Bank

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Bank - fiziki və hüquqi şəxslərdən depozitlərin və ya digər qaytarılan vəsaitlərin cəlb edilməsi, öz adından və öz hesabına kreditlərin verilməsi, habelə müştərilərin tapşırığı ilə köçürmə və hesablaşma-kassa əməliyyatlarını məcmu halda həyata keçirən maliyyə-kredit təşkilatı. Hüquqi status baxımından hüquqi şəxsdir.

Bank – pul vəsaitlərinin toplanması, kreditlərin verilməsi, pulla hesablaşmaların həyata keçirilməsi, pulun emissiyası, müxtəlif qiymətli kağızların buraxılması və s. funksiyalarını yerinə yetirən iqtisadi təşkilatlardır.[1]

Bankların əsas vəzifəsi kreditorlardan borc alanlara, alıcılardan satıcılara pul vəsaitinin yönəldilməsində vasitəçilik etməkdir.

Banklar keçirdikləri əməliyyatların xarakterinə görə emissiya və kommersiya, verilən kreditlərin xarakterinə görə uzunmüddətli və qısamüddətli, mülkiyyətin xarakterinə görə əsasən dövlət, səhmdar, kooperativ, bələdiyyə və qarışıq banklara bölünürlər. Bank sistemi pul vəsaitlərinin mərkəzləşməsini və onların borc kapitalına çevrilməsini tənzimləyir.[2]

Tarix[redaktə | əsas redaktə]

1970

Qədim Babildə, Misirdə, Yunanıstanda bank fəaliyyətinin olduğu etibarlı tarixi qaynaqlardan məlumdur.

E.ə. 210-cu ildə Romada sərraflarla əlaqədar bir qərar nəşr olundu. Bu qərara görə siyasi mübahisələr, dövlət idarəetməsi ilə bağlı müzakirələr aparılan forum meydanında sərraflar üçün xüsusi bir bölmə ayrılacaqdı.

Bu səbəbdən "banka" sözü bizə italyan dilidən gəlmişdir. Orta əsrlərdə italyan sərraflar işlərini yol kənarlarındakı skamyaların üzərində görərdilər. Hələ də parklarda, geniş və ağaclıq prospektlərin səki kənarlarındakı bu skamyalar italyan dilində "banco" adlanır. Bank sözü də bu "banco" sözündən yaranmışdır.

Orta əsrlərdə əhali,əsasən,qızıl və gümüş pullardan istifadə edirdilər.Bu isə təhlükəli idi,bu pulları hər zaman oğurlaya bilərdilər.Alış-verişi təhlükəsiz və rahat etmək üçün insanlar öz metal pullarını yerli zərgərə verir və bunun əvəzində ondan qəbz alırdılar.Tacirlər bu qəbzləri ödəniş vasitəsi kimi qəbul edirdilər,çünki onlar həmin qəbzləri istənilən vaxt zərgərin mağazasında qızıl pulla dəyişə bilirdilər.Zaman keçdikçə bu cür qəbzlər tacirlər və səyyahlar arasında geniş yayıldı,çünki onlar böyük miqdarda metal pul daşımaqdan azad olurdular. Bəzən zərgərlərdə çoxlu pul yığılıb qalırdı.Onlar saxlanılan qızılın bir hissəsini başqa adamlara faizlə borc verirdilər.Bu isə müasir bank işinin başlanğıcı idi."Pul pul gətirər" məsəli də elə o vaxtdan yaranıb.

Bankla bağlı terminlər[redaktə | əsas redaktə]

Törəmə bank – nizamnamə kapitalında səsvermə hüququ verən səhmlərin əllidən çox faizi təsisçi banka və ya bank holdinq şirkətinə məxsus olan bankdır, yaxud elə bankdır ki, onunla təsisçi bank və ya bank holdinq şirkəti arasında bağlanmış müqaviləyə əsasən təsisçi banka və ya bank holdinq şirkətinə onun qərarlarının qəbul edilməsinə mühüm təsir göstərmək imkanı verilir.

Bankın filialı – hüquqi şəxs olmayan, bankın olduğu yerdən kənarda yerləşən, öhdəlikləri üçün bankın özünün məsuliyyət daşıdığı, banka icazə verilmiş bank fəaliyyətinin hamısını və ya bir hissəsini həyata keçirə bilən bankın ayrıca bölməsidir.

