Afina Politexnik üsyanı

Vikipediya, azad ensiklopediya
Naviqasiyaya keçin Axtarışa keçin
Afina Politexnik üsyanı
Yeri
  • Afina Milli Texniki Universiteti[d]
Ümumi itkilər
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar


Afina Politexnik üsyanı 1973-cü ilin noyabrında 1967–1974-cü illərdə Yunan hərbi xuntasına qarşı kütləvi tələbə nümayişi olaraq baş verdi. 1973-cü il noyabrın 14-də başlamış, açıq anti-xunta üsyanına çevrilmiş və Afina Politexnik Məktəbinin darvazalarından tankın keçməsi ilə başlayan silsilə hadisələrdən sonra noyabrın 17-də səhər tezdən qan tökülməsi ilə başa çatmışdır.

Fon[redaktə | mənbəni redaktə et]

Yunan xuntasına qarşı ilk kütləvi ictimai aksiya 1973-cü il fevralın 21-də hüquq fakültəsinin tələbələri tətil edərək Afina şəhərinin mərkəzindəki Afina Universitetinin Hüquq Məktəbi binalarının içərisində barrikada quraraq məcburi hərbi xidmətə çağıran qanunun ləğvini tələb edən tələbələrdən gəldi.[3]

Gənclər arasında diktaturaya qarşı tələbə hərəkatı güclənirdi və polis bu təhlükəyə qarşı çıxmaq üçün onlara qarşı qəddar üsullardan və işgəncələrdən istifadə edirdi.[4]

Noyabr hadisələri[redaktə | mənbəni redaktə et]

1973-cü il noyabrın 14-də Afina Politexnik Məktəbinin (Politexnik) tələbələri hərbi xuntaya (polkovnik rejimi) qarşı tətil və etiraz aksiyasına başladılar. Səlahiyyətlilər müdaxilə etmədikcə, tələbələr özlərini "Azad mühasirəyə alınmışlar" adlandırdılar (yunanca: Ελεύθεροι Πολιορκημένοι, yunan şairi Dionysios Solomosun Missolonginin Osmanlı mühasirəsindən ilhamlanan şeirinə istinad).[5][6][7] Onların əsas şüarları belə idi:

" Çörək-Təhsil-Azadlıq!
(Psomí-Paideía-Elefthería)
"

Bir birlik kortəbii olaraq formalaşdı və Politexniki tutmaq qərarına gəldi. İki əsas tələbə partiyası, marksist sovetyönlü A-AFEE və Riqas hərəkatı dəstəkləmədilər.[8] İşğalın Koordinasiya Komissiyası (CCO) yaradıldı, lakin üsyana nəzarət zəif idi.[9] Polis çöldə toplaşsa da, binaya girə bilmədi.[10]

İşğalın ikinci günündə (çox vaxt "bayram günü" adlanır) tələbələrə dəstək olmaq üçün Afinadan minlərlə insan axın etdi.[10] Radio ötürücü quruldu və o zaman tələbə və A-EFEE üzvü olan Maria Damanaki "Çörək-Təhsil-Azadlıq" şüarını populyarlaşdırdı. İşğalın tələbləri antiimperialist və anti-NATO idi.[11] Tələbə etirazları ilə müttəfiq olan üçüncü tərəflər tikinti işçiləri (onlar CCO ilə yanaşı paralel komitə yaratdılar) və eyni günlərdə təsadüfən Afinada etiraz edən Meqaradan olan bəzi fermerlər idi.[12]

Cümə günü, noyabrın 16-da CCO tələbələrin xuntanı devirmək niyyətində olduqlarını bəyan etdi. Günün ikinci yarısında qonşu nazirliklərə qarşı nümayişlər və hücumlar baş verdi. Mərkəzi yollar bağlandı, yanğınlar başladı və Afinada ilk dəfə molotov kokteyli atıldı.[13] Tələbələr barrikadalar qurdular və laboratoriya avadanlığından istifadə edərək Afinaya davamlı olaraq yayımlanan radio stansiyası qurdular:

" Politexnik burada! Politexnik burada! Yunanıstan xalqı, Politexnik bizim və sizin mübarizəmizin, diktaturaya qarşı və demokratiya uğrunda birgə mübarizəmizin bayraqdarıdır! [14][15]" "
Köhnə darvaza

