Daniyal sultan

Vikipediya, açıq ensiklopediya
(Danyal Sultan səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Keçid et: naviqasiya, axtar
DANİYAL SULTAN
Daniyal bəy Əhmədxan oğlu
Daniyal.jpg
Doğum tarixi: 9 yanvar 1803
Doğum yeri: İlisu
Vəfat tarixi: 1873(1873-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Vəfat yeri: İstanbul, Osmanlı İmperiyası

Daniyal Sultanİlisu sultanı (1831-1844); Şamil hərəkatının iştirakçısı; Çar Rusiyası general-mayoru.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Daniyal bəy İlisu hakimi qvardiya polkovniki Əhməd xanın ailəsində dünyaya gəlmişdir. Atası Əhməd xan rus hərbi dairələrində öz nüfuzu ilə seçilən bir adam olmuşdur. Hələ 1812-ci ildə general P.Kotlyarevskinin qoşununun tərkibində İlisu süvarilərinə başçılıq etmişdir. Aslandüz döyüşündə isə onun süvariləri Qaradağ hakimi Allahyar xanı əsir almışlar. Daniyal bəy Əhməd xanın 6 oğlundan 5-cisi idi. 1830-cu ildə Əhməd xan vəfat etmiş. Qafqaz canişini İ.F.Paskeviçin əmri ilə onun yerinə Əhməd xanın oğlu Musa ağa təyin olunmuşdur. Bir müddət sonra vəfat edən Musa ağanın yerinə general İ. Paskeviç tərəfindən hakim təyin edilən Daniyal sultan 1844-cu ilə qədər sultanlığı idarə etmişdir. Bu müddətdəki xidmətlərinə görə ona kapitan, polkovnik və 1842-ci ildə isə general-mayor rütbəsi verilmişdi. Daniyal sultan Qafqaz canişininin Şeyx Şamilə qarşı hərbi səfərdə iştirak etmə tələbini rədd edərək Şamilin tərəfinə keçmişdi. Qızı Kərimət bikəni Şeyx Şamilin böyük oğlu Qazi Məhəmmədə ərə verən Daniyal sultan bir müddət Dağıstanın Qarat aulunda yaşadıqdan sonra mərkəzi İrib (İndiki Rusiya Federasiyası Dağıstan Muxtar Respublikasi Çaroda rayonu İrıb kəndi) aulunda olmaqla Avarıstanın Tleserux bölgəsinə müdir-naib (bir neçə naibliyin rəhbəri) təyin olunmuşdur. Naib olduğu müddətdə Şeyx Şamilin bir sıra hərbi əməliyyatlarına, o cümlədən 1853-cü ildə Kaxetiyanın Sinandal vilayətinə edilən səfəri zamanı piyada qoşununa rəhbərlik etmişdir. Kaxetiya səfəri zamanı görkəmli gürcü knyazı Çavçavadzenin ailə üzvləri əsir götürülmüşdür. Sonralar bu əsirlər Şeyx Şamilin rus əsirliyində olan böyük oğlu Cəmaləddinlə dəyişdirilmişdir. Çeçenistada Valerik çayı üzərində körpüdə baş tutan bu əsir dəyişmə əməliyyatı Daniyal sultan tərəfindən həyata keçirilmişdir. Daniyal sultan hərəkatın tənəzzülə uğramasıyla Şəkidə yaşamaq, hərbi rütbəsi və təqaüdü saxlanılmaq şərtilə 1859-cu il 7 avqustda İrıb qalasını ruslara təslim edərək general Baryatinskiyə əsir düşmüşdür. Bir müddət Şəkidə yaşayan Daniyal sultan 1869-cu ildə Türkiyəyə getmiş və İstanbulda vəfat etmişdir. Daniyal sultanın həyatı və fəaliyyəti haqqında tarixi sənədlər İstanbulda Osmanlı Arxivində saxlanılmaqdadır. Onun İrıb aulunda inşa etdirdiyi böyük məscid qorunub saxlanılır.[1][2][3]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Şahmərdan Əhmədli. "İlisu sultanlığının süqutu." Qax, 1994.
  2. Şəmistan Nəzirli. "Azərbaycan generalları". Bakı, 1991.
  3. Şəmistan Nəzirli. "İlisulu generalın faciəsi". Bakı, 1990

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]