Hepbörn sistemi

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Hepbörn sistemi (yap. ヘボン式 hebon-şiki, ing. the Hepburn romanization system) — yapon dilinin latın qrafikası ilə transkripsiya edilməsi üçün qaydalar. Sistemi Ceyms Hepbörn 1867-ci ildə çap etdiyi yapon-ingilis lüğəti üçün tərtib edib məşhurlaşdırmışdı. Sonradan bu sistem yenidən baxılıb 修正ヘボン式 Süsey Hebon-şiki adlandırıldı. Bu sistemi həm də 標準式 Hödzün-şiki — «standart sistem» adlandırırlar.

Hepbörn sistemi bu günə qədər yapon dilinin latinizasiyasının ən məşhur üsuludur. İngilisdillilər üçün bu sistem yapon sözlərinin tələffüzü haqqda maksimal təsvir yaradır.

Hüquqi status[redaktə | əsas redaktə]

Hepbörn sistemi ingilis dilinin fonologiyası əsasında qurulduğundan Yaponiyada qarşılığlarla qəbul dildi. 21 sentyabr 1937-ci ildə yapon höküməti kunrey-şiki kimi tanınan sistemdən istifadə etmək tələb edən fərman buraxmışdı. Bu fərman 1945-ci ildə Yaponiyanın zəbti zamanı amerikalılar tərəfindən ləğv olunmuşdu və zəbtin bitməsindən iki il sonra 1954-cü ildə bir qədər dəyişmiş halda yenidən qüvvəyə mindi.

1972-ci ildə Hepbörn sistemi ANSI tərəfindən Z39.11-1972 amerikan standartı elan olundu. 1989-cu ildə ISO tərəfindən 3602 standartı kimi təklif olundu, lakin kunrey-şiki standart kimi qəbul olundu. 6 oktyabr 1994-də Z39.11-1972 standartı da ləğv olundu.

Hepbörn sisteminin qaydaları[redaktə | əsas redaktə]

Əsas hecalar[redaktə | əsas redaktə]

あ / ア а い / イ i う / ウ u え / エ e お / オ o  
か / カ ka き / キ ki く / ク ku け / ケ ke こ / コ ko きゃ / キャ kya きゅ / キュ kyu きょ / キョ kyo
さ / サ sa し / シ shi す / ス su せ / セ se そ / ソ so しゃ / シャ sha しゅ / シュ shu しょ / ショ sho
た / タ ta ち / チ chi つ / ツ tsu て / テ te と / ト to ちゃ / チャ cha ちゅ / チュ chu ちょ / チョ cho
な / ナ na に / ニ ni ぬ / ヌ nu ね / ネ ne の / ノ no にゃ / ニャ nya にゅ / ニュ nyu にょ / ニョ nyo
は / ハ ha ひ / ヒ hi ふ / フ fu へ / ヘ he ほ / ホ ho ひゃ / ヒャ hya ひゅ / ヒュ hyu ひょ / ヒョ hyo
ま / マ ma み / ミ mi む / ム mu め / メ me も / モ mo みゃ / ミャ mya みゅ / ミュ myu みょ / ミョ myo
や / ヤ ya   ゆ / ユ yu   よ / ヨ yo  
ら / ラ ra り / リ ri る / ル ru れ / レ re ろ / ロ ro りゃ / リャ rya りゅ / リュ ryu りょ / リョ ryo
わ / ワ wa   を / ヲ wo  
ん / ン n    
が / ガ ga ぎ / ギ gi ぐ / グ gu げ / ゲ ge ご / ゴ go ぎゃ / ギャ gya ぎゅ / ギュ gyu ぎょ / ギョ gyo
ざ / ザ za じ / ジ ji ず / ズ zu ぜ / ゼ ze ぞ / ゾ zo じゃ / ジャ ja じゅ / ジュ ju じょ / ジョ jo
だ / ダ da ぢ / ヂ ji づ / ヅ zu で / デ de ど / ド do ぢゃ / ジャ ja ぢゅ / ジュ ju ぢょ / ジョ jo
ば / バ ba び / ビ bi ぶ / ブ bu べ / ベ be ぼ / ボ bo びゃ / ビャ bya びゅ / ビュ byu びょ / ビョ byo
ぱ / パ pa ぴ / ピ pi ぷ / プ pu ぺ / ペ pe ぽ / ポ po ぴゃ / ピャ pya ぴゅ / ピュ pyu ぴょ / ピョ pyo

Genişlənmiş katakana[redaktə | əsas redaktə]

Bu işarələr əsasən sözlərin başqa dillərdə tələffüzü üçün istifadə olunur. Çoxsu standartlaşmış deyl, bəziləri isə nadir istifadə olunur.

イェ   ye
ウィ   wi ウェ   we ウォ   wo
ヷ   va ヸ   vi ヹ   ve ヺ   vo
ヴァ   va ヴィ   vi ヴ   vu ヴェ   ve ヴォ   vo
シェ   she
ジェ   je
チェ   che
ティ   ti トゥ   tu
テュ   tyu
ディ   di ドゥ   du
デュ   dyu
ツァ   tsa ツィ   tsi ツェ   tse ツォ   tso
ファ   fa フィ   fi フェ   fe フォ   fo
フュ   fyu

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Keçidlər[redaktə | əsas redaktə]