə düşən Allahın evi uzun ‎müddət bu məscid anbar olmuş, sonralar isə karton fabriki kimi istifadə edilmiş, bir müddət Rus ‎dram Teatrının rəssamlıq sexinə çevrilmişdir. Təəssüflər olsun ki, Azərbaycan müstəqillik ‎qazandıqdan sonra məscid təmizlənərək təmir edilsə də, bu gün də onun bir hissəsi çörək sexi, ‎digər hissəsi isə yaşayış sahəsi kimi istifadə edilir. Ən dəhşətlisi isə məscidin içində ayaqyolunun ‎tikilməsidir...‎

Şərq üslubunda inşa edilən bu yaraşıqlı məscid indi imdad diləyir.‎

Kərbəlayı Abdulla məscidin dövrəsində iki mərtəbəli bina tikdirərək, kasıb ailələrdən olan ‎uşaqların maariflənməsinə də öz xidmətini göstərmişdir. Amma ayrı-ayrı şəxslər məktəbi də ‎inhisara alaraq öz şəxsi məqsədləri üçün istifadə edirlər.‎

Kərbəlayı Abdulla 1933-cü ildə Şüvəlandakı bağını, torpaq sahələrini və digər mülkünü bolşeviklərə ‎könüllü təhvil verməkdən imtina etdiyi üçün həbsə alınaraq Bayıl təcridxanasına göndərilir. O, 84 ‎yaşında vəfat etmiş, ŞüvəlandaMirmöhsün Ağanın məzarı yaxınlığında – ikinci mərtəbəyə qalxan ‎pilləkənin arxa tərəfində dəfn olunmuşdur.‎

Kərbəlayı Abdullanın qardaşı Zərbəliyev Yusif Zərbəli oğlu 1937-ci il iyulun 16-da güllələnmişdir.

Kərbəlayı Abdulla Bakı Şəhər Dumasının qlasnısı (deputatı) və “Səfa Müsəlman Xeyriyyə ‎Cəmiyyəti”nin idarə heyətinin üzvü olmuşdur.

Kərbəlayı Abdulla Zərbəliyev xatirələrdə məğrur, cəsur və sözündən dönməyən insan kimi ‎qalmışdır!‎

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Şimşinov A. Qanadlı qız (Gənc pilot Ruqiyyə Zərbəliyeva haqqında) // "Gənc işçi" qəzeti, 1941. 7 ‎mart.

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • Hafiz Sadıqov. KƏRBƏLAYI ABDULLA // "Kəlam" jurnalı, 1 avqust 2012‎
  • http://www.anl.az/el/Kitab/Azf-268536.pdf‎
  • Cəfərov N. Qırıcı aeroplan pilotu (Ruqiyyə Zərbəliyeva haqqında) // "Kommunist" qəzeti, 1940. 8 ‎mart ‎

‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