Kastor

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Kastor
Kastor

Kastor
Tam adı Kastor
Digər adları Əkizlərin alfası
Kəşf tarixi Bilinmir
Ulduz ölçüsü visual – (1.96 / 2.91) / mütləq – (1.33 /2.28)
Yerdən məsafəsi 15.3 Parsek
Parlaqlıq 30/14
Aid olduğu bürc Əkizlər
Spektral sinif A1 V / A2 Vm
Kataloq nömrəsi HR 2891

Kastor - Əkizlər bürcünün α ulduzu. Adını mifologiyadakı əkiz döyüşçülərdən biri olan Kastordan almışdır. Digəri olan Polluks Əkizlər bürcünün β ulduzudur. Çılpaq gözlə Kastor tək görünsə də müasir teleskoplarla onun əslində üç ulduzdan ibarət olduğunu müşahidə etmək olar. Bu ulduzlar sıra ilə Kastor A, B və C adlandırılmışdır. Daha da maraqlısı bu üç ulduzun hər birinin spektroskopik qoşa ulduz olduğu kəşf edilmişdir. Yəni əslində Kastor altı ulduzdan ibarət bir sistemdir.

Alpha Geminorum (α Geminorum, qısaldılmış Alpha Gem, α Gem) olaraq ifadə edilən Castor, Əkizlər bürcünün ən parlaq ulduzu və gecə səmasındakı ən parlaq ulduzlardan biridir. Baxmayaraq ki, 'Alfa' identifikatoruna malikdir, Beta Geminorum'dan (Pollux) daha zəifdir.

Kator , James Pound tərəfindən 1718-ci ildə qoşa ulduz kimi qeydə alınmışdır. 1678-ci ildə Cassini tərəfindən həll edilmiş ola bilər. İki ulduzun ayırdetməsi 1970-ci ildən[1] 2017-ci ilə[2] kimi 2 " bucaq saniyəsindən 6" bucaq saniyəsinə kimi artmışdı. Bu iki ulduzun ulduz ölçüləri 1.9 və 3.0 ulduz ölçüsüdü.

Üçüncü ulduz əsas komponetlərdən 73 " uzaq məsafədə yerləşir[2]. Parlaqlğının müntəzəm dövrlə dəyişilməsi kəşf edildi və tutulan qoşa ulduz olması hesab edildi, ancaq hər iki ulduzun səthində müxtəlif parlaqlıq sahələri olması səbəbiylə bu dəyişkənlik hələdə nəzərdən keçirilir. Birinin ya da hər iki ulduzun səthində. Dəyişən ulduz YY Geminorum[3] adı verildi.

Vizual komponentlərdən üçü də spektroskopik qoşadır və Kastor altı ayrı ulduzdan ibarət olan misilli ulduz sistemidir. Kastor A və B nin hər ikisi zəif komponentlərlə birlikdə bir neçə günlük orbitlərə malikdir. . Kastor C-nin komponetləri isə 1 gündən az orbitə malikdir. Kastor C parlaq cüt ətrafında orbitdə olduğuna inanılırdı, ancaq ən uzun period bir neçə min ildir.

Altı ulduzun bütövlükdə görülən ulduz ölçüsü + 1.58m-dir[2].

Fiziki xüsusiyyətlər[redaktə | əsas redaktə]

İllik paralaksın təyini nəticəsində məlum olduki Kastor Yerdən 51 i.i. uzaqlığındadır. Ən parlaq iki ulduz, Günəşdən daha böyük kütləli və parlaq olan A sinifli baş ardıcıllıq ulduzlarıdır. Onları xüsusiyyətləri qırmızı cırtdanların komponentlərinin təyini çətindir, lakin hər ikisinin kütləsi Günəşin kütləsinin yarısından az olduğu hesab edilir.[2] Kastor C-nin iki qırmızı cırtdan ulduzunu demək olar ki eyni, kütlələri Günəş kütləsinin yarısı qədər, işıqlığı isə Günəşindən 10% az olan parlaqlıqla əhatə olunurlar.[4]

Kastor B, müəyyən metalların güclü spektral xəttləri olan Am ulduzlarıdır.

Kastor C isə BY Dra tiplif dəyişən ulduzdur.BY Dra dəyişənləri, soyuq cırtdan ulduzlardır, hansı ki, onlar ulduz ləkələri və ya fotosferdəki dəyişikliklər səbəbiylə fırlanırlar.

Kastor sistemindəki bütün qırmızı cırtdanların spektrlərində şüalanma xətləri var və hamısı partlayış xarakterli[5] ulduzlardır.

Kastor Sistemi[redaktə | əsas redaktə]

Parametr Ulduz Komponenti
Aa Ab Ba Bb Ca Cb
Spektral sinif A1 V Bilinmir (ehtimal ki M5 V) A2 Vm M2 V M0.5 Ve M0.5 Ve
Kütlə (M) 2.15 0.4–0.6 1.7 0.4–0.6 0.62 0.57
Radius (R) 2.3 ? 1.6 ? 0.76 0.68
  1. Heintz, W. D. (1980). "Micrometer Observations of Double Stars and New Pairs - Part Ten". The Astrophysical Journal Supplement Series44: 111. Bibcode:1980ApJS...44..111H. ISSN 0067-0049. doi:10.1086/190686
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3   Tokovinin, A. A. (1997). "MSC - a catalogue of physical multiple stars". Astronomy and Astrophysics Supplement Series124(1): 75–84. Bibcode:1997A&AS..124...75T. ISSN 0365-0138. doi:10.1051/aas:1997181
  3. Torres, Guillermo; Ribas, Ignasi (2002). "Absolute Dimensions of the M‐Type Eclipsing Binary YY Geminorum (Castor C): A Challenge to Evolutionary Models in the Lower Main Sequence". The Astrophysical Journal567 (2): 1140–1165. Bibcode:2002ApJ...567.1140T. ISSN 0004-637X. arXiv:astro-ph/0111167 . doi:10.1086/338587.
  4. Torres, Guillermo; Ribas, Ignasi (2002). "Absolute Dimensions of the M‐Type Eclipsing Binary YY Geminorum (Castor C): A Challenge to Evolutionary Models in the Lower Main Sequence". The Astrophysical Journal567 (2): 1140–1165. Bibcode:2002ApJ...567.1140T. ISSN 0004-637X. arXiv:astro-ph/0111167 . doi:10.1086/338587.
  5. Stelzer, B.; Burwitz, V. (May 2003), "Castor A and Castor B resolved in a simultaneous Chandra and XMM-Newton observation", Astronomy and Astrophysics402 (2): 719–728, Bibcode:2003A&A...402..719S, arXiv:astro-ph/0302570 , doi:10.1051/0004-6361:20030286