Abraham Hiatsint Anketil-Düperron

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Abraham Hiatsint Anketil-Düperron
fr. Abraham Hyacinthe Anquetil-Duperron
Anquetil1.JPG
Doğum tarixi 7 dekabr 1731(1731-12-07)
Doğum yeri Fransa, Paris
Vəfat tarixi 17 yanvar 1805 (73 yaşında)
Vəfat yeri Fransa, Paris
Vətəndaşlığı Fransa Fransa
Milliyyəti fransız
Elm sahəsi şərqşünaslıq
Elmi dərəcəsi alim
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Abraham Hiatsint Anketil-Düperron[1] — fransız alimi, şərqşünas, Avropa alimləri arasında Avestanın ilk tərcüməçisi.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Anketil-Düperron Parisdə, Okserdə və Amersfortda ilahiyyat təhsili almışdı. O, Parisdə bir neçə Şərq dilini öyrənmişdi.

Elmi fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Anketil-Düperron 1755-ci ildə sanskrit və zənd dillərini öyrənmək məqsədilə hökumət tərəfindən Hindistana göndərilmişdi. Bu ölkəni 10 ay gəzdikdən sonra Sort şəhərində məskunlaşaraq 1760-cı ilə qədər bu şəhərdə yaşamışdır. 1755–61-ci illərdə Anketil-Düperron ölü dildə yazılmış Avestanın pars kahinləri tərəfindən (icmanın etirazına baxmayaraq) yeni pars ləhcəsində oxunmasına nail olmuşdu. O, hətta Avestanın əlyazmalarını əldə edə bilmişdi. 1762-ci ildə Parisə qayıdan Anketil-Düperron Kral kitabxanasına Şərq dilləri üzrə tərcüməçi vəzifəsinə təyin olunmuşdu. 1771-ci ildə Avestanı şərhlərlə fransız dilində nəşr etmişdi. Anketil-Düperronun tərcüməsi o dövrün bir çox alimləri tərəfindən qəbul olunmamış, bu mətnlərin orijinal olduğuna şübhə ilə yanaşanlar və Avesta mətnlərinin saxtalaşdırıldığını düşünənlər də olmuşdur. Yalnız Anketil-Düperronun ölümündən bir qədər sonra onun işi layiqincə qiymətləndirildi. O, digər Şərq dini mətnlərini də (məs., Upanişadanı) fransız dilinə tərcümə etmişdir. Müqəddəs külliyat olan Avesta Azərbaycanın qədim tayfalarından qalmış ən qiymətli yadigardır. Avestadan istifadə etməklə Atropatena tarixinin bir sıra məsələlərini araşdırmaq olar. Öz quruluşuna görə Avesta çoxtəbəqəli və müxtəlif mənbələrdən ibarətdir; burada təkrarlanan və eyni halda ziddiyyətli fikirlərdən də bəhs edilir. Avestanın istər dil xüsusiyyətləri, istər onun yazı üslubu, ayrı-ayrı fraqmentləri, rəngarəngliyi, onun Azərbaycan ərazisində toplanması xalqımızın qədim abidəsi sayılmasına imkan verir. Avesta Azərbaycanda qələmə alınmışdır, ona görə də Azərbaycanın qədim tarixinin araşdırılmasında bu külliyatın özünəməxsus yeri və mövqeyi vardır. [2]

Biblioqrafiya[redaktə | əsas redaktə]

  • Zend-Avesta, Р., 1771.
  • Oupnek’hat, v. 1-2, P., 1801—1802.
  • Legislation orientale, Amst., 1778.
  • Recherches historiques et géographiques sur l’Inde…, v. 1-2, В., 1786-87.
  • Dignité du commerce, et de l'état de commerçant, P., 1789.
  • L’Inde en rapport avec l’Europe, v. 1-2, Hamb. — Brunswick, 1798.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Bu alimin adı bir neçə variantda yazılır: Abram, Avraam, eləcə də Hiatsint, Yasent kimi də qeyd olunur.
  2. Abraham Hiatsint Anketil-Düperron // Azərbaycan Milli Ensiklopediyası  : [25 cilddə] / baş red. M. K. Kərimov. — Bakı: “Azərbaycan Milli Ensiklopediyası” Elmi Mərkəzi, 2009. — I cild. — Səhifələrin sayı: 608. — Səh.: 506.  — 10 000 nüs. — ISBN 978-9952-441-02-4.