Livan mətbəxi

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Mixedlebanesefood.JPG
Kibbetbatata.JPG

Livan mətbəxi — ənənəvi Livan mətbəxi, ölkədə və bütün dünyada çox məşhurdur. Daha çox milli yeməkləri ilə tanınır. Livanın müxtəlif regionlarında müxtəlif növ yemək hazırlanır[1]. Qeyd etmək olar ki, Livan mətbəxi regionlara görə fərqlənir, dadların cürbəcürlüyü ilə boldur və dünyanın ən populyar mətbəxlərindən biri kimi sayılır[2]. Livan mətbəxi dünyanın qədim, zəngin və dadlı mətbəxlərindən biridir[3].

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Avropa və Şimali Amerika restoranlarına və evlərinə son zamanlar daxil olan Livan mətbəxi sağlam qidaya üstünlük verən insanlar üçün kulinariya təbinin tükənməz mənbəsi kimi reputasiya qazandı. Livan mətbəxi Aralıq dənizi və Orta Şərq qastronomik ənənəsinin aromatik və ləzzətli qarışığıdır. Avropada bir çox baş aşpazların Livan mətbəxindən bişirməyi sevməsinin səbəbi budur. Livan mətbəxi bütün dünyada sadə, lakin qidalandırıcı və dadlı yeməklərə malik bir mətbəx kimi rəğbət qazanıb. Orta Şərqdə rast gəlinən bir çox kulinariya növlərindən fərqli olaraq, təəccüblüdür ki, bu mətbəx vegetarianlara yaxındır və sağlam inqrediyentlərdən çox istifadə edir: göyərtilər, ədviyyatlar, fəsil tərəvəzləri və bitki yağları. Livan mətbəxində çoxlu yeməklər vardır ki, sizin fantaziyanızı canlandıracaq və onlardan sağlam yeməklər bişirmək üçün kulinariya ruhu alacaqsınız[4].

Yeməkləri[redaktə | əsas redaktə]

Houmous.jpg
Atayebasafeeri.JPG
Ftayerbelefet.JPG
  • Humus ortasında unikal etnik not olan səciyyəvi Orta Şərq qidası. Bu, zeytun yağı, ədviyyatlar və küncüd toxumları ilə qarışdırılan qoyunnoxudlarından hazırlanmış qalın pastadır: humus kreativ Livanlılar tərəfindən düşünülən praktik olaraq saysız növlərdə olur – limon şirəsi ilə, xırdalanmış göyərtilərlə, nanəli, yaxşıca doğranmış sarımsaqla, badımcanlı və bu yeməyin digər versiyaları da var ki, bəziləri hətta daha çılğın yolla hazırlanıb.
  • Mərci supu – Ramazan üçün ənənəvi axşam yeməyi, tərkibində qırmızı mərcimək, soğan və bibər var, lakin asanlıqla lobya, noxud, düyü, yavan ət və digər inqrediyentləri qarışığa əlavə etmək olar. Mədədə çox yüngül olur və çox sağlam yeməkdir.
  • Fattuş, və ya çoban salatı – yaşıl bibər, pomidor, xiyar, yaşıl soğan və bağ göyərtilərinin ( ispanaq və nanə) heyranedici qarışığı, bu yemək yeyildikcə yaz havası bəxş edir. Bu xüsusi yemək milli mətbəxin sərhədlərini təzə yaz tərəvəzlərinin lətafətinə çevirir.

Digər məlumatlar[redaktə | əsas redaktə]

Livan Yaxın Şərqdə kiçik bir dövlətdir. Öz dəniz sahili, zəngin tarixi və ən məşhur mətbəxlərdən biri ilə tanınır. Yeməklərin (boşqabların) müxtəlifliyi Livan mətbəxini ayırır və eyni zamanda istifadədə mülayimlik. Və həqiqətən, livanlılar nahara bir çox yemək hazırlayırlar, amma siz orada qalın insanı qarşılamayacaqsınız. Məhsullar kimi, inqrediyentlərin uyğunluğunda və qidanın özünün istifadəsinin mədəniyyətində bütün iş. Livan mətbəxinin çox reseptləri ümumdünya məşhurluğu aldı, və (amma) bu mətbəxin restoranları Avropanın istənilən guşəsində (küncündə) qarşılamaq olar, Amerika və hətta Afrika. Livanın milli mətbəxi formalaşmanın sadə yolu keçmədi. Hər yeni fəthlə (qazancla) və ya ölkəyə ticarət yolunun açılışıyla dünyanın bütün guşələrindən (künclərindən) reseptlər birləşirdi. Livan mətbəxinə əhəmiyyətli təsir Türkiyə (Osmanlı imperiyası dövrü) və Fransa (1941-ci ilə qədər fransız koloniyası idi) göstərdi. Livanın paytaxtını, Beyrut və bu günə kimi mütləq ki, (hökmən) "Şərqi Paris" adlandırırlar. Livan mətbəxi paxlalar, meyvələr, tərəvəzlər, nişastalar, təzə balıq və dəniz məhsulların bolluğu ilə fərqlənir. Quşları ətdən çox yryirlər, amma ət yetirlərsə də, qoyun ətinə üstünlük verirlər. Yeməyə çox sarımsaq, zeytun yağı və limon şirəsi əlavə edirlər. Livan mətbəxində souslar çox da istifadə edilmir, daha çox qidaya incə ətir verən ədviyyat və ot ədviyyat qatırlar. Közdə qızartmağa, bişirməyə və ya zeytun yağında qızartmağa üstünlük verirlər.

