Bennett adası

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Bennett adası
saxa Беннетт aрыыта
Bennett island landsat.jpeg
76°41′21″ şm. e. 148°56′14″ ş. u.
Ölkələr
Arxipelaq
Akvatoriya
Sahəsi 150 km²
Uzunluğu
  • 29 km
Eni 14 km
Hündürlüyü 426 m
Əhalisi 0 nəfər (2015-ci il)
Bennett adası xəritədə
Bennett adası
Bennett adası
Bennett adası xəritədə
Bennett adası
Bennett adası
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Bennett adasıDe-Lonq adaları qrupuna daxil olan Şərqi Sibir dənizində yerləşən ada. Rusiyaya məxsus olan ada Yeni Sibir adalarının şimal-şərqində yerləşir. Adanın sahəsi 150 km², ən hüündür nöqtəsi 426 metr təşkil edir. İnzibati cəhətdən Saxa Respublikası ərazində yerləşir.

Coğrafiyası[redaktə | əsas redaktə]

Emmelin burnu.

Ada cənub qərbdən şimal-şərqə istiqamətlənmiş formadadır. Cənub-qərbdə Emma burnu yerləşir. Bu ad De Lonqun arvadı Emmanın şərəfinə adlandırılmışdır. Sofii vurnu cənub-şərqdə yerləşir və Kolçanık gəlininin şərəfinə adlandırılmışdır. Emmelin burnu isə adanın şimal şərqində yerləşir. Bu ad isə baron Tollyanln arvadının şərəfinə adlandırılıb. Ada 1903-ci ildə Kolçatın ekspedisiyası zamanı baş çəkilir[1]. Emma və Emmelin burunları arasında məsafə 28 km təşkil edir. Adanın bütünlüklə ərazisi buzlarla örtülü olur. Bircə sahildə yerləşən qayalıqlar istisnafır.

Adanın cənub-qərbində Emma burnu yaxınlığında De Lonq dağı (426 m) yerləşir. Bu zirvə bütün Yeni Sibir adalarının ən hündür zirvəsidir[2]

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

«Jannett», 1878

Ada ilk dəfə 1816 ildə sşkarlanır və Xramçenko adlandıtılır. Ada Vasiliya Stepanoviç Xramçenkonun şərəfinə adlandırılıb (Kapitan-Leytenant, 1792—1849)[3].

İyul 1879-ci ildə De Lonq Jannett gəmisində 32 nəfərlik ekipajla Çukot yarımadası istiqamıtində üzürdü. O, Norşildin «Veqa» gəmisini tapmaq ümidi ilə Alyaskada dincəldindən sonra 1879-ci ilin avqustunda Berinq boğazı keçir. Elə burada De Lonq Nordşildin Şimal Qütbünə üzdüyünü örgənir. 5 sentyabr 1879-ci ildə Herald adası yaxınlığında gəmi buzların arasında ilişərək qalır hətta qayıqda sızma baş verir. 1881-ci ildə buzlaqlarla hərəkət edən De Lonq Şərqi Sibir dənizidə öz adını verdiyi De-Lonq adalarını aşkarlayır. Bu adanı isə ekspedisiyaya maliyyə dəstəyi verən Kiçik Ceyms Qordon Bennettin şərəfinə adlandırır. Burada yerləşən burunlardan birinə öz arvadının adını verir[4]. Üç aydan sonra De Lonq materikə çatmsğa cədh göstərir və Lena çayı hövzəsində həlak olur.

Bennet Island;h92134.jpg

Sonrakı araşdırmalar Edurad Vasileviç Toll 1899-ci ildə Arktika, Şərqi Sibir dənizi, Kara dəniziŞimal Buzlu okeanın axınlarını örgənmək məqsədi ilə təşkil edilən ekspedisiya zamanı həyata keçirilir[5]

1903-ci ilin yanvarında Elmlər Akademisiyası tərəfindən ekspedisiya təşkil edilir. Onlar 5 maydan 7 dekabra qədər yol qət edirlər. İlk əvvəllər «Ermak» buzqıran gəmisinin göndərilməsi planlaşdırılırdı. Bu ekspedisiyaya Aleksandr Kolçak rəhbərlik edirdi. 4 avqust 1903-ci ildə onlar Bennett adasına çatırlar və burada Tollun sənədlərini, alətlərini aşkarlayır. Toll adada 1902-ci ilin yayında olmuşdur. Buradan isə cənuba istiqamətlənir. Bunu anlayan Kolçak cənuba istiqamətlənir. 2 dekabr 1903-ci ildə materikə çatır. Ekspedisiya matrialları əsasında 1909-ci ildə «Kara və Sibir dənizlərinin buzları»[6].

19141915-ci ildə Boris Vilkinski Şimal Dəniz yolunu qət edərkən Bannett adasındada olmuşdur.

Sovet Zooloqu S.M.Uspenski adada qədim insanların izlərini aşkarlamışdır.

[1956]]-ci ildə Arktika institutunun üzvləri tərəfindən De Lonq buzlağında araşdırmalar aparmışlar.

1971-ci ilin iyulunda Bennett adasının yaxınlığından «Lelin» atom sualtı qayığı və «Vladivostok», dizel sualtı qayığı keçmişdir.

1987-ci ildə adada altı ay müddətində Sovet geoloji işlər aparılmış və vulkanik şrlfin təbiətini örgəndilər.

2003-ci ildə adaya hündüdlüyü 5 metr olan xaç abidəsi qoyulmuşdur. Kolçakın xilasedici ekspedisiyasının yüz illiyinə ucaldılmışdır.

2015-ci ilin sentyabr ayında Bannetta adasına hidroqrafik işlər məqsədi ilə bir qrup alim yan alır.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Синюков В.В. Александр Васильевич Колчак : Ученый и патриот : в 2 ч./ В.В. Синюков ; отв. ред. А.П. Лисицын ; Ин-т истории естествознания и техники им. С.И. Вавилова РАН. — М.: Наука, 2009. — ISBN 978-5-02-035739-6, С. 195
  2. Валерий Купецкий, «Загадки острова Беннета» из сборника «В Арктику мы ещё вернемся»
  3. Popov S, V., Troiski V. А. Sovet Arktika dənizlərinin toponimikası. -L., 1972. S. 278
  4. Rusiya möcüzələri
  5. «И снова земля Санникова…», журнал Вокруг света, № 3 (2462), Март 1979
  6. Установка памятного знака на острове Колчака в Карском море 1 сентября 2009 г.


Mənbə[redaktə | əsas redaktə]