Apollon 14

Vikipediya, azad ensiklopediya
Naviqasiyaya keçin Axtarışa keçin
Apollon 14
Ümumi məlumat
Ölkə ABŞ
Təşkilat NASA
Uçuş məlumatları
Gəminin adı Apollo 14 Comand and Service Modul
Daşıyıcı raket Saturn 5 Sa- 509
Buraxılma yeri Florida, ABŞ
Buraxılma tarixi 31 yanvar, 1971-ci il
Eniş 9 fevral 1971[1]
NSSDC ID 1971-008A
SCN 04900
Ekipaj
Ekipaj üzvləri Stuart Rusa, Alan Şepard, Edqar Mitçel.
Emblem
Loqonun şəkli
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Apollon 14 (ing. Apollo 14) - ABŞ-ın Apollon proqramının səkkizinci missiyası, Aya enən üçüncü və Ay dağlıq ərazilərinə ilk enən missiya idi.

Missiya ilkin olaraq 1970-ci il üçün nəzərdə tutulmuşdu, lakin Apollon 13-ün uğursuzluğu ilə bağlı araşdırmalar və nəticədə kosmik gəmidə dəyişikliklər edilməsi zərurəti səbəbiylə təxirə salındı. Komandir Alan Şepard, komanda modulunun pilotu Stuart Rusa və Ay modulunun pilotu Edqar Mitçel 31 yanvar 1971-ci il bazar günü 16:03:02-də doqquz günlük missiya üçün yola düşdülər. Ayın enişinə gedərkən ekipaj ardıcıl ikinci missiyanı dayandıra biləcək nasazlıqların öhdəsindən gəldi və bəlkə də Apollon proqramını vaxtından əvvəl sona çatdırdı.

Şepard və Mitçel səthdə olarkən, Rusa Komandanlıq və Xidmət Modulunun göyərtəsində Ay orbitində qaldı, elmi təcrübələr apardı və gələcək Apollo 16 missiyasının eniş yeri də daxil olmaqla fotoşəkil çəkdi. O, özü ilə bir neçə yüz toxum götürdü, bir çoxu qayıdandan sonra cücərdi və sonrakı illərdə geniş yayılmış ay ağacları adlanan ağacları meydana gətirdi. Ayın səthindən buraxıldıqdan və uğurla yerləşdikdən sonra kosmik gəmi Yerə qaytarıldı və burada fevralın 9-da üç astronavt Sakit Okeana təhlükəsiz şəkildə endilər.

Ekipaj və mühəndislər[redaktə | mənbəni redaktə et]

Əsas heyət
  • Alan Şepard — komandir (2-ci kosmosa uçuş)
  • Stuart Rusa — komanda modulunun pilotu (1-ci kosmik uçuş)
  • Edqar Mitçel — Ay modulunun pilotu (1-ci kosmosa uçuş)

Alan Şepard uçuş zamanı ən yaşlı idi (47 yaş). Ekipaj bütövlükdə minimal uçuş təcrübəsinə malik idi: Şepard Merkuri proqramı çərçivəsində cəmi 15 dəqiqəlik suborbital uçuşda olmuşdu. Rusa və Mitçel isə ilk uçuşlarını edirdilər.

Mühəndislər[redaktə | mənbəni redaktə et]

  • Pete Frank (direktor)
  • Dave Reed (uçuş dinamikası mühəndisi)
  • Frankl Van Rensselaer (sürətləndirmə sistemləri mühəndisi)[2]
Apollo 14 ilə Saturn 5 daşıyıcı raketinin buraxılışı
Məftil çərçivədə bayraq.
Ay modulundan və yerləşdirilmiş antenadan kölgələr görünür.
Mitçel xəritəyə uyğun hərəkət edir.
Apollo 14 missiyası, suya enişi.

