Bolsman beyni

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Bolsman beyinlərinin adını daşıyan Lüdviq Bolsman

Bolsman beyni, xaosda təsadüfi dalğalanmaların yaratdığı bir şüurun bir fərziyyəsidir. Bu fərziyyə, kainatın təsadüfi dalğalanma nəticəsində yüksəldiyini iddia edən fizik Lüdviq Bolsmanın adını daşıyır. Bolsman kainatın istilik dalğalanmasından yaranıb-yarana bilməyəcəyi məsələsini gündəmə gətirdi.[1]

Bolsman beyni konsepsiyası "niyə biz kainatda belə geniş təşkilatlanmanı və nizamlılığı müşahidə edirik?" sualına cavab axtarmaq üçün doğuldu. Termodinamikanın ikinci qanununda deyilir ki, qapalı kainatda ümumi entropiya heç vaxt azalmayacaqdır. Kainatı sabit və tənzimlənməmiş yüksək bir entropiya kimi düşünə bilərik. Niyə müşahidə olunan entropiya bu qədər aşağıdır?

Bolsman iddia edir ki, biz və müşahidə etdiyimiz aşağı entropiyalı dünyamız yüksək entropiya aləminin təsadüfi dəyişiklikləridir. Tarazlığa yaxın olsa da, entropiya səviyyəsində təsadüfi dəyişikliklər olacaq. Ən çox görülən dəyişikliklər nisbətən kiçik olacaq və nizama çox az təsir edəcəkdir. Geniş dalğalanmalar anlaşılmaz dərəcədə kiçik olacaq, ancaq bu, kainatın böyük ölçüsü ilə izah edilə bilər və əgər biz bir dəyişmənin nəticəsiyiksə, seçim qərəzi yaranır: antropik prinsipə görə bu qeyri-adi kainatı müşahidə edirik, çünki burada olmağımız üçün qeyri-adi şərtlər lazımdır.

Öz mövcudluğunu bilən varlıqlarla dolu olan mövcud nizam səviyyəmiz təsadüfi bir dalğalanmanın nəticəsidirsə, bu nizam yalnız öz varlığından xəbərdar olan varlıqları yaradan nizamlılıq səviyyəsindən daha azdır. Müşahidə etdiyimiz hər müntəzəm kainat üçün çox sayda Boltzmann beyninin qeyri-bərabər bir mühitdə olması lazımdır.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Bryan Koberleyn/BRIAN KOBERLEIN (7 aprel 2017). "Can Many-Worlds Theory Rescue Us From Boltzmann Brains?" (ing. ). nautil.us. 2019-11-28 tarixində arxivləşdirilib.
Vikipediya Bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyaya kömək edə bilərsiniz.
Əgər mümkündürsə, daha dəqiq bir şablondan istifadə edin.
Bu məqalə sonuncu dəfə 21 gün əvvəl TexnoBot tərəfindən redaktə olunub. (Yenilə)