Krit əməliyyatı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Krit əməliyyatı
Əsas münaqişə: İkinci dünya müharibəsi
Bundesarchiv Bild 141-0864, Kreta, Landung von Fallschirmjägern.jpg Alman paraşütçüləri Krit adasına enərkən. 1941-ci ilin mayı.
Tarix 20 may - 1 iyun 1941 (13 gün)
Yeri Krit, Yunanıstan
Nəticəsi Vermaxt qoşunları qalib gəldi[1][2]
Ərazi dəyişikliyi Krit adası Üçüncü Reyx qoşunları tərəfindən ələ keçirildi
Münaqişə tərəfləri

Flag of the United Kingdom.svg Böyük Britaniya
Flag of Greece (1822-1978).svg Yunanıstan
Flag of Australia.svg Avstraliya
Flag of New Zealand.svg Yeni Zelandiya

Flag of the NSDAP (1920–1945).svg Üçüncü Reyx
Flag of Italy (1861–1946).svg İtaliya

Komandan(lar)

Flag of Australia.svg Bernard Freyberq

Flag of the NSDAP (1920–1945).svg Kurt Ştudent

Tərəflərin qüvvəsi

Böyük Britaniya:
15,000
Yunanıstan:
11,451
Avstraliya:
7,100
Yeni Zelandiya:
6,700
Ümumi:
40,000-61,800[3] (10,000 nəfəri döyüş qabiliyyəti olmayan)

Üçüncü Reyx:
14,000 paraşütçü
15,000 dağ qoşunları
280 bombardmançı təyyarə
150 qırıcı-bombardmançı
180 döyüş təyyarəsi
500 nəqliyyat təyyarəsi
80 planör
İtaliya:
2,700

İtkilər

4,123 ölü
17,479 əsir
16 gəmi (batıb və ya zədə alıb)
1 təyyarə daşıyıcı
1 sualtı gəmi

1,915 ölü
1,759 itkin
2,000 yaralı
284 təyyarə
1 italyan gəmisi
1 italyan torpedo qayığı

Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Krit əməliyyatı (almanca: Luftlandeschlacht um Kreta, yunanca: Μάχη της Κρήτης) və ya digər adı ilə Merkuri əməliyyatı İkinci dünya müharibəsi ərzində Yunanıstanın Krit adasında baş vermiş hərbi münaqişə.

Krit əməliyyatı dünya tarixində paraşütçülərin iştirak etdiyi ən böyük hərbi əməliyyat hesab olunur və hələ də bütün dünyada paraşüt diviziyalarına taktiki cəhətdən tədris olunur. Hər nə qədər müttəfiq qoşunların Market Garden əməliyyatında daha çox sayda paraşütçü iştirak etsə də, həmin əməliyyatda zirehli birliklərdən istifadə olunduğuna görə, hava dəstəyi xaricində heç bir dəstək olmadan baş tutan bu alman hücum əməliyyatı ən böyük hava endirmə (paraşütçü) əməliyyatı olaraq qəbul edilir.[4][5]

25 aprel 1941-ci ildə Adolf Hitler tərəfindən imzalanan 28 saylı direktivlə Krit adasına hücum planı təsdiqlənir. Merkuri əməliyyatı kod adı ilə hazırlanan plana əsasən bu döyüş əməliyyatında Alman ordusunun 7-ci Paraşüt diviziyası, 5-ci dağ-atıcı diviziya və planör alayı iştirak edir. Hərəkat minə yaxın alman təyyarəsi tərəfindən dəstəklənir.

General Ştudentin planına görə, ilk hücum hədəfi adanın şimalında strateji cəhətdən əlverişli ərazi olan Maleme olmuşdur. İlk olaraq bu əraziyə endirilən paraşütçülər yaxınlıqda yerləşən aerodromu ələ keçirmiş və əməliyyata sonradan qatılan digər birliklər və təyyarələr döyüşün gedişində həmin yerdən istifadə etmişdir.

Əməliyyat 20 may 1941-ci il tarixində 3 min nəfərə qədər alman paraşütçülərin Krit adasına endirilməsi ilə başlamışdır. Həmin zaman adada təqribən 28,600 nəfərə yaxın müttəfiq qoşunları mövqe tutmuşdu.[6] Almanlar paraşüt və planörlərlə iki minə qədər əsgəri adanın şimalında yerləşən Malemeyə endirir və bunun ardınca qısa zaman çərçivəsində adaya ümumilikdə 22 minə yaxın əlavə qoşun hissələri endirilir. Aerodroma enən paraşütçülər ağır təzyiqlə qarşılaşır.

Zədələnmiş motorlarla hücumu davam etdirməyə çalışan 5-ci dağ-atıcı diviziyanın iki taboru isə gecə qaranlığında ingilis gəmilərinin radarına yaxalanır, nəticədə 4 min nəfərə yaxın itki verərək öz limanlarına doğru geri çəkilmək məcburiyyətində qalır. Bu qayıqlarda olan ağır silahların da artıq adaya enən alman qüvvələrinə çatdırılmaması nəticəsində Vermaxt qoşunu çətin vəziyyətdə qalır və ingilis qoşunları ilə çox çətinliklə mübarizə aparır.

Hərəkatın almanlar üçün ən vacib vaxtı 20 may gecəsi hesab olunur. Belə ki, gün boyu davam edən toqquşmalardan sonra alman qoşunları heç bir vacib ərazini ələ keçirə bilmədiyi üçün əməliyyata başçılıq edən general Ştudent tabeliyində olan ehtiyat qüvvələri Maleme aerodromuna baş tutacaq hücumda istifadə etmək qərarına gəlir. Ertəsi gün həmin ərazini ələ keçirib havadan hücum və dəstək almağa başlamışlar.

26 may günü general Freyberq vəziyyətin ümidsiz olduğunu və müqavimət göstərməyə güclərinin qalmadığını məruzə edir. Müttəfiq qoşunların təxliyəsi 28 may günü başlayır və 31 mayda təxliyə tamamlanır. Bu təxliyənin təmin olunmasında ingilis generalı Kunninqhamın rəhbərliyi altında olan donanma aktiv fəaliyyət göstərmişdir. Alman təyyarələrinin ardıcıl hücumları altında baş tutan təxliyə zamanı ingilis donanmasına məxsus üçü kreyser, altısı mina gəmisi olmaqla ümumilikdə 9 gəmi məhv edilmiş, üç zirehli və ingilislərin Aralıq dənizində olan yeganə təyyarə daşıyıcı gəmisi olmaqla 15 gəmi isə zərər görmüşdür.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Stephen, Martin (1988), «Sea Battles in Close Up World War 2», 2, Naval Institute Press, с. 53,
  2. Buell, Thomas; Greiss, Thomas (2002), «The Second World War: Europe and the Mediterranean», Square One Publishers, с. 101,
  3. Battle of Crete: Greece sacrificed much for the greater good
  4. Paul Collier (6 iyun 2014). The Second World War (4): The Mediterranean 1940–1945. Bloomsbury Publishing, 74. ISBN 978-1-4728-0990-2. “The first convincing demonstration of this potential in operational conditions came in May 1941, when the entire plan for the German airborne capture of Crete was decrypted two weeks before the invasion took place.”
  5. (1992) Crete : the battle and the resistance. London: Penguin. ISBN 0-14-016787-0.
  6. New Zealand History online

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Vikianbarda Krit əməliyyatı ilə əlaqəli mediafayllar var.