Fridrih Şleqel

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Fridrih Şleqel
Friederich von Schlegel.jpg
Doğum tarixi 10 mart 1772(1772-03-10)
Doğum yeri Hannover
Vəfatı 12 yanvar 1829(1829-01-12)
Vəfat yeri Drezden

Fridrih Şleqel (alm. Karl Wilhelm Friedrich von Schlegel) - alman əsilli filosof, yazıçı, şair, ədəbi tənqidçitərcüməçi idi. O böyük qardaşı Avqust Vilhelm Şleqel ilə birlikdə "Yena romantizminin", həmçinin müasir humanitar elmlərin yaradıcılarındandır.

Tərcümeyi halı[redaktə]

Fridrih Şleqel 10 mart 1772-ci ildə lüteran keşişi ailəsində dünyaya gəlir. Uşaqlığının böyük hissəsini əmisi və böyük qardaşı Avqust Vilhelm Şleqelin yanında keçirir. Verilən yazılara görə kiçik yaşlarında çox dəcəl uşaq olan Fridrih özünə qapanmış davranış tərzi ilə fərqlənmişdir.

Vlideynlərinin arzusu ilə ticarət fəzaliyyətinə hazırlaşan Şleqel sonralar Göttingendə hüquq üzrə təhsilə başlayır. Təhsilini Leypsiqdə davam etdirən Fridrih orada əvvəlcə tibb, sonra isə riyaziyyat, fəlsəfə, həmçinin klassik filologiya ilə maraqlanmağa başlayır. Getdikcə onun ədəbiyyata, incəsənət nəzəriyysəinə və tarixə olan marağı artır.

Yazıçılıq fəaliyyəti[redaktə]

1792-ci ildə o Frdrih Hardenebrq (Novalis) ilə tanış olur. onları fəlsəfəyə, taricə və ədəbiyyata olan böyük maraq hissi yaxınlaşdırır. 1793-cü ildə o xanım Karolin Böhmer ilə tanış olur. Hər iki dostluq Şleqelin sonrakı həyat yolunda əhəmiyyətli dərəcədə rol oynayır.

1794-cü ildə Fridrih Şleqel maliyyə çatışmazlığı nəticəsində təhsilini yarımçıq qoyur və yazıçlıqla məşğul olur.O ilk növbədə klasik antik ilə məşöul olur.fridrih drezdenə bacısının yanına köçür və orada Kristian Gottfriedlə tanış olur. Drezdendə o yunan poeziyası haqqında ilk əsərini çap etdirir.

1796-cı ildə Leqel qardaşı Vilheım və onun həyat yoldaşı Karoline Bömer ilə Yenaya köçürlər. İlk zamanlarda o yeni ədəbiyyat və fəlsfəfə (Kant, Spinoza)ilə məşğul olur. onun fəlsəfəsi burada yohann Qottlieb Fihte tərəfindən güclü təsirə məruz qalır. Gənc Şleqel Yenaya səfərinin əvvəlində yaşlı nəsil yazlılarla maraqlı münasibətlər qurur. burada o Qottlieb Herder, Kristof Martin Vieland və İohann Volfqanq Göte ilə yaxından tanış olur. Sonralar onun yardacağı məşhur ədəbiyyat nəzəriyyəsi bu yazıçılarla apardığı diskuyaların əsasında baş verəcəkdir.

Yena romantizmi[redaktə]

1799-cu ildə hər iki qardaş xanımları ilə birlikdə Yenada bir evdə yaşayırlar. Bu romantiklər evində "Yena romantizmi"nin əsası qoyulur. Bu evə tez-tez məşhur insanlar qonaq gəlir. Onlar Ferdinad Bernardi ilə birlikdə "Atenäum" əsəri üzərində işləyirlər. Fridrih Şleqel Novalis ilə birlikdə proqressiv universal poeziya anlayışını işləyirlər.

1800-ci ildə Fridrih Şleqel Yena universitetində dosent kimi dərs deməyə başlayır. Həmin ildə ö öz "İdeyalarnı" çap etdirir. universitetdə o transendental fəlsəfə üzrə mühazirələr oxuyur. Şleqel qardaşlarının birgə yaşamaları artıq 1801-ci ildə sona çatır. Onlar ayrılırlar.

Paris, Köln, Vyana[redaktə]

1802-ci ildə Şleqel Drezdenə köçür. Burada o yerli qalereyanın xəzinəsi ilə yaxından tanış olur. Sonra Şleqel həyat yoldaşı Doroteya ilə birlikdə Parisə yola düşür. Parisdə Şleqel fars və hind poeziyasını öyrənir və "Avropa" jurnalının nəşrinə başlayır. Bu jurnalda o poeziyanı eksoteriya və ezoteriya kimi hissələrə bölüdyü "Ədəbiyyat" adlı məqaləsini yerləşdirir. Sonuncuya o didaktik və alleqro-mifoloji əsərləri aid edir.

1804-cü ildə Şleqel Kölnə gedir və burada mühazirələr oxuyur. Öz "Fəlsəfə mühazirələri"ndə daimi dövriyyə qanunauyğunluğunu rədd edir və maarifçiliyin artan xətt üzrə inkişafı ideyasını tənqid edir.

1808-ci ildə Şleqel katolikliyi qəbul edir. Həmin ildə onun "Hindlilərin dili və müdrikliyi" adlı əsəri çap olunur. 1808-ci iləd Şleqel Vyanay köçür, burada o 1809-cu ildə imperator sarayında və dövlət kanselyariyasında katib təyin olunur. İşlədiyi dövrdə Avstriya imperiyasının böyüklyünü təbliğ edir. 1809-c ildə Avstriyadnın nail olduğu alçaldıcı sülh müqaviləsindən sonra Şleqel depressiyaya düşür.

Şairin Drezdendə qədim katolik qəbirstanlığındakı məzarı

1812-ci ildə o Vyanada qədim və yeni ədəbiyyat haqqında mühazirələr oxuyur. Onlarda əvvəlki Şleqelin entuziyası və analizetmə mübarizliyi nəzərə çarpırdı. Burada ədəbiyyat fəlsəfə və dinlə bağlı nəzərdən keçirilir, həmçinin onun Şərqə ehtirası hiss olunur. onun çıxışlarında bir çox iti düşüncələrə və maraqlı ümumiləşdirmələrə rast gəlinirdi.

1812-ci ildə o "Alman muzeyi" adlı jurnal nəşr etdirir. 1815-ci ildə Şleqel zadəgan rütbəsini alır. Vyanada "Həyatın fəlsəfəsi" və "Tarixin fəlsəfəsi" adlı məşhur mühazirələrini oxuduqdan sonra o 1818-ci ildə Drezdenə yola düşür. Drezdendə Şleqel vəfat edənə qədər (1829) "Dilin və sözün fəlsəfəsi" adlı mühaizrələrini oxuyur.

Fridrih Şleqel Drezdendə qədim katolik qəbirstanlığında dəfn olunub.

İstinadlar[redaktə]

Həmçinin bax[redaktə]