Aşpazlıq

Vikipediya, açıq ensiklopediya
(Kulinariya səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Jump to navigation Jump to search
Yemək hazırlayan aşpazlar

Aşpazlıq və ya Kulinariya (lat. culīna - mətbəx) — yemək hazırlama ilə bağlı insanın fəaliyyəti.

Tarix[redaktə | əsas redaktə]

Filogenetik analiz göstərir ki, insan əcdadları 1,8-2,3 million il əvvəl bişirməni ixtira edə bilərdilər.[1] Cənubi Afrikadaki Uanderuork mağarasında tapılan sümük fraqmentləri və bitki külü erkən adamlar orada 1 million il əvvəl alovu kontrol etməyinin fikirini dəstək edən sübutunu verib.[2] Homo erectus 500 min il əvvəl yeməklərini bişirdiyini sübutu mövcuddur.[3] Onların 400 min il əvvəl alovu idarə etməyinin sübutu alimləri tərəfindən geniş şəkildə dəstəklənilir.[4][5] 300 min il əvvəldən gələn arxeoloji tapıntıların arasında[6] Avropa və Orta Şərq ətrafındaki qədim ocaqlar, yer peçləri, yamdırılmış heyvan sümükləri və çaxmaqdaşları var. Antropoloqların fikrinə görə, geniş yayılmış bişirmə təxminən 250 min il əvvəl ocaqların üzə çıxması ilə başlayıb.[7]

Yaxınlarda, daha erkən, 790 min il əvvəl işlədilmiş ocaqlar haqqında məlumat üzə çıxmışdı.[8]

Azərbaycan mətbəxi[redaktə | əsas redaktə]

Məqalə:Azərbaycan mətbəxi

Azərbaycan mətbəxi — dünyanın qədim, zəngin və dadlı mətbəxlərindən biri. Azərbaycan milli mətbəxi təkcə xörəklər, onların hazırlanma texnologiyasının üsulları deyil, həm də maddi mədəniyyətin əsas hissələrindən biridir. Azərbaycan milli mətbəxi mətbəx mədəniyyətini, onun tarixini, fəlsəfəsini, süfrə psixologiyasını, adətləri, fiziologiyanı, gigiyenanı, kimyanı, avadanlığı, etikanı, estetikanı, poeziyanı və mətbəxin sair aspektlərini, eləcə də Azərbaycan xalqının tarixən ətraf mühitlə tam harmoniyada yaşadığı ərazilərdə yaratdığı praktik vərdişləri özündə ahəngdar şəkildə birləşdirir.

Azərbaycan milli mətbəxi Azərbaycan xalqının bacarığı ilə onun tarixən yaşadığı indiki Azərbaycan Respublikası, Güney (İran) Azərbaycanı, indiki Ermənistanın azərbaycanlılardan zorakılıqla təmizlənmiş qədim İrəvan xanlığı, ZəngəzurGöyçə mahallarının torpaqlarında, Gürcüstanda azərbaycanlıların tarixən yaşadıqları bölgələrdə (Borçalı), Dağıstan ərazisində, o cümlədən keçmiş Azərbaycan xanlıqlarından birinin mərkəzi olmuş Dərbənd və ətrafında yaradılmışdır.

Avropa mətbəxi[redaktə | əsas redaktə]

Avropa mətbəxi — Tərkibində fransız, italyan, ispan, alman, ingilis, portuqal, fin, yunan, macar, avustriya, flaman və vallon, çex, alban, irland, bolqar, ukrayna, belarus, rus,və s. mətbəxi olan region mətbəxidir.Bu mətbəxlərə dinin də təsiri olmuşdur.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Organ, Chris (22 August 2011). "Phylogenetic rate shifts in feeding time during the evolution of Homo". PNAS. http://www.pnas.org/content/108/35/14555.full?sid=95c4876b-9870-4259-888f-24a6179be4fc. İstifadə tarixi: 17 April 2012.
  2. Pringle, Heather (2 April 2012), "«Quest for Fire Began Earlier Than Thought»", ScienceNOW (American Association for the Advancement of Science), http://news.sciencemag.org/sciencenow/2012/04/quest-for-fire-began-earlier-tha.html?ref=em. İstifadə tarixi: 2012-04-04
  3. Pollard, Elizabeth (2015). Worlds Together, Worlds Apart. New York: Norton, 13. ISBN 978-0-393-92207-3.
  4. Luke, Kim. "Evidence That Human Ancestors Used Fire One Million Years Ago". http://www.sciencedaily.com/releases/2012/04/120402162548.htm. İstifadə tarixi: 2013-10-27. "An international team led by the University of Toronto and Hebrew University has identified the earliest known evidence of the use of fire by human ancestors. Microscopic traces of wood ash, alongside animal bones and stone tools, were found in a layer dated to one million years ago"
  5. "Archaeologists Find Earliest Evidence of Humans Cooking With Fire - DiscoverMagazine.com". http://discovermagazine.com/2013/may/09-archaeologists-find-earliest-evidence-of-humans-cooking-with-fire.
  6. Smith, Roff (29 January 2014). "Oldest Known Hearth Found in Israel Cave". National Geographic. http://news.nationalgeographic.com/news/2014/01/140129-oldest-hearth-israel-cave-new-human-species-discovery-archaeology-science/. İstifadə tarixi: 17 March 2014.
  7. "Pennisi: Did Cooked Tubers Spur the Evolution of Big Brains?". Cogweb.ucla.edu. http://cogweb.ucla.edu/Abstracts/Pennisi_99.html. İstifadə tarixi: 7 November 2013.
  8. Staff (August 12, 2016). "What Does It Mean To Be Human? - Hearths & Shelters". Smithsonian Institution. http://humanorigins.si.edu/evidence/behavior/hearths-shelters. İstifadə tarixi: August 12, 2016.