Bağa Tarxan

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Bağa Tarxan
莫賀咄
xaqan
739 — 742
Sələfi: Tukvarsen Kut-şor
Xələfi: El-Etmiş Qutluq Bilgə
 
Milliyyəti: Türgiş
Dini: Tanrıçı
Vəfat tarixi: 742
Sülalə: Tulu

Bağa Tarxan (?-13 aprel 742(742-04-13))—Türgiş xaqanlığının qurucusu.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Bağa Tarxan əvvəlcə sarıtügişlərin başçısı idi. Tarxan ünvanı daşıyırdı.738-ci ildə hakimiyyəti ələ almağa girişdi. Onun bayrağı altına FərqanəDaşkənd hakimləri toplandılar. Çin hakimlərindən bəziləri də ona söz vermişdilər. O, Balxaş gölü ətrafında Çin sərkərdəsi Qao Qaoyunla görüşdü.[1] Sulu xaqanın oğlu Tukvarsen Kut-şoru qarşılamaq üçün birləşdilər. Çu ətrafında qaratürgişlər məğlub oldular. Paytaxt Talas şəhəri dağıdıldı.

Bağa Tarxan Türgiş dövlətini qurdu. Öz adına sikkə basdırdı.[2] II Göytürk dövlətinin qurulmasıyla yeniden Göytürk asılığına girdilər.

Bağa Tarxan ünvanlı U-çə-lə, başlangıcda bağlı olduğu təyinli (asılı olunan dövlət, yəni Çin tərəfındən təyin edilmiş) Qərbi Göytürk xaqanının idarəsizliğindən faydalanaraq, ətrafına qüvvələr topladı. Qısa zamanda hər birinin 7 min əsgəri olan, 20 sərkərdəli bir ordu qurmağa müvəffəq oldu. Çu vadisinin şimal-qərb ucunda olan mərkəzini, şimal-şərqə nəql etdi. Beləcə, biri Çu üzərində, başqası İlinin şimalında, iki mərkəzə sahib oldu.

Bağa Tarxan Çu bölgəsindən başqa, Turan və Kuca "əyalət"lərinə qədər hakimiyətini genişlətdi, durumun zəiflədıyını görərək, ölkəsini bıraxıb Çin paytaxtına gedən təyinli "xaqan"ın ayrılmasından sonra, həmən bütün Onox sahəsini öz idarəsinə aldı. Fəqət, iqtidarının bu sağlam dövrində (VII əsrin sonlarında doğru), Qapağan xaqan idarəsində həşmətli çağını yaşayan Göytürkləri durdurmaq məqsədi ilə Qırğızlar və Çin ilə işbirliyi aparması, yaxşı nəticə vermədi.

II Göytürklərin son dönəmlərində yeniden sərbəst qalan türgişlərin başına Sulu xaqan keçdi. Sulu xaqan Əməvilərə (661-750) qarşı mücadilə etdi.

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • Lev Qumilyov, Древние тюрки (Qədim türklər) (1967).

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. http://astana-kz.info/kz/1/ist.php?p=60
  2. Aleksandr Bernştam sikkənin yazısını oxuyub: "turgas qayan bai baya"

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]