Edvard Snouden

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Edvard Snouden
Edward Snowden
Edward Snowden-2.jpg
Doğum tarixi 21 iyun 1983 (1983-06-21) (37 yaş)
Doğum yeri Elizabet siti, Şimali Karolina, ABŞ
Vətəndaşlığı
Təhsili
Fəaliyyəti sistem administratoru, kəşfiyyatçı, mühafizəçi[d], informator, dissident, informatik, hökumət podratçısı[d], kəşfiyyat analitiki[d]
Saytı edwardsnowden.com​ (ing.)
İmza
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Edvard Cozef Snouden (ing. Edward Joseph Snowden; 21 iyun 1983) — Amerikalı kompüter mütəxəssisi, Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsininMilli Təhlükəsizlik Agentliyinin keçmiş məxfi agenti.

Həyat və fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Edvard Snouden Şimali Karolina ştatında 1983-cü ilin 21 may tarixində dünyaya gəlib. Uşaq vaxtı Snoudenin ailəsi Milli Təhlükəsizlik Agentliyinin (NSA) əsas binasının yaxınlığına köçür. O, orta məktəbin son illərində təhsilini yarımçıq qoyur. Daha sonra kollecdə müxtəlif dərslər alsa da heç vaxt məzun ola bilmir. 2004-cü ildə Ordunun Xüsusi Təyinatlı dəstəsində xidmətə cəlb edilsə də 4 ay sonra uzaqlaşdırılır.

2005-ci ildə bir araşdırma mərkəzində mühafizəçi kimi çalışan Edvardın kompüter bilikləri işçilərin diqqətini çəkir və o, 2006-cı ildə işə götürülür. Burada bir çox gizli əməliyyatlar həyata keçirən Edvard 2009-cu ildə NSA-yə keçid edir[1]

2013-cü ildə xəstəliklə bağlı icazə alıb Honkonqa yola düşən Edvard sonrakı ayda The GuardianThe Washington Post qəzetlərinə MTA-nın məxfi məlumatlarını, o cümlədən, ABŞ xüsusi xidmət orqanları tərəfindən PRISM, X-KeyscoreTempora informasiya və əlaqə şəbəkələri vasitəsilə bir çox dünya ölkələrinin vətəndaşlarının informasiya mübadiləsinə total nəzarət həyata keçirilməsinə dair məlumatları ötürdü.[2] Snoudenin yaydığı məlumatlarda “Verizon” operator şirkətinin milyonlarca istifadəçilərinin zəng məlumatlarını dövlətə verməsi ilə bağlı gizli materiallar yer alırdı. Edvard daha sonra “NSA”, “Google”, “Facebook” və “Apple” serverlərinə birbaşa giriş əldə edir.[1][3]

Hadisədən sonra ABŞ höküməti Edvard Snoudeni cəsusluqda günahlandırır. Ağ Ev rəsmiləri Snoudeni Honkonqdan ekstradisiya etməyə çalışsalar da Çin və Honkonq höküməti ABŞ-ın bu istədyini geri çevirir. Sonra isə “Vikiliks” media qrumunun köməyi ilə Edvard Moskvaya uçur. Burda qaçqın kimi yaşayış hüququ alan Edvard daha sonra “Vikiliks” komandasıyla aeroportu tərk edərkən görüntülənir.[1]

Pentaqonun qapalı hesabatında qeyd edilir ki, Snouden 1,7 milyon məxfi faylı oğurlayıb ki, onların da çoxu "ABŞ ordusunun, donanmasının, dəniz piyadalarının və hərbi-hava qüvvələrinin həyati vacib əməliyyatlarına" aiddir.[4].

Snouden 1 avqust 2013-cü ildən hal-hazıradək Rusiyada sığınacaq tapıb. Onun Rusiyada qalmaq icazəsi 2020-ci ilə qədər uzadılıb.[5] Onun dəqiq yaşayış yeri təhlükəsizlik məqsədilə gizli saxlanılır.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1 2 3 .ABŞ-ın sirlərini dünyaya yayan haker
  2. Gellman, Barton; Markon, Jerry (June 9, 2013). "Edward Snowden says motive behind leaks was to expose 'surveillance state'". The Washington Post. İstifadə tarixi: June 10, 2013.
  3. Gellman, Barton; Blake, Aaron; Miller, Greg (June 9, 2013). "Edward Snowden comes forward as source of NSA leaks". The Washington Post. İstifadə tarixi: June 10, 2013.
  4. Пентагон подсчитал, что Э. Сноуден похитил 1,7 млн секретных файлов :: Политика :: Top.rbc.ru
  5. "Сноудену продлили вид на жительство в России до 2020 года". Политика (rus). TASS. 2017-01-18. İstifadə tarixi: 2017-01-18.