Atar

Atar (avest. ātar) — İran mifologiyasında və zərdüştilikdə od ilahı (yazata). Riqveda»da rast gəlinən və "alovlanan", "odlu" mənasını verən "atharyu" sözü ilə eyni kökdəndir.^[1]

Zərdüşti məbədlərində qədim dövrlərdən bəri üç əsas müqəddəs od daim yanardı: "Atar Quşnasp" (Hökmdarların və döyüşçülərin odu), "Atar Farnbaq" (Ruhanilərin odu) və "Atar Burzen-Mihr" (Əkinçilərin odu).^[2] Bu odlar cəmiyyətin üç əsas zümrəsini və həyat yolunu simvolizə edirdi. Ənənəyə görə, onların hər biri üçün xüsusi formalı qurbangahlar (altarlar) mövcud idi: hökmdar odu üçün tacı xatırladan qönçə formalı, ruhanilər üçün vulkan formalı, döyüşçü/əkinçi odları üçün isə qılınc tiyəsini və ya üçbucağı xatırladan piramida formalı qurbangahlar ucaldılırdı.^[3]

Müxtəlif dövrlərdəki təfsirləri

"Qatlar" mətnlərində Atar müstəqil fəaliyyət göstərən bir qüvvə deyil, ali ilah olan Ahura Mazdanın xarici təzahürü, onun rəmzi və bəzən isə mistik mənada "bədəni" kimi təqdim olunur.

"Kiçik Avesta" mətnlərində isə Atar artıq öz iradəsi və şəxsiyyəti olan ayrıca bir ilahi varlıq (yazata) kimi xarakterizə olunmağa başlamışdır.^[4]

"Videvdat" və "Yaşt" kitablarına görə, Atar qaranlıq qüvvələrinə və xüsusilə də şər əjdahası Zəhhaka qarşı mübarizə aparmışdır. Bu mübarizə əsasən ilahi hökmdarlıq nuru və legitimlik rəmzi hesab olunan Xvarna (Fərr) naminə gedirdi.^[5]

İstinadlar

↑ Boyce, Mary. Ādur // Encyclopædia Iranica (ingilis). I/5. Encyclopædia Iranica Foundation. 1983. 471–475.
↑ Boyce, Mary. A History of Zoroastrianism, Vol. 1: The Early Period (ingilis). Brill. 1996. 62–65. ISBN 978-9004104747.
↑ Gnoli, Gherardo. Zoroastrianism in History (ingilis). Routledge. 2000. 112–115. ISBN 978-0415925525.
↑ Malandra, William W. An Introduction to Ancient Iranian Religion (ingilis). University of Minnesota Press. 1983. 87-89. ISBN 978-0816611157.
↑ Skjærvø, Prods Oktor. The Spirit of Zoroastrianism (ingilis). Yale University Press. 2011. səh. 42. ISBN 978-0300170351.

Biblioqrafiya

Dhalla, Maneckji Nusservanji. History of Zoroastrianism. New York: OUP. 1938. ISBN 0-404-12806-8.
Boyce, Mary. "On the Zoroastrian Temple Cult of Fire". Journal of the American Oriental Society. Ann Arbor: AOS/UMich. Press. 95 (3). 1975: 454–465. doi:10.2307/599356. JSTOR 599356.
Boyce, Mary. "On the Antiquity of Zoroastrian Apocalyptic". Bulletin of the School of Oriental and African Studies. London: SOAS. 47/1. 1984: 57–75. doi:10.1017/s0041977x0002214x.
Boyce, Mary. History of Zoroastrianism, Vol. I, The early period. Leiden: Brill. 1996. ISBN 90-04-10474-7.
Boyce, Mary. History of Zoroastrianism, Vol. II, Under the Achamenians. Leiden: Brill. 1997. ISBN 90-04-06506-7.
Boyce, Mary. Ātaš // Encyclopaedia Iranica. New York: Mazda Pub. 2002. 1–5.
Boyce, Mary. Ātaškada // Encyclopaedia Iranica. New York: Mazda Pub. 2002. 9–10.
Boyce, Mary. Āθravan // Encyclopaedia Iranica. New York: Mazda Pub. 2002. 16–17.
M. Boyce, “ĀΘRAVAN-,” Encyclopædia Iranica, III/1, pp. 16-17, available online at ĀΘRAVAN- - www.iranicaonline.org
Boyce, Mary. Ādur // Encyclopaedia Iranica. New York: Mazda Pub. 2002. 471–472.
Drower, Elizabeth Stephens. "The Role of Fire in Parsi Ritual". Journal of the Royal Anthropological Institute. Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland. 74 (1/2). 1944: 75–89. doi:10.2307/2844296. JSTOR 2844296.
Duchesne-Guillemin, Jacques. A Form of Fire. 1963. 14–17. In JamaspAsa, Kaikhushroo M., redaktorUnvala Memorial Volume. Bombay: K. R. Cama Oriental Institute. 1964.
Gnoli, Gherardo. Bahram in old and middle Iranian texts // Encyclopaedia Iranica. New York: Mazda Pub. 2002. 510–513.
Mirza, Hormazdiar. Outlines of Parsi History. Bombay: Amalgamated. 1964.
Moore, George Foot. "Zoroastrianism". The Harvard Theological Review. 5/2 (2). 1912: 180–226. doi:10.1017/s0017816000013456.
Lubotsky, Alexander, "Indo-Aryan Inherited Lexicon", Indo-European Etymological Dictionary Project, Brill., 2011

Xarici keçidlər

Jahanian, Darius. "Fire 'Athra' and Fiery Test". 20 mart 2006.

[IranicaAtar-1] Boyce, Mary. Ādur // Encyclopædia Iranica (ingilis). I/5. Encyclopædia Iranica Foundation. 1983. 471–475.

[Cambridge-2] Boyce, Mary. A History of Zoroastrianism, Vol. 1: The Early Period (ingilis). Brill. 1996. 62–65. ISBN 978-9004104747.

[Gnoli-3] Gnoli, Gherardo. Zoroastrianism in History (ingilis). Routledge. 2000. 112–115. ISBN 978-0415925525.

[4] Malandra, William W. An Introduction to Ancient Iranian Religion (ingilis). University of Minnesota Press. 1983. 87-89. ISBN 978-0816611157.

[5] Skjærvø, Prods Oktor. The Spirit of Zoroastrianism (ingilis). Yale University Press. 2011. səh. 42. ISBN 978-0300170351.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]