Böyük Kvirike

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Böyük Kvirike
Şəki-Kaxeti hökmdarı
(ranların və kaxların çarı[1])
ən geci 1032/1038 — 1037/1038
Xələfi Qaqik
Varisi Qaqik
Kaxeti xorepiskopu
1010 — ən geci 1032/1038
(1011-1014/15-vi illərdə III Baqratın əsiri olub)
Sələfi David
Şəxsi məlumatlar
Vəfat tarixi ən geci 1037/1038
Atası David

Böyük Kvirike (gürc. კვირიკე დიდი); I Kvirike (Şəki/Eretidə); III Kvirike (Kaxetidə) – ən geci 1032/1038-ci ildən Şəki-Kaxeti hökmdarı. 1010-cu ildən Kaxeti xorepiskopu. 1011-1014/15-vi illərdə III Baqratın əsiri olmuş, sonra yenidən Kaxetidə hakimiyyətini bərpa etmişdir. XVIII əsr gürcü tarixçi-coğrafiyaşünası Vaxuşti Baqrationi səhvən, Böyük Kvirikenin 1039-cu ildə öldüyünü və həmin ildə də Qaqikin hakimiyyətə gəldiyini göstərir[2]. Lakin əslində Böyük Kvirike Tiflisin 1037/1038-ci il mühasirəsi zamanı artıq həyatda yox idi.

Tarixi mənbələrdə ilk dəfə olaraq 1032 – 1037/38-ci illər arasında baş vermiş hadisənin təsvirində Kaxeti xorepiskopu III Kvirike “ranların və kaxların çarı” və “Böyük Kvirike” kimi təqdim olunur[3].

Erməni tarixçisi Vardan Arevelsi (Böyük Vardan) III Kvirikeni Albaniya çarı kimi tanıyır[4].

Tianetidə məşhur Bodoci sarayını tikdirmişdir.

Kartli salnaməsi”nə görə o, ov zamanı hansısa osetin qul tərəfindən qətlə yetirilmişdir, səbəbi də bu imiş ki, hansısa döyüşdə osetin çarını öldürmüşdür[3].

Coin of Kvirike III
Kvirikenin kəsdirdiyi sikkə.

Nümuzmatikada Böyük Kvirikenin adı olan 3 sikkə məlumdur. Bunlar 2012-2013-cü illərdə – ikisi Çuxur Qəbələdə, biri isə Sisianda (Ermənistan) tapılmışdır. İslam nümuzmatik ənənələrinə uyğun olaraq sikkələrdə kəlmeyi-şəhadət, xəlifənin adı da həkk olunub. Ermənistanda tapılan sikkənin metal təlkibi 60 % gümüş, 40 %-i isə misdən ibarətdir. Sikkələrin bir üzündə Kvirikenin adı, titulu, atasının adı ərəb hərfləri ilə ərəb dilində üç sətrdə həkk olunub: əl məlik əl adil Abu-l Fadl K.rki bin Davud[5].

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  1. Мусхелишвили Д. Л. (1982). Из исторической географии восточной Грузии (Шаки и Гогорена). Тбилиси: Мацниереба.
  2. Вахушти Багратиони. (1976). История царства Грузинского (PDF). Тбилиси: Мецниереба. Перевел, снабдил предисловием, словарями и указателем Н. Т. Накашидзе.
  3. Картлис Цховреба (PDF). Тбилиси: Артануджи. Главный редактор академик Роин Метревели. 2008.
  4. Вардан Аревелци. (1861). Всеобщая история Вардана Великого. М.
  5. Акопян А.В., Варданян А.Р. (2013). Государственный Исторический музей (ed.). "Монеты Квирике III, царя Кахети и Эрети" (тезисы докладов и сообщений) (rus) (Семнадцатая Всероссийская нумизматическая конференция). Москва, Пущино: 43.


Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]