Kozı Körpeş və Bayan Sulu dastanı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Kozı Körpeş və Bayan Sulu dastanı — Türk epik ənənəsinin önəmli örnəklərindən sayılan “Kozı Körpeş və Bayan Sulu” dastanının Altay, başqırd, qazax, tatar (Krım-Dobruca, Kazan, Baraba-Sibir) və uyğur türklərinə aid bir çox variantları mövcuddur ki, onlar “Kuzıy Körpeş ilə Bayan Sulu”, “Kuzıy Körpes minen Mayanhılıv”, “Kuzı Körpe”, “Kuzı Körpe bilen Bayansılu”, “Kozın Erkeş”, “Közüyke”, “Boz Körpeş-Qara Göz Ayım” və s. kimi müxtəlif adlarla adlandırılmışdır. Bu mətnlər nəzm, nəzm-nəsr və ya nəsr şəklindədir.

Dastanın ən qədim variantı hesab olunan Altay variantını V.V. Radlov XII-XIII əsrlərə aid edir. “Kozı Körpeş və Bayan Sulu” bir çox zəngin motivləri ehtiva edir. Məsələn, sonsuzluq, hamilə maral (qurd), beşik kərtməsi, ad qoyma, qərhəmanın silahlarını alması, yaxşı və pis heyvanlar, formul sayları, cilddəyişmə, müxtəlif mükafatlar və cəzalar, köməkçi insanlar, hiylə, at, silah və geyim almaq, müxtəlif heyvanlarla söyləşmək, sehrbaz, yuxu, ölüb-dirilmə və s.

Türk dünyasının Romeo və Cülyettası” adlandırılan “Kozı Körpeş və Bayan Sulu” böyük bir məhəbbət dastanıdır. Bu dastana görə uşaqları olmayan iki bəy (xan) övladları dünyaya gələndə onları beşikkərtməsi edirlər. Uşaqlara Kozı və Bayan adını verirlər. Bir müddət keçəndən sonra Kozının atası ölür, Bayanın atası da verdiyi sözdən dönüb başqa bir yerə köçür. Kozı böyüyəndə nişanlısı Bayanı tapmaq üçün yola çıxır və onu tapır.

Variantlardan birində Tanrının yaratdığı yeddi aşiqdən biri olaraq adllandırılan Kozı və Bayan bir-birinə qovuşmaq üçün Bayanın atası və digər rəqiblərə qarşı mübarizə aparırlar, lakin təəssüf ki, bu mübarizə variantların çoxunda xoşbəxt sonluqla bitmir.