Karoşi

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Tokio-da "No More Karoshi" etirazı, 2018-ci il

Sözün əsl mənasında "həddindən artıq iş ölümü" kimi tərcümə edilə bilən Karoşi (過 労 死, Karōshi), peşə ani ölümünə aid bir Yapon terminidir. Karoşi ölümlərinin ən çox görülən tibbi səbəbləri stressaclıq diyeti səbəbiylə infarkt və ya insultlardır. İş yerindəki zehni stres, işçilərin öz həyatlarını alması səbəbiylə karoşiyə səbəb ola bilər. Çox iş səbəbiylə intihar edənlərə karōjisatsu (過 労 自殺) deyilir. Həddindən artıq iş nəticəsində ölüm fenomeni Asiyanın digər bölgələrində də geniş yayılmışdır. ÜST/BƏT məlumatlarına əsasən, 2016 -cı ildə dünyada 745,194 ölüm, uzun iş saatları ilə əlaqədar idi.

Tarix[redaktə | mənbəni redaktə et]

İlk karoshi hadisəsi 1969-cu ildə Yaponiyanın ən böyük qəzet şirkətinin çatdırılma şöbəsində 29 yaşlı kişi işçinin insultdan ölməsi ilə bildirilmişdi. Bu termin 1978-ci ildə həddindən artıq işləmə ilə əlaqəli ölümcül insult və infarktlardan əziyyət çəkən insanların sayının artmasına istinad etmək üçün istifadə edilmişdir. 1982-ci ildə bu məsələ ilə bağlı bir kitab bu termini ictimai istifadəyə gətirdi.

Yalnız 1980-ci illərin ortalarından sonlarına qədər, Qovuq İqtisadiyyatı dövründə, hələ də ən yaxşı illərində olan bir neçə yüksək vəzifəli biznes menecerinin heç bir əvvəlki xəstəlik əlaməti olmadan qəflətən öldüyü zaman, bu termin Yaponiyanın ictimai həyatında meydana çıxdı. Bu yeni fenomen dərhal işçi qüvvəsində olan insanlar üçün yeni və ciddi bir təhlükə kimi qəbul edildi. 1987-ci ildə ictimai narahatlıq artdıqca Yaponiya Əmək Nazirliyi karoşi ilə bağlı statistik məlumatları dərc etməyə başladı.

1988-ci ildə İşçi Qüvvəsinin Tədqiqi bildirmişdir ki, kişi işləyən işçilərin demək olar ki, dörddə biri həftədə 60 saatdan çox işləyir ki, bu da adi həftəlik 40 saatlıq iş qrafikindən 50% artıqdır. Bu ortaya çıxan problemin ciddiliyini və geniş yayılmasını dərk edən bir qrup hüquqşünas və həkim karoshi ilə bağlı məsələlərdə məsləhət almaq istəyənlərə kömək etməyə həsr olunmuş milli miqyasda mövcud olan "karoşi qaynar xəttləri" yaratdılar.

Yaponiyanın İkinci Dünya Müharibəsinin dağıntılarından iqtisadi şöhrətə yüksəlməsi və müharibədən sonrakı onilliklərdə ödədikləri böyük müharibə təzminatları yeni epidemiya adlandırılan şeyin tətikçisi kimi qəbul edildi. Məlum olub ki, işçilər fiziki və əqli əziyyət çəkmədən ildən-ilə həftədə 6-7 gün, gündə 12 və ya daha çox saat işləyə bilməzlər. Artıq iş vaxtının ödənilməməsi adi haldır.