Antares

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Antares
Antares

Antares
Tam adı Antares
Digər adları Əqrəbin alfası, Əqrəbin ürəyi
Kəşf tarixi Bilinmir
Ulduz ölçüsü vısual - (0.9 - 1.8) / mütləq - (-5.28)
Yerdən məsafəsi 190 Parsek
Parlaqlıq 65000
Aid olduğu bürc Əqrəb
Spektral sinif M1.5Iab-b / B2.5V
Kataloq nömrəsi HR 6134

Əqrəb bürcünün α ulduzu. Yerdən uzaqlığı dəyişkəndir. Tipik "Qoşa Ulduzdur". Bu ulduz səmada 15-ci ən parlaq ulduzlardan biridir, qırmızı rəngi ilə seçilir. Bu ulduz çox nəhəng olub təxmini diametri 400 milyon km-dir. Yay günlərində Azərbaycandan görünür.

Spektral sinfi M1, işıqlıq sinfi isə Iab qırmızı ifratnəhəng olan Antares bilinən ən böyük ulduzlardan biridir. Bu, ən yaxın OB dərnəyinin (Scorpius-CENTAURUS Association) ən işıqlı, ən böyük və ən inkişaf etmiş ulduz üzvüdür. Antares, Scorpius-CENTAURUS Association'ın üst Scorpius alt qrupunun bir üzvüdür və təxminən 145 ps (470 i.i.) məsafədəki 11 milyon illik ortalama minlərlə ulduz ehtiva etməkdədir. Kütləsi 15-18 Günəş kütləsi qədər, radiusu isə 883 Günəş radiusuna bərabər olması düşünülməkdədir. Beləliklə əgər Günəş Sisteminin mərkəzinə yerləşdirilirsə, onun xarici səthi MarsYupiterin orbitləri arasında yayılardı.

Terminalogiya[redaktə | əsas redaktə]

Ənənəvi Antares adı, Antik Yunan Ἀντάρης'dan[1] gəlir;  qırmızımtıl tonunun Mars[2] planetinin görünüşüylə bənzərliyinə görə "Ares'e bərabər" ("bərabər-Mars") mənasını verir.   Beynəlxalq Astronomik Birlik, 2016-ci ildə ulduzlar üçün uyğun adları kataloqlaşdırılması və Standartlaşdırma üçün Star Names (WGSN)[3]  üzərinə bir Əmək Qrupu təşkil etdi. WGSN'nin İyul 2016  ilk bülletenində[4], WGSN tərəfindən təsdiqlənən ilk iki ad siyahısı toplandı və Antares daxil olundu. Bu anda IAU Star Names kataloquna[5] girilmiştir.

Redgiants ru.svg

Antares dəyişən bir ulduzdur və nisbi Ulduzların Ümumi Kataloqu'nda qeydiyyata alınmışdır.

Xüsusiyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

Antares M1.5 Iab'ın ulduz sinifində olan ifratnəhəng ulduzdur. Radiusu 883Rʘ bərabər olan ən böyük ulduzlardan biridir [6],  Günəş Sisteminin mərkəzinə yerleşdirilirsə xarici səthi Mars və Yupiterin orbitləri arasında yayıla bilər. Parallaks ölçmələrinə söykənərək Antares, Günəşdən təxminən 170 parsek uzaqlıqdadır.  Vizual parlaqlığı Günəşin parlaqlığından təxminən 10,000 dəfə çoxdur, ancaq ulduzun spektrin infraqırmızı qismində enerjisinin əhəmiyyətli bir hissəsini yayması səbəbiylə, bolometrik parlaqlıq Günəşin qabığının təxminən 65,000 dəfə çoxdur. Ulduzun kütləsi 15-18 Günəş kütləsi arasında hesablanmışdır.

Mövqeyi[redaktə | əsas redaktə]

Antares, ulduz Günəşlə qarşıdurma vəziyyətində olan hər il 31 Mayda bütün gecə səmada görünür. Antares indiki vaxtda axşam qaranlığında yüksələr və şəfəq vaxtı ekvatorda görülür. Noyabrın 30-una yaxın ərəfədə iki üç həftə ərzində Antares, gecə səmada görünməz çünki Günəşlə birləşmə [7]vəziyyətində olur;  bu görünməzlik dövrü Cənub Yarımkürəyə nisbətən Şimali Yarımkürədə daha uzundur, çünki ulduzun meyli göy ekvatorunun cənubundan əhəmiyyətli dərəcədə uzaqdadır.

