Biom

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Bitki örtüyünə görə təsnif olunmuş yerüstü biomlar
  Qütb səhraları
  Tundra
  Tayqa
  Enliyarpaqlı meşələr
  Çöllər
  Subtropik rütubətli meşə
  Aralıq Dənizi biomları
  Musson meşələri
  Arid səhralar
  Kserofit kolluqlar
  Cənub çölləri
  Semiarid səhralar
  Savannalar
  Ağac bitən savannalar (meşə-çöl)
  Subtropik meşələr
  Tropik rütubətli meşələr
  Alp tundrası
  Dağ meşələri

Biom (ing. biome, yun. βίος – həyat və … oma) — Eyni iqlim zonasının ekosisteminin küllüsü[1]. Orqanizmlərin müxtəlif qruplarının və onların müəyyən landşaft-coğrafi zonada məskunlaşdığı mühitin məcmusu.

Ümumi məlumat[redaktə | mənbəni redaktə et]

“Biom” adı (məs., tundra, tayqa, mülayim zonanın iynəyarpaqlı meşələri, tropik savanna, çöllər, səhralar və s.) adətən, üstünlük təşkil edən bitki tipinin adı, yaxud landşaftın əsas stabil xüsusiyyətləri ilə müəyyən edilir. Düzənlik yerdə Biomlar ərazi cəhətdən bir-birindən az və ya çox aralı düşür, xeyli böyük sahələri tutur. Dağlarda kiçik bir sahədə beşə qədər qurşaq Biomu yanaşı ola bilər. “Biom” termini ən çox quru ərazilərin ekologiyasında istifadə edilir. Rus ədəbiyyatında onun əvəzinə çox vaxt ya “təbii (yaxud coğrafi) zona”, ya da “bitkilik zonası” terminləri həmin adlarla (tundra, tayqa, çöl və s.) birlikdə istifadə olunur. Xarici Avropa elmi ədəbiyyatında təbii zona və “Biom” kateqoriyalarını birləşdirən anlayışlar təklif edilmişdir (məs., Q. Valter zonobiomları (Zo- nobiomes)).

Fərqli Biomlar:[redaktə | mənbəni redaktə et]

Bir biomu digərindən fərqləndirən əsas faktor iqlimdir. Məsələn Tropik meşələrin iqlimi, İynəyarpaqlı meşələrin iqlimindən olduqca fərqlidir. Tropik meşələrdə bol miqdarda suya rast gəlinir. Gündəlik temperatur 13,9 - 29,4 °C-lik istilik, bitkilərin inkişafı üçün əlverişli bir mühit yaradır. İynəyarpaqlı meşələr yaz aylarında quraqlığa, qış aylarında isə soyuq havaya daha yaxşı uyğunlaşır. Bənzər şəkildə heyvan birlilkləri də biomlardan asılı olaraq fərqlilik təşkil edirlər. Hər bioma məxsus olan bitki və heyvan birlikləri, o bioma uyğunlaşır.

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]