Yeməyin başlamazdan əvvəl məzzə verirlər – bu fars mənşəli sözdür və "qəlyanaltı" deməkdir – kiçik yeməklər yığımıdır, hansılar ki, şəraba və ya anis arağına verilir. Vegeterian, ət və balıq məzzəsi mövcuddur və onlar bir neçə dəfə, adətən beşdən ona qədər boşqaba verilirlər. Naharı adətən zeytundan, salatlardan və yoqurtlardan başlayırlar, sonra tərəvəzlərlə və yumurtalarla yeməklər masaya gətirilir, bundan sonra kiçik ət və ya balıq yeməkləri, sonda isə daha ağır yeməklər, məsələn, qrildə ət və ya balıq verilir. Belə çox yeməklər olduğundan gözlənilmir ki, hər yemək tamamilə yeyilmiş olmalıdır. Ancaq hər yeməyin dadına baxmağa hazır olun, çünki siz ev sahiblərini incidə bilərsiniz. Livanda heç bir qonaqlıq çörəksiz keçinmir, livanlılar qaşığa və çəngələ çörəyin tikəsinə üstünlük verirlər və onun çox məharətlə yemək yeməyi bacarırlar. Bəzi ərəb dialektlərində "çörək" sözünə "-əş" sonluğunu yazırlar və bu isə ərəbcə "həyat" deməkdir. Livanlılar xumus sevirlər – bu məşhur milli qəlyanaltıdır, yüngül püreyə oxşayır. Xumus xeyirli pastadır, onu zeytun yağı, limon şirəsi, qırmızı istiot, sarımsaq və küncüt pastasının əlavə edilməsiylə noxuddan hazırlayırlar.

Əsasən bu yeməyi soyuq qəlyanaltı və ya sous kimi süfrəyə verirlər. Yeri gəlmişkən, paytaxtdakı livan mətbəxi restoranlarından biri olan “Amareddine” restoranında xumusu bişirirlər. Onu həmcins kütləyə qədər ovxalayırlar və doyülmuş ədviyyatlar və küncüt pastasını belə miqdarda qoyurlar ki, qalan inqrediyentlərin dadını kəsməsin. Şərq ənənəsinə görə xumusu çörək dilimiylə yeyirlər, həmin restoranda aşpazlar özü əsl livan çörəyini bişirirlər. Xumusdan sonra isti yeməklərə keçmək olar. Livan mətbəxində adı kəbabı “Kafta Meshwi” adlandırırlar və onu ədviyyatlar və cəfərin əlavə edilməsiylə mal əti qiyməsindən bişirirlər və tərəvəzlərlə süfrəyə verirlər. “Amareddine” restoranının livanlı baş aşpazı bütün incəlikləri və milli resepturanın sirlərinə əməl edir. Mətbəx, içkilər və süfrə mərasimləri hələ tanış olmadığımız ölkə və onun sakinləri haqqında təəssüratımızı formalaşdırır. Livan fövqəladə qonaqpərvər ölkədir, orada insanlar yeməyi pərəstişə çevirmirlər, amma eyni zamanda ənənələrə hörmət edirlər və öz yaratdıqları hər şeyə öz ürəyinin hissəciyini qoyurlar[5].

Haqqında[redaktə | əsas redaktə]

Livan mətbəxi məşhur Orta Şərqin yemək bişirmə mədəniyyətlərindən ibarətdir və tez-tez yanlış yerə Orta Şərq qidaları kateqoriyasına aid edilir. Orta Şərq qidaları kimi bir baxımdan, Livan mətbəxi digər Orta Şərq qidaları kimi görünür və dadır, çünki Aralıq dənizinin bütün cənub sahilini əhatə edən ərəb kulinariya mədəniyyətinin bir hissəsidir. Lakin, Livan qidalarının digər Orta Şərq qidaları ilə eyni olduğunu demək, italyan yemək bişirmə ənənəsinin fransiz və ya irlandla eyni olmasını demək kimi bir şeydir. Livan mətbəxi heyvan yağı və ətindən daha az istifadə olunur (yavan ət istisna), amma, tərəvəz, meyvə, nişasta, zeytun yağı və sarımsaqla zəngindir. Sonuncu ikisi və tərəvəzlər mütləqdir. Ərəb kulinariya mədəniyyəti ilə barəbər, Livan mətbəxi Bibliya dönəmindən mövcuddur və tarixdə yazılıb. Dünyaca məşhur kibbe, mulukniya, lebne, paxlava və s. Livan yeməklərindən əlavə, Livan mətbəxi vegetarianlar üçün, Livan musakkası kimi dadlı seçimlər təklif edir. Bu ənənəvi vegetarian yeməyidir – əsas inqrediyentləri badımcan, noxud və tomat sousudur. Livan qidaları, eləcə də digər bir çox Orta Şərq qidaları Qərbdə az sağlam “fast fud”ların əvəzedicisi kimi məşhurdur. Müxtəlif restoranlar bir sıra Livan yeməkləri və Orta Şərq yeməkləri verir və reseptlərlə təmin edir. Əgər qışda özünüz Livan mətbəxindən bir xörək bişirmək istəsəniz, dondurulmuş tərəvəzlərdən də istifadə edə bilərsiniz[6].

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Mətbəx
Kulinariya