Bankın şöbəsi - hüquqi şəxs olmayan, bankın olduğu yerdən kənarda yerləşən, öhdəlikləri üçün bankın özünün məsuliyyət daşıdığı, onun respublika ərazisində depozitlər cəlb edən və/və ya köçürmə, hesablaşma-kassa əməliyyatları aparan ayrıca bölməsidir.

Bankın nümayəndəliyi – hüquqi şəxs olmayan, bankın olduğu yerdən kənarda yerləşən, bank fəaliyyəti ilə məşğul olmağa hüququ olmayan, yalnız onun mənafelərini təmsil və müdafiə edən bankın ayrıca bölməsidir.[3]

Müasir bankçılıq[redaktə | əsas redaktə]

Müasir bankçılıq böyük bir ehtimalla 1587-ci ildə Venesiyada başlamış sayıla bilər. Bu tarixdə Venesiyada Banco de Rialto qurulmuşdu. Bu bankda pul qəbul edilir və hesabı olanların, lazım olduğu zaman pullarının qarşılığında çek yazmaları sistemi tətbiq olunurdu.

İngiltərədə 1694-cü ildə "İngiltərə Bankı" (Bank of England) qurulana qədər, zərgərlər bankir olaraq xidmət edirdilər.

ABŞ-da ilk bank 1782-ci ildə Konqresin xüsusi qanunu ilə Filadelfiyada qurulan "Şimali Amerika Bankı"dır (Bank of North America).

Dünyanın ən böyük bankları[redaktə | əsas redaktə]

Dünyanın aktivləri toplamağa görə 10 ən böyük bankı[redaktə | əsas redaktə]

31 dekabr 2007 balansına görə məlumat, The Bank of Tokyo-Mitsubishi UFJ başqa (onun balansı üzrə məlumat 31 mart 2006)-da məlum olur.[4]

Tutduğu yer Ölkə Şirkət Yığılmış aktiv
(ABŞ mlrd.doll.)
1 Böyük Britaniya Royal Bank of Scotland 3 783
2 Almaniya Deutsche Bank 2 954
3 Fransa BNP Paribas 2 477
4 Böyük Britaniya Barclays 2 443
5 Fransa Crédit Agricole 2 068
6 İsveçrə UBS 2 007
7 Fransa Société Générale 1 567
8 Niderland ABN AMRO 1 499
9 Niderland ING Bank 1 453
10 Yaponiya The Bank of Tokyo-Mitsubishi UFJ 1 363

Bazar kapitallaşması üzrə 10 ən böyük bank[redaktə | əsas redaktə]

26 iyun 2006 tarixinə məlumat (ABŞ dolları ilə).[5]

Tutduğu yer Ölkə Şirkət Bazar kapitallaşması
(ABŞ mlrd.doll)
1 ABŞ Citigroup 275
2 Çin ICBC 250
3 ABŞ Bank of America 230
4 Böyük Britaniya HSBC 200
5 ABŞ JPMorgan Chase 165
6 Yaponiya Mitsubishi UFJ 145
7 İtaliya Unicredit 130 (2007)
8 ABŞ Wells Fargo 120
9 İsveçrə UBS 110
10 Böyük Britaniya Royal Bank of Scotland 100

10 gəlirli bank[redaktə | əsas redaktə]

2006-cı ilə görə məlumatlar (ABŞ dolları ilə)

Tutduğu yer Ölkə Şirkət Gəliri
(ABŞ mlrd.doll)
1 ABŞ Citigroup 22.13
2 ABŞ Bank of America 21.13
3 Böyük Britaniya HSBC 14.55
4 ABŞ JP Morgan Chase 14.44
5 Böyük Britaniya Royal Bank of Scotland 12.1
6 İsveçrə UBS 9.79
7 ABŞ Goldman Sachs 9.34
8 ABŞ Wells Fargo 8.48
9 ABŞ Wachovia 7.79
10 ABŞ Morgan Stanley 7.45

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. DÖVLƏT MALİYYƏSİ TERMİNLƏRİ LÜĞƏTİ
  2. Banklar
  3. Azərbaycanda kredit sistemi
  4. Bankersalmanac.com — Top 50 Banks in the World
  5. http://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7226067 Economistjurnalı versiyası üzrə 26 iyun 2006 il görə 10ən böyük banklar.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]