1973-cü il noyabrın 17-də səhər saatlarında müvəqqəti hökumət Afina Politexnik Məktəbinin qapılarını tankla sındırdı. Ciddi sübut olmasa da, iddia edilir ki, tank içəri girəndə darvazanın arxasında 2–3 tələbə əzilib. Xuntanın süqutundan sonra aparılan rəsmi araşdırma, hadisə zamanı Afina Politexnik Məktəbinin heç bir tələbəsinin ölmədiyini bəyan etdi. Bununla belə, kampusdan kənarda 24 mülki şəxs öldürülüb. Bunlara polis zabiti Nikolaos Dertilis tərəfindən güllələndiyi bildirilən 19 yaşlı Maykl Miroqiannis, Leonin Liseyindən lisey şagirdləri Diomedes Komnenos və Aleksandros Spartidis və Zoqrafou şəhərətrafı qəsəbədə atəşə tutulan beş yaşlı uşaq daxildir. Bundan əlavə, insidentlər zamanı yüzlərlə dinc sakin yaralanıb.[16]

Xatirəsi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Üsyan hər il keçirilən yürüşlə anılır.[17] 1980-ci ildə hökumət yürüş iştirakçılarının Afinadakı Amerika səfirliyi qarşısından keçməsinə mane olan zaman polis iki nümayişçini öldürüb.[18]

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. Καλλιβρετάκης Λ. Το ζήτημα των θυμάτων: Νεκροί και τραυματίες (yun.). 2004.
  2. Οι 24 αναγνωρισμένοι νεκροί του Πολυτεχνείου (yun.). 2021.
  3. Brown, Kenneth. Greece // The World Book Year Book 1974. Chicago: Field Enterprises Educational Corporation. 1974. səh. 340. ISBN 0-7166-0474-4. LCCN 62-4818.
  4. Kornetis, 2013. səh. 225-226
  5. ΑΡΗΣ ΔΗΜΟΚΙΔΗΣ. "11 ενδιαφέροντα πράγματα για την εξέγερση του Πολυτεχνείου". Lifo Magazine. 16 November 2014. 15 April 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 April 2019.
  6. "Πολυτεχνείο – 45 χρόνια μετά: Πολύτιμη πηγή γνώσης, έμπνευσης και παραδειγματισμού". Nea Selida. 17 November 2018. 15 April 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 April 2019.
  7. "Πολυτεχνείο: 40 χρόνια μετά". Greek Reporter. 16 November 2013. 12 January 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 April 2019.
  8. Kornetis, 2013. səh. 255
  9. Kornetis, 2013. səh. 256
  10. 1 2 Kornetis, 2013. səh. 257
  11. Kornetis, 2013. səh. 257-59
  12. Kornetis, 2013. səh. 263
  13. Kornetis, 2013. səh. 270-272
  14. Etho Polytechneio through Internet archive Text in Greek: Εδώ Πολυτεχνείο! Λαέ της Ελλάδας το Πολυτεχνείο είναι σημαιοφόρος του αγώνα μας, του αγώνα σας, του κοινού αγώνα μας ενάντια στη δικτατορία και για την Δημοκρατία, transliterated as: Etho Polytechneio! Lae tis Elladas to Polytechneio einai simaioforos tou agona mas, tou agona sas, tou koinou agona mas enantia sti diktatoria kai gia tin Dimokratia)
  15. Παύλος Μεθενίτης. "17 Νοέμβρη 1973: Πολυτεχνείο". News247. 17 November 2018. 15 April 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 April 2019.
  16. BBC: On this day Arxivləşdirilib 2017-04-27 at the Wayback Machine quote: It follows growing unrest in Greece, and comes eight days after student uprisings in which 13 people died and hundreds were injured..
  17. "Greece marks '73 student uprising". Athens News. noyabr 17, 1999. səh. A01. iyun 17, 2008 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
  18. Papadogiannis, Nikolaos. Militant Around the Clock?: Left-Wing Youth Politics, Leisure, and Sexuality in Post-Dictatorship Greece, 1974-1981. Berghahn Books. 2015. səh. 210. ISBN 978-1-78238-645-2. 2020-01-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-08-24.