Diş

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
İnsanın dişləri
Dişin quruluşu

Diş — canlılarda ərzağın ilkin mexaniki emalı üçün orqanizmin bir hissəsi, heyvanlarda həmçinin müdafiə və hücum silahı, insanda danışıq instrumentlərindən biri və gülüş atributu kimi də istifadə edilir.

Dişlər dentin maddəsindən əmələ gəlmişdir, üç hissədən (tac, boyun, kök) ibarətdir və bir−birindən fərqlənir. Dentin dişin özəyini əhatə edir. Diş tacı üzəri mina qatı ilə örtülmüşdür. Dişin boyunu diş əti ilə örtülmüşdür. Diş kökü çənə sümüyündə yerləşir. Üzəri sement qatla örtülmüşdür. Dişin içərisində sinirlər və qan damarları var. İnsan doğulduqda dişsiz doğulur. Süd dişləri və daimi dişlər var. Əsasən,6−7 aylıqda uşağın süd dişləri çıxır. Süd dişləri cəmi 20 ədəd olur. Hər çənədə 4 kəsici, 2 köpək, 4 kiçik azı dişi yerləşir. Uşaqlarda 6 yaşdan 12 yaşına qədər süd dişləri daimi dişlərlə əvəz olunur və böyük azı dişləridə çıxmağa başlayır. Böyük azı dişlər 12 ədəd olur. Onların axırıncı dördü 16 yaşından sonra çıxır və ağıl dişləri adlanır.

Diş minası canlı toxuma olmadığı üçün daimi dişlər özünü bərpa edə (regenerasiya) bilmir.

Dişin funksiyaları[redaktə | əsas redaktə]

Üzərilərinə düşən vəzifələrə görə dişlər 4 növə bölünürlər:

  • Kəsici dişlər — qabaq dişlər. Körpə uşaqlarda birinci meydana gəlir, qidanı tutmaq və parçalamaq üçün nəzərdə tutulub ;
  • Qaflan ( köpək ) dişləri — konusvari dişlər, yeməyi tutmaq və daha tez parçalamaq üçün nəzərdə tutulub ;
  • Azı dişləri ― qidanı doğrayır, əzir və çeynəyir.
  • Ağıl dişləri – sonda yerləşən dişlər, yeməyi sürtmək üçün nəzərdə tutulub.

Dişin inkişafı[redaktə | əsas redaktə]

Ağız boşluğunun gigiyenası[redaktə | əsas redaktə]

Ağız boşluğunun gigiyenası dişlərin kariesinin, ginqvitinin, paradontozunun, ağızda pis iyin və digər stomatoloji xəstəliklərin qarşısını almaq üçün lazımdır. Ona gündəlik dişlərin təmizlənməsi və həkim tərəfindən xüsusi təmizlənmə daxildir.

Həkim tərəfindən diş ətrafında yaranan diş daşının (mineral çöküntü) mexaniki təmizlənir. Diş daşı hətta dişlərin gündəlik təmizlənməsi zamanı da meydana gəlir.

Körpə uşaqların dişlərinin təmizlənməsi üçün xüsusi dental salfetkalardan istifadə edilir.

Diş xəstəlikləri[redaktə | əsas redaktə]

Maraqlı faktlar[redaktə | əsas redaktə]

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • Ash, Major M. and Stanley J. Nelson, 2003. Wheeler’s Dental Anatomy, Physiology, and Occlusion. 8th edition. ISBN 0-7216-9382-2.
  • Cate, A.R. Ten. (1998) Oral Histology: development, structure, and function. 5th ed.
  • Neville, B.W., D. Damm, C. Allen, J. Bouquot, 2002. Oral & Maxillofacial Pathology. Second edition. ISBN 0-7216-9003-3.
  • Загорский В. А.Частичные съёмные и перекрывающие протезы. Moсква, Медицина, 2007

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]