Feminizmin birinci dalğası

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Feminizmin birinci dalğası — XIXXX əsrin əvvəllərində Qərb dünyasında feminist fəaliyyət və düşüncə dövrü. Əsas diqqət hüquqi məsələlərə, ilk növbədə qadınların səsvermə hüququnun təmin olunmasına yönəldilmişdir.

"Feminizmin ilk dalğası" termini Marta Lir tərəfindən 1968-ci ilin martında The New York Times Magazine jurnalında təqdim edilmiş və eyni zamanda "feminizmin ikinci dalğası" ifadəsini istifadə etmişdir. [1][2] İlk feminizm dalğası, faktiki olaraq (qeyri-rəsmi) bərabərsizliyə qarşı deyil, əsasən qadınların siyasi hüquqları uğrunda mübarizəyə yönəldildi.

Yaranması[redaktə | mənbəni redaktə et]

Əsas məqalələr: FeminizmProtofeminizm tarixi
Qadın hüquqları uğrunda mübarizə XX əsrdən xeyli əvvəl başlamışdır. Simona de Bovuar, İkinci Seks kitabında “cinsiyyətini qorumaq üçün qələm alan” ilk qadının XV əsrdə Pizaniyalı Kristinası olduğunu yazdı.[3] XVI əsrdə alman humanist və alimi Nettesheymli Aqrippa və venesiyalı yazıçı və şair Moderata Fonte qadın hüquqları uğrunda mübarizə apardılar. [3] XVII əsrdə fransız yazıçı və filosof Mari de Qurne, amerikalı şair Anns Bredstrit və fransız keşiş və filosof Fransua Pullen De La Barr yaşayıb yaratmışdır.[3]

Meri Uolstonkraft[redaktə | mənbəni redaktə et]

Əsas məqalə: Meri Uolstonkraft

İngilis yazıçı və filosof Meri Uolstonkraftın fikirləri, böyük ölçüdə Jan-Jak Russo və Maarifçilik fəlsəfəsindən təsirləndi. Russo bunu bir ideal — kişilərin bərabərliyinə əsaslanan, lakin qadınların tez-tez ayrı-seçkiliyə məruz qaldığı demokratik bir cəmiyyət kimi təyin etmişdir. Əvvəlcə mübahisəli görünsə də, Wollstonecraftın fikirləri Rousseau-ya əsaslanır [4] və gender bərabərliyinə əsaslanan demokratik bir cəmiyyəti genişləndirmək idi.

Uolstonkraft, cinslərin sosial və mənəvi bərabərliyini müdafiə etdiyi ilk feminist traktatlardan biri olan "Qadın Hüquqlarının Müdafiəsi" ndə (1792) nəşr etdi və qadınların inkişafın aşağı mərhələsində dayanan canlılar olmadığını iddia etdi. kişilər, ancaq yetərincə təhsil olmadığı üçün belə görünür. Həm kişiləri, həm də qadınları ağıllı varlıqlar kimi qəbul etməyi təklif etdi və ağıla əsaslanan bir ictimai düzəni təmsil etdi. Uolstonkraft romanlarında nigah olaraq gördüklərini və bunun qadınlara zərərli təsirlərini tənqid etdi. İlk romanı Mary: A Fiction (1788), qəhrəman maddi səbəblərdən sevgi olmadan evlənmək məcburiyyətində qalır; evlilik xaricindəki sevgi və məhəbbət arzusunu iki ehtiraslı romantik münasibətlə kompensasiya edir: qadınla dostluq və kişiyə sevgi. Ölümündən sonra nəşr olunan yarımçıq qalmış Maria; və ya, qadının səhvləri (ing. Maria; or, The Wrongs of Woman, 1798), Uolstonkraftın ən radikal feminist əsəri sayılır.[5] Uolstonkraft İngilis feminist hərəkatının "əcdadı" sayılır və onun fikirləri qadınlara səs hüququ uğrunda mübarizə aparan ilk səsvermənin düşüncəsini formalaşdırdı.

Erkən Amerika feminizmi[redaktə | mənbəni redaktə et]

ABŞ-dakı erkən feminizm birbaşa ləğv hərəkatı ilə əlaqəli idi və bir çox görkəmli feminist onları dinlədi. ABŞ-dakı qadın azadlıq hərəkatının ilk fəalları arasında kölə əsilli Socorner Trut, sosioloq və filosof Ceyn Addams, jurnalist Doroti Dey və tibb diplomu alan ilk amerikalı qadın Elizabet Blekuell də var idi.[6] Birinci feminizm dalğası əsasən orta sinifdən olan ağ qadınlar tərəfindən təşkil edildi və rəhbərlik edildi və yalnız feminizmin ikinci dalğasında rəngli qadınlar özünü göstərdi.[7] Feminizm dövrü dövrünün siyasi illüstrasiyalı bir ideologiyası kimi meydana gəldi və bərabər oyun şəraitində demokratiyanın islahatı və düzəldilməsi barədə çıxışlarından meydana gəldi.[8]

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. Henry, Astrid. 2. Finding Ourselves in the Past // Not My Mother's Sister: Generational Conflict and Third-Wave Feminism. Indiana University Press. 2004. səh. 58. ISBN 978-0-2531-1122-7.
  2. Vilchez, Jenny. "Week 14: Davis and Lorde". Berkeley City College – Feminist Philosophy (ingilis). 2012-04-29. İstifadə tarixi: 2020-06-05. (#parameter_ignored)
  3. 1 2 3 Schneir, Miram. Feminism: The Essential Historical Writings. Vintage Books. 1994. səh. xiv. ISBN 978-0-679-75381-0.
  4. Reuter, Martina. Jean-Jacques Rousseau and Mary Wollstonecraft on the imagination. 25 (British Journal for the History of Philosophy). Taylor and Francis. 2017. 1138–1160.
  5. Taylor, B. 9. Jemima and the beginnings of modern feminism // Mary Wollstonecraft and the Feminist Imagination. Cambridge Studies in Romanticism. Vol. 56. Cambridge University Press. Marilyn Butler, James Chandler, ed. 2003. 238–245. ISBN 978-0521004176.
  6. "Feminist History". Feminists for Life (ingilis). 2013-07-19. İstifadə tarixi: 2017-02-04.
  7. "Four Waves of Feminism". Pacific University (ingilis). 2015-10-25. İstifadə tarixi: 2017-02-04.
  8. Offen, Karen. Defining Feminism: A Comparative Historical Approach. 14 (Signs: Journal of Women in Culture and Society). 1988. 119–157.

Ədəbiyyat[redaktə | mənbəni redaktə et]