Ekipaj bölməsi 9 fevral 1971-ci ildə Amerika Samoası ilə Yeni Zelandiyanın Şimal adası arasında, vertolyot daşıyıcısı New Orleansdan 6,4 km məsafədə yerləşən nöqtədə 21:05-də Sakit Okeana endi.

Helikopter 49 dəqiqəyə gəminin heyətini təyyarədaşıyan gəmiyə çatdırdı.

Uçuşun nəticələri[redaktə | mənbəni redaktə et]

  • Apollon 13 fəlakətindən sonra düşmüş Amerika kosmik proqramının nüfuzu bərpa olundu.
  • Saturn 5-Apollon raket-kosmik kompleksinin etibarlılığı və səmərəliliyi bir daha nümayiş etdirildi. Uçuş zamanı müşahidə olunan nasazlıqlar uğurla aradan qaldırılıb və onlar bütövlükdə uçuşun uğuruna mane olmadı.
  • Astronavtların iştirakı ilə Ayın tədqiqinin avtomatik maşınların uçuşları ilə müqayisədə üstünlükləri bir daha nümayiş etdirildi, qeyd olundu ki, Ay ekspedisiyalarının Apollon kosmik gəmilərində uçuşlarının əsas vəzifələri artıq texniki deyil, elmi vəzifələrdir.
  • Astronavtların yüksək fiziki hazırlığı, xüsusilə, uçuş zamanı 47 yaşında olan Şepardın fiziki dözümlülüyü. Astronavtlar heç bir pis təsirlə qarşılaşmadılar. Şepard yarım kiloqram çəki qazandı (Amerikanın insan astronavtika tarixində ilk hal). Uçuş zamanı astronavtlar heç bir dərman qəbul etməyiblər.
  • Apollon 14 astronavtları tərəfindən Yerə çatdırılan Böyük Berta adlı ay qayasında sirkonu müəyyən etmək və qayanın yaşını müəyyən etmək mümkün olub — təxminən 4–4,1 milyard il (və ya 4,51 milyard il[3]). Bu mineral Yerdə əmələ gəlib və ondan asteroid və ya komet olaraq təxminən 4 milyard il əvvəl Aya uçub, o zaman Ay Yerə indi olduğundan üç dəfə yaxın olub.

"Ay ağacları"[redaktə | mənbəni redaktə et]

Apollon 14-ün göyərtəsində beş növ ağacın təxminən 500 toxumu Yerə gətirildi: buxur şamı, çinar, likvidambara, sekvoyaMenzis psevdo-hemlok . Onlar komanda modulunun pilotu Stüart Rusanın şəxsi baqajında kiçik konteynerdə olublar. Yerə qayıtdıqdan sonra ABŞ Meşə Xidmətinin uşaq bağçalarında cücərdildilər. 1975–1976-cı illərdə Vaşinqtondakı Ağ Evdə, bir çox ştatlarda, universitetlərdə və NASA mərkəzlərində ABŞ-in yaranmasının və Müstəqillik Bəyannaməsinin qəbulunun 200-cü ildönümünü qeyd etmək üçün "ay ağaclarının" tingləri əkilmişdir. Eyni zamanda, bitkilərin dəqiq harada əkilməsi ilə bağlı heç bir qeyd aparılmayıb. 2016-cı ilin fevralına qədər mütəxəssislər 25 ştatda 75 "ay ağacı" tapmağı bacardılar.[4][5]

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1971-008A.
  2. "https://web.archive.org/web/20190721143057/https://history.nasa.gov/afj/ap14fj/01_day01_launch" (ingilis). 2019-07-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-23.
  3. "Луна стала старше". 2019-01-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-01-25.
  4. Dr. Williams, David R. "The "Moon Trees"" (ingilis). NASA. 2016-02-10. 2021-03-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-03-30.
  5. "Moon mission's living monuments: Apollo 14's 'Moon Trees' 45 years later". Space News (ingilis). collectSPACE. 2016-02-03. 2017-04-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-03-30.