Fayl (informatika)

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Fayl – informasiyanın diskdə tutduğu yerdir. (Bu mətnin adının İnformatika olmasının səbəbi Bu təqdimatın informatika kitabına aid və lazım olacağı üçün verilib əsasən 4,5,6,7,8,9,10,11(Lisey sinifləri) istifadə edə bilər.)
Faylın adı iki hissədən ibarət olur: adın özündən və faylın tipini göstərən uzantıdan. Faylın adında hərf və rəqəmlərdən istifadə etmək olar. Məsələn: “İnformatika-7”, “Lesson1”, “sgfg123”, “Bölüm_1”. Bəzi simvolların xüsusi təyinatı olduğundan onlardan faylın adında istifadə etmək olmaz.
Kompüter üçün faylın adının böyük və ya kiçik hərflərlə yazılmasının fərqi yoxdur. Faylın adı ən çoxu 255 simvoldan ibarət ola bilər, ancaq çalışmaq lazımdır ki, o, yetərincə qısa olsun. Faylın adında * / : < > ? \ | “ simvollarından istifadə etməyin. Həmin simvolların hər birinin əməliyyat sistemi üçün xüsusi anlamı var [1].

   İki cür fayllar olur:

  1. Sistem faylları: dəyişilməyən fayllar,yalnız əlavələrin və əməliyyat sistemlərinin versiyaları digərlərilə əvəz olunduqda dəyişilirlər (*.sys)
  2. İnformasiya faylları: dəyişdirilməyə məruz qalan fayllar
  3. Verilənlər bazasının faylları (*.mdb,*odb)
  4. Mətn redaktorlarında yaradılan fayllar (*.doc,*.txt)
  5. Qrafik fayllar (*.jpg,*.gif,*.png)
  6. Web fayllar (*.htm, *html)

Hər bir faylın öz unikal adı və ünvanı vardır. Ünvan faylın harada yerləşdiyini göstərir.Eyni məqsədli faylları qovluqlarda quruplaşdırırlar. Bu istifadəçiyə faylı tez axtarıb tapmağa imkan verir.

Bütün kompüterdə olan işarələri fayl adlandırmaq olar, onlar üçün qutular isə qovluqlar adlanır. Onları bir- birindən rənginə və formasına görə fərqləndirirlər. Fayllar istənilən formada və istənilən rəngdə olur. Qovluqlar isə yalnız sarı rəngli və kvadrat formalı olur.

Bütün kompüterə daxil olan məlumatları fayl kimi qəbul etmək olar.Yəni bunlara mahnı,foto,sənəd və.s. Qovluqlar fayllar üçün qutu kimidir. Qovluq boş qutudur ona musiqi,rəsm yəni fayllar qoya bilərik.

Faylinformasiyanın diskdə tutduğu yerdir.

İki cür fayllar olur:

  1. Sistem faylları – dəyişməyən fayllar, yalnız əlavələrin və əməliyyat sistemlərinin versiyaları digərlərilə əvəz olunduqda dəyişilirlər (*.sys).
  2. İnformasiya faylları – dəyişilməyə məruz qalan fayllar, məsələn:

Hər bir fayl yarandığı proqramdan asılı olaraq xüsusi formata (genişləndiriciyə) malikdir.

Hər bir faylın öz unikal adı və ünvanı vardır. Ünvan faylın harada yerləşdiyini göstərir. Eyni məqsədli faylları qovluqlarda quruplaşdırırlar. Bu istifadəçiyə bu və ya digər faylı tez axtarıb-tapmağa imkan verir.

Bütün əməliyyat sistemləri faylların axtarışı ilə məşğul olan xüsusi proqrama malikdir. Disketlər, bərk və kompakt disklər cığırlara və sektorlara bölünmüşdür. Ən birinci cığır və ya 0-cı cığır – yükləmə sektoru (Boot Record) sistem xarakterli olub, onda diskin formatı haqqında əməliyyat informasiya yerləşir. Ondan sonra fayılların yerləşmə cədvəli (FAT-cədvəli) yerləşir. Bu cədvəldə diskdəki faylların ünvanları yerləşir. Əgər diskdən hər hansı fayl istifadə üçün çağırılsa, bu zaman bu cədvəldən həmin faylın yerləşdiyi cığır və sektor müəyyən olunur. Bundan sonra maqnit başlıq həmin yerdən faylı oxuyur, prosessor isə onu operativ yaddaşa göndərir. 3,5 düyümlü disketlər (floppi) 1,44 Mbayt informasiya tutumuna malik olub, hər cığırda 18 sektor olmaqla 80 cığıra bölünür.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

  • R.MAHMUDZADƏ, İ.SADIQOV, N.İSAYEVA. "İnformatika – 7. Ümumtəhsil məktəbləri üçün dərslik" Bakı, “Yaznəşr”, 2014, 96 s., ISBN 978-9952-430-16-5 (1)