Bornit

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Bornit – Cu5FeS4 ● ● ●
Bornit, Misdağ yatağı, Ordubad rayonu
Bornit, Misdağ yatağı, Ordubad rayonu
Ümumi məlumatlar
Kateqoriya Mineral
Formul
(təkrarlanan vahid)
Cu₅FeS₄
Xüsusiyyətləri
Sıxlıq 5,1 ± 0,2 q/sm³
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Bornit – Cu5FeS4 - Kubik sinqoniya – yüksək temperaturlu (>228°C) modifikasiya; triqonal sinqoniya – aşağı temperaturlu metastabil modifikasiya; tetraqonal sinqoniya – aşağı temperaturlu (<228°C) modifikasiya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: çox da tez-tez rast gəlməyən.

Xassələri[redaktə | mənbəni redaktə et]

Rəng – dəyişilməmiş təzə səthində tuncu-sarı, tünd misi-qırmızı. Havada dərhal tutqunlaşır və göy, qırmızımtıl və bənövşəyi çalarlı əlvan oksidləşmə rəngləri alır; Mineralın cizgisinin rəngi – bozumtul-qara; Parıltı – metal; Şəffaflıq – qeyri-şəffaf; Sıxlıq–4,9-5,3; Sərtlik – 3; Kövrəkdir; Ayrılma – {110} üzrə qeyri-mükəmməl; Sınıqlar – qeyri-hamar, yarımqabıqvari; Başqa xassələr – elektrik keçiriliciyi ilə səciyyələnir; Morfologiya – kristallar: çox nadir heksaedrik, dodekaedrik, oktaedrik; Mineral aqreqatları: dənəvər, sıx kütlələr, damarcıqlar, püruzlar, qabıqlar, haşiyələr, lövhəciklər.

Mənşəyi və yayılması[redaktə | mənbəni redaktə et]

Həm endogen, həm də ekzogen proseslərin məhsuludur. Mineralın hipogen əmələgəlmələrinə maqmatik (mis-nikel), skarn tipli və hidrotermal yataqlarda, hipergen əmələgəlmələrinə isə mis filizi yataqlarının törəmə sulfidlərlə zənginləşmə zonasında rast gəlinir. Misli qumdaşları və misli şistlər içərisində yerləşən stratiform tipli yataqlarda geniş yayılmışdır. Autigen mineral və sement kimi çox az hallarda çökmə süxurlarda tapılır. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: xalkozin, digenit, kovellin, xalkopirit, tetraedrit, tennantit, enargit. Mineralın tapıldığı yerlər: Mansfeld (Almaniya); Cezkazqan, Uspenski (Qazaxıstan); Dzerjinski, Qay, Lyovixa (Rusiya); Byutt (ABŞ); Braden (Çili); Sumeb (Namibiya) və b. Azərbaycanda Paraqaçay, Qapıcıq, Misdağ, Gədəbəy, Qızılbulaq, Bittibulaq, Daşkəsən, Katsdağ, Cixix-Saqator, Mazımçay, Filizçay yataqlarında, həmçinin başqa filiz obyektlərində qeyd edilir.

Tətbiqi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Mühüm mis filizidir.

Həmçinin bax[redaktə | mənbəni redaktə et]

Xarici keçidlər[redaktə | mənbəni redaktə et]

Mənbə[redaktə | mənbəni redaktə et]

  • "Azərbaycan mineralları" // Bakı, "Nafta-Press" nəşriyyatı, 2004