Kürd Vətən İttifaqı

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Kürd Vətən İttifaqı

Nîştimanî Ye Kurdustanê
Flag of PUK.png
Lider Cəlal Talabani
Sədri Xosrat Rəsul Əli
Quruluş tarixi 22 iyun 1975
Baş qərargah Süleymaniyyə,İraq İraq
İdeologiya
Beynəlxalq Sosialist İnternasionalı
Müttəfiqlər Peşmərgə
Saytı pukpb.org

Kürd Vətən İttifaqı — İraqın siyasi partiyası. Səddam Hüseyndən sonra gələn 3 prezident: Bərham Saleh, Fuad MəsumCəlal Talabani məhz bu partiyanın üzvü olub və Partiyanı ölkənin rəsmi partiyasına çeviribdir. Ən böyük rəqibləri BƏƏS dövründə İraq, Türkiyə, PKK, YPG, İŞİD-dir. Ən böyük müttəfiqi isə Qəddafist Liviyadır (1983). Mərkəzi Süleymaniyədə Yerləşir. Cənubi İraqda partiyanı "terror anbarı" kimi tanıyırlar. 2014-2018 ci illər arasında aktiv fəaliyyət göstərir.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

PUK siyasi irsini Süleymaniyyədə doğma İbrahim Əhməddə başlayır. 1947-ci ilin əvvəlində İranda Sovet tərəfindən dəstəklənən kürd kürd Mahabadın süqutundan sonra İbrahim Əhməd, İran KDP-nin (KDP-I) ​​Süleymaniyyə təmsilçisi, yeni yaradılan İraq KDP-yə qoşuldu. Əhməd, 1951-ci ilə qədər İraq Kürd solçu millətçilərinin əksəriyyətini yeni İraq KDP-yə toplamağa müvəffəq olmuş yüksək nüfuzlu solçu bir ziyalı idi, bu da öz növbəsində ikinci Partiya Qurultayını çağırmaq və Əhməd baş katib seçmək imkanı əldə etdi. . (səmərəli fəaliyyət göstərən sədr).

Ancaq İranda ilk günlərdən etibarən İbrahim Əhmədin solçu siyasəti, "intellekt" və Qazi Məhəmmədin dəstəyi onu Mustafa Bərzaniyə sadiq olan KDP fraksiyasına və ənənəvi-mühafizəkar qəbilə dəstək bazasına zidd etdi. "Milliyyətçi dairələrdə yaxşı bilinirdi ki, iki kişi Mustafa və Qazi arasındakı münasibətlər asan deyildi." Bu yaxınlarda İbrahim Əhmədə müasir düşüncəli və sosialist Cəlal Talabani qatıldı. Bərzani ilə Əhmədin bir-birlərini bəyənmədikləri bilinirdi. Hər biri KDP-də başqalarının təsirini azaltmaq istəsə də, hər biri başqalarının müvafiq dəstək bazalarını təmin etmək üçün əvəzsiz olduğunu bilirdi.

Əbdül Salam Arifin başçılıq etdiyi çevrilişdə ilk Baas Partiyası hökuməti devrildikdə Mustafa Ariflə yaxın bir münasibət qurdu. Mulla Mustafa Arif ilə KDP prezidenti olmaq əvəzinə, şəxsi imkanlarında müqavilə imzaladı. Bu, Əhməd və Cəlal Talabanini, muxtariyyətdən vaz keçmədən, özünü idarəetmə sazişinə çevrildi. Arif Mustafanın hər hansı bir kürd əleyhdarına qarşı güc tətbiq edərək hədələdi, Mustafa Bağdada qarşı hər hansı bir müqavimətin özünə və Barzanilərə qarşı müharibə elan edəcəyini bildirdi.

İbrahim Əhməd və Cəlal Talabani bu çətinliyi qəbul etdilər və gördükləri kimi Bağdada təslim oldular. Molla Mustafa mühafizəkarlar və qəbilə başçılarını öz tərəfinə çəkdi. Şiddətli müzakirələr və təşviqat ardından Əhməd və Talabaninin arqumentləri Mulla Mustafa'nın kürd xalqının məşhur siması mövqeyindən çıxara bilmədi. Mulla Mustafa heç bir fikir ayrılığını qəbul etməzdi və həyatlarından qorxaraq, Əhməd və davamçıları gecə Mulla Mustafa ilə qızğın müzakirədən uzaqlaşdılar və İraqın Mawat bölgəsindəki qalalarına geri çəkildilər.

