Khami

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Khami
Khami.jpg
20°09′30″ c. e. 28°22′36″ ş. u.
Yer Zimbabve Zimbabve
Tip Yaşayış məntəqəsi
Tarix
Era Son Dəmir dövrü
Mədəniyyətlər Butua Krallığı
Rəsmi adıKhami Ruins National Monument
TipiMədəni
Kriteriya(iii), (iv)
Tarixi1986 (10-cu sessiya)
İstinad nöm.365
Khami xəritədə
Khami
Khami
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Khami (həmçinin Kham, Kam və ya Kami) — Zimbabvenin Bulavayo şəhərindən 22 kilometr qərbdə yerləşən şəhər dağıntıları. Bir zamanlar Torva sülaləsinin idarə etdiyi Butua Krallığının paytaxtı idi. Ərazi indi milli bir abidədir və 1986-cı ildə UNESCO-nun Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir.

Kontekst[redaktə | əsas redaktə]

Bu gün görünən yaşayış məskəni, eramızın 13-cü əsrində Böyük Zimbabvedə meydana gələn memarlıq formasının inkişafı və yerli Kopye mədəniyyətidir. Khami qurulduğu mühiti tanıdan bir yeniliyi qeyd edir.

Çay sahilində yerləşənə Khami ətrafındakı ərazilər isti və malyariya problemi ilə üzləşmişdir. Khamidə tapılan daş (laminar qranit) Zimbabvenin digər ərazilərindəki daşdan (biotit) fərqli idi. Dolerit qarışığı olan bu daşı sındırmaq çətindi və bundan formasız bina daşı istehsal edilirdi. Bu karxanalarda istehsal olunan daşın 60%-dən çoxunun bina keyfiyyəti olmayacağını təxmin etmək olar. Beləliklə, tikinti blokları forma almağa ehtiyac duydu, lakin bundan sonra da daşlar sərbəst dayanan quru daş divarları tikmək üçün uyğun deyildi. Nəticədə inşaatçılar yenilik etdi və əvəzinə istinad divarları istehsal etdilər. Bu həmçinin, yaşayış yerlərində qalan şanslı sakinlər üçün malyariya problemini də aradan qaldırdı.

Böyük Zimbabvedən fərqli olaraq, Khamidəki bəzi divarlarda ən azı dörd nəfərin qaldıra bildiyi nəhəng bloklarla inşa edilmiş bünövrə var. Qazıntılar xüsusilə kralın işğal etdiyi Təpə Kompleksində yaxşı planlaşdırılmış binaları üzə çıxardı. Kompleks əvvəlcə kobud divarlı terraslar yaradılaraq tikilib. Bu sabit divarlar daha sonra daş blokların keyfiyyətli divarları ilə örtülmüşdür. Terraslar çökmə təhlükəsinə səbəb olmamaq üçün içəriyə söykənmişdi. İçəriyə söykənərək yaradılan terraslar, yüksək və dik divarları boyunca gəzən mühafizəçilər üçün taxta dirəklərə sahib idi.

Tarix[redaktə | əsas redaktə]

Khami, təxminən 1450-cü ildən başlayaraq təxminən 200 il ərzində Torva sülaləsinin paytaxtı idi və Böyük Zimbabvedə dövlətin yox olduğu vaxt qurulmuşdur.

Qalereya[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]