Hirkan pırkalı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Hirkan pırkalı
Hirkan pırkalı
Elmi təsnifat
Aləmi: Bitkilər
Sinif: Aquıfolıaceae Bartl
Fəsilə: Şümşəkimilər
Cins: Şümşə cinsi
Növ: Ilex hyrcana Pojark
Elmi adı
Ilex hyrcana Pojark

Ümumi yayılması[redaktə | əsas redaktə]

İranda təbii arealı vardır.

Azərbaycanda yayılması[redaktə | əsas redaktə]

Lerik, Lənkəran, Masallı ilə Yardımlı arasında olan Viləşçay vadisində, Yuxarı Qarabağda və Daşaltı meşələrində rast gəlinir.

Statusu[redaktə | əsas redaktə]

Nəsli kəsilmək təhlükəsində olan relikt növdür. CR A1ab; B1bc (iii,iv).

Bitdiyi yer[redaktə | əsas redaktə]

Enliyarpaqlı meşələrin alt yarusunda daha çox rast gəlinir.

Təbii ehtiyatı[redaktə | əsas redaktə]

Arealı geniş deyildir.

Bioloji xüsusiyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

Həmişəyaşıl, yarpaqları növbəli düzülüşlü, ağac və ya koldur. İki və ya birevli bitkidir. Budaqlarının qabığı ağımtıl-bozdur, zoğları qonurumtuldur, qısa tüklüdür. Yarpaqları 2-7 sm uzunluqda, 1-3 sm enində olur, həmişəyaşıl, dərivarı, üstdən tünd yaşıl, parlaq, kənarları oyuqdişlidir. Damarların toru yarpağın üst hissəsində aydın nəzərə çarpır, yan damarlar 4-6 cütdür. Yarpaq saplaqları qısa olub, 5–6 mm uzunluqdadır. Çiçəkləri bir və ya ikicinsli, xırda, yaşılımtıl-ağ, 4-5 üzvlüdür. Yumurtalığı üst, 4-5, çox yuvalıdır. Meyvəsi 2-4 (bəzən 9) çəyirdəkli olub, bərk və yağlıdır. Meyvəsi qırmızıdır, 7–9 mm uzunluğunda, 6–7 mm enindədir. Çəyirdəkləri ensiz, güclü görünən qabırğacıqlı və yan tərəfdən tillidir. May ayında çiçəkləyir, sentyabr-oktyabrda meyvəsi yetişir.

Çoxalması[redaktə | əsas redaktə]

Təbiətdə əsasən vegetativ yolla çoxalır.

Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbləri[redaktə | əsas redaktə]

Başlıca olaraq insan fəaliyyəti və toxum keyfiyyətinin aşağı olmasdır.

Becərilməsi[redaktə | əsas redaktə]

Mədəni halda becərilir.

Qəbul edilmiş qoruma tədbirləri[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycanın "Qırmızı kitabı"na daxil edilmiş, milli park və dövlət qoruqlarında qorunur.

Zəruri qoruma tədbirləri:[redaktə | əsas redaktə]

Yasaqlıqların yaradılması vacibdir.

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • Деревья и кустарники СССР. Т.4. 1958.;
  • Флора Азербайджана. т.6.1955;
  • Azəraycanın ağac və kolları. III cild. 1970;
  • Azərbaycan florasının konspekti. I-III cildlər.2005;2006;2008;
  • Azərbaycanın nadir və nəsli kəsilməkdə olan oduncaqlı bitkilərinin in sutu və ex situ şəraitində bioekoloji xüsusiyyətlərinin reproduksiyasının və repatriasiyasının elmi əsasları, b.e.d. alimlik dərəcəsi almaq üçün dissertasiya. Bakı. 2011

Məlumat mənbəsi[redaktə | əsas redaktə]

  • Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm, 2014, 380 səh.

http://dendrologiya.az/?page_id=112