1964-cü ilin iyul ayında KDP-nin 6-cı partiya qurultayında Əhməd-Talabani fraksiyasının nümayəndələri dərhal həbs edildi. Bir neçə gündən sonra Mulla Mustafa oğlu, İdris Bərzanini böyük bir qüvvə ilə Əhməd, Talabani və 4000 və ya daha çox davamçısını İrana sürgün etmək üçün göndərdi. Bununla Mulla Mustafa nəhayət KDP-nin mübahisəsiz idarəetməsinə nail oldu.Kürdlərin 1974-1975-ci illər qiyamında məğlubiyyətindən sonra 22 may 1975-ci ildə Talabani, Fligad Mausm, Adel Murad və Abdul Razaq Faily ilə Dəməşqdə, Aum Rmana şəhərində Gligla adlı bir qəhvəxanada görüşdü. 22 may 1975-ci ildə PUK Suriya və Livan mediası vasitəsi ilə yaradıldığını elan etdi. Ertəsi gün Talabani, Qərbi Almaniyada Berlinə gəldi və digər üç təsisçi Nawshirwan Mustafa, Ömər Shexmus və Kamal Fwad və bir sıra digər fəallarla görüşdü. 1 İyun 1975-ci ildə PUK yenidən Berlində elan edildi və beləliklə qərara alındı ​​ki, 1 iyun Kürdüstan Vətənpərvərlər Birliyinin (PUK) quruluşunun ildönümü günüdür.

PUK ən azı beş ayrı siyasi qurumun koalisiyası idi. Bunlardan ən əhəmiyyətlisi Talabani və ən yaxın davamçıları Nawshirwan Mustafa'nın gizli Marksist-Leninist qrupu Komala və Kürdüstan Sosialist Hərəkatı (KSM), Aylul İnqilabının kadrları içərisində bir sıra görüşlər nəticəsində meydana gəldi. 1975-ci ildə İranda, Omer Dababa, Ali Askari, Doktor Xalid, Ali Hazar, Kardo Galali, İbrahim Əhməd, Camal ağa, Rəsul Mamand, Mala Nasih, Abdul-Rahman Gomeshini, Milazm Tahir, Ali Wali və Kamal Mihedeen. PUK, İraqdakı kürd siyasi hərəkatı daxilindəki müxtəlif cərəyanları birləşdirən bir çətir təşkilatı rolunu oynadı.

1992-ci ildə PUK daxilindəki təsisat qrupları sosial-demokratik kimliyini və mənsubiyyətini təsdiqləyən vahid siyasi hərəkata birləşdi. Onların komiketi qiyamın süqutunu "feodalist, tayfaçı, burjua sağçı və kapitulyasiyaçı kürd rəhbərliyinin bacarıqsızlığı" ilə əlaqələndirdi.

PUK yarandığı gündən etibarən İraq Kürdüstanının şəhər intellektual siniflərindən dəstək aldı, qismən 7 təsisçi üzvünün 5-i doktorluq və alim olduqları üçün. 1980-ci illərin əvvəllərində PUK inkişaf etdi və kürd cəmiyyətinin bütün təbəqələrinə, xüsusən də kənd siniflərinə müraciətini genişləndirdi. Regional Kürd Məclisi seçkiləri, PUK-nın dəstəyinin əsasən İraq Kürdüstanının cənub bölgəsində olduğunu söylədi.

Birinci Körfəz Müharibəsindən bəri PUK Kürdüstan Bölgəsini Kürdüstan Demokratik Partiyası (KDP) ilə birlikdə idarə etdi. Ancaq 1994-cü ildə tərəflər İraq Kürd Vətəndaş Döyüşü olaraq bilinən üç illik bir münaqişə ilə məşğul oldular. Münaqişə ABŞ-ın vasitəçiliyi ilə başa çatdı və nəticədə barışıq əldə edildi.

2001-ci ilin sentyabrında İslamçı Qruplaşma Cund əl-İslam (İslam Ordusu) 43 PUK üzvünü qətlə yetirdi. [13]

2006-cı ildə PUK, Sosialist İnternational üzvü oldu və Talabani təşkilatın vitse-prezidentidir. Sonuncu partiya qurultayı 2010-cu ilin iyununda keçirildi, burada yeni bir politburo və rəhbərlik şurası seçildi.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]