Antares, ekliptikanın 6.5 ° 'si (digərləri Spica, Regulus və Aldebaran) içində olan dörd böyük  ulduzdan biridir və bu səbəbdən Ay tərəfindən tutula bilər. Həmçinin nadir hallarda Venera tərəfindən də tutula bilər. 31 İyul 2009-cu ildə Antares Ay tərəfindən tutuldu. Hadisə, Cənubi Asiyanın və Yaxın Şərqin çoxunda görülə bilərdi. Hər il 2 dekabr ətrafında Günəş Antares'in 5 ° şimalını keçməkdədir.

Qoşa ulduzu

Antares ulduz ölçüsü 5.5 olan qoşa ulduzu var, Antares B. Antares B, B2.5V spektrli, mavi-ağ ulduzudur; Antares A tərəfindən çıxarılan maddə tərəfindən çirkləndirildiyi düşündürən saysız qeyri-adi spektr xətlərinə də malikdir[6].

Yoldaşlıq edən ulduz normalda Antares A-dan parıltılı olması səbəbiylə kiçik Teleskopda görülmək çətindir, ancaq bəzən 150 mm-dən (5.9 düym)[8] daha açıqlıqda görülə bilər. Qoşa ulduz tez-tez yaşıl olaraq xarakterizə edilir, ancaq bu ehtimalla bir kontrast effekti[8] ya da bir teleskop ilə birlikdə görüldüyündə və tamamilə həll edilməyə çox yaxın olduğunda iki ulduzdan gələn işığın qarışdırılmasının nəticəsidir. Antares B ay tutulmaları zamanı Antares A Ay tərəfindən tutulduqda bir neçə saniyə ərzində kiçik bir teleskop ilə müşahidə edilir. Johann Tobias Burg tərəfindən 13 Aprel 1819-cu ildə[9] belə bir tutulma əsnasında kəşf edildi ancaq varlığı 1846-cı ildə təsdiq edilənə qədər, bəziləri tərəfindən Ayın atmosferi ərzində görülən Antares'in işığı olaraq baxıldı (o zamanlar var olduğu üçün nəzəriyyəyə tabe tutuldu.)

Qoşa ulduzun orbiti çox az öyrənilir, Antaresin radial sürətini araşdırmaq üçün ulduzun öz pulsasiyalarını[10] təhlil edilməlidir. Orbital dövrlər 1,200[11] ilə 2,562[12] il arasında mümkündür.

  1.  ἀντάρης. Liddell, Henry George; Scott, Robert; A Greek–English Lexicon at the Perseus Project.
  2.  Gettings, Fred ♦ The Arkana Dictionary of Astrology Penguin Books, 1985, p. 24 ♦ "Antares: Sometimes called Antar, in confusion with a literary hero (see Allen), the modern name is said to be derived from its red colour, in that it was rival even of the planet Mars—the Greek, anti-Ares."
  3.    "IAU Working Group on Star Names (WGSN)". Retrieved 22 May 2016.
  4. "Bulletin of the IAU Working Group on Star Names, No. 1" (PDF). Retrieved 28 July 2016.
  5.  "IAU Catalog of Star Names". Retrieved 28 July 2016.
  6. 6,0 6,1  Baade, R.; Reimers, D. (October 2007). "Multi-component absorption lines in the HST spectra of α Scorpii B". Astronomy and Astrophysics474 (1): 229–237. Bibcode:2007A&A...474..229B. doi:10.1051/0004-6361:20077308
  7.  Star Maps created using XEphem (2008). . "LASCO Star Maps (identify objects in the field of view for any day of the year)". Large Angle and Spectrometric Coronagraph Experiment (LASCO). Retrieved 2011-12-01. (2009, 2010, 2011)
  8. 8,0 8,1 Kaler, James. "Antares". Retrieved 13 August 2008.
  9.  Burnham, Robert, Jr. (1978). Burnham's Celestial Handbook.  New York: Dover Publications. p. 1666.
  10. Pugh, T.; Gray, D.F. (2013). "On the Six-year Period in the Radial Velocity of Antares A". The Astronomical Journal145 (2):   Bibcode:2013AJ....145...38P. doi:10.1088/0004-6256/145/2/38. 38.
  11. Hartkopf, W.I.; Mason, B.D.; Worley, C.E. (2001). "The 2001 US Naval Observatory Double Star CD-ROM. II. The Fifth Catalog of Orbits of Visual Binary Stars". The Astronomical Journal122 (6): 3472–3479. Bibcode:2001AJ....122.3472H. doi:10.1086/323921.
  12. Reimers, D.; Hagen, H. -J.; Baade, R.; Braun, K. (2008).  "The Antares emission nebula and mass loss of α Scorpii A" . Astronomy and Astrophysics491: 229–238. Bibcode:2008A&A...491..229R. arXiv:0809.4605 . doi:10.1051/0004-6361:200809983.