Müqəddəs Lavrentiya çayı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Müqəddəs Lavrentiya çayı
Müqəddəs Lavrentiya çayı
Müqəddəs Lavrentiya çayı
Ölkələr Flag of Canada.svg Kanada
Flag of the United States.svg ABŞ



Mənbəyi Ontario gölü
Mənbə yüksəkliyi 75 m
Mənsəbi Müqəddəs Lavrentiya körfəzi
Mənsəb yüksəkliyi 0 m
Uzunluğu 1.197 km
Hövzəsi Atlantik okeanı
Hövzə sahəsi 1.344.200 km²
Commons-logo.svg Müqəddəs Lavrentiya çayı Commonsda
Çayın hövzəsi

Müqəddəs Lavrentiya çayı (fr. fleuve Saint-Laurent, ing. Saint Lawrence River) — Şimali Amerika materikinin böyük su arteriyasını təşkil edən çay. ABŞKanada arasında təbii sərhəd rolunu oynayır. Böyük gölləri Atlantik okean ilə birləşdirir. Mənsəbdə çayın eni 130 km-dir. Çayın uzunluğu 1197 km[1], hövzəsinin sahəsi 1 344 200 km² təşkil edir[2]

Tarixi-mədəni əhəmiyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Çaya bu adı Jak Karte vermişdir. Bununla yanaşı çayın töküldüyü körfəzdə bu adla adlandırılmışdır. Sauel de Şamlenin çsyın yatağı ilə üzü yuxarı üzməsinfən sonra fransızlar tərəfindən məskunlaşdırılmışdlr. Bura Yeni Fransanın tərkib hissəsinə daxil edilmişdir. Yeddiillik müharibədən sonra ərazini britaniyalılar ələ keçirmişdir. Bununla belə region hələdə Şimali Amerikanın fransız dili məfəniyyətinin mərkəzi rolunu oynayır. İlk əvvələr tizarət gəliləri üzən çayda harlrda iri tankerlər bel üzür.

Xüsusiyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

Çay dünyanın böyük fiordlarından biri olan Saqeney fiordunu əmələ gətirir. Şimaldan ona Saqeneyə çayı tökülür. O hətta böyük estuari əmələ gətirir.

Çayın körfəzlə birləşdiyi yerdə iki axını müşahidə etmək olur: 400 metr dərinlikdə soyuq və duzlu dəniz suyu, səthində isə nisbətən usti və şirin su.

Monreal önü ərazilərdə çay 160 km məsagədə astsnalı ərazilərdən axır. Sonradan isə 60 km məsadə isə sakitləşir və kal axır.

Canlılar aləmi[redaktə | əsas redaktə]

Çayda Ağ balina, FinvalGöy balinalara rast gəlmək olur. Ümumilikdə götürdükdə çayda 20 növ suda)quruda yamayan və sürünən, 12 növ məməli və yüzlərlə növ balıq yaşayır. Sahil bataqlıqlarında usə 300 növ quş yuva qurur.

Təsərrüfat əhəmiyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Müqəddəs Lavrentiyaa üzərinfə yerləşən körpü

Hövzəsi Kanadanın ən sıx məskunlaşılmış ərazisidir. Burada ümumulikdə 20 mln insan yaşayır. Siyənək balıqçılığı, maldarlıq taxılçılıq inkişaf etmişdir.

Gəmiçilik[redaktə | əsas redaktə]

Hələ 1680-cı ildə koloniyaçılar cçayın yatağının dərinləşdirilməsi üzərində düşünmüşlər. Səbəb isə okean gəmilərinin burada rahat üzməsi olmuşdur. 1959-cu ildə Müqəddəs Lavrentiya dəniz yolu açılmışdır. Onun uzunluğu 283 km olur. Bu dəbiz yolu dünysnın ən mühüm tikililərindən biri sayılır. Monrealla Ontario gölü arasında 7 jalyuz inşa edilmişdir. Tikinti zamanı 150 mlm m³ torpaq və min tonlarla beton işləri görülmüşdür.

Müqəddəs Lavrentiya çayı.

Böyük qəzalar[redaktə | əsas redaktə]

Minlərlə adalar rayonu ərazisində gəmiçilik.

Özünün növbəti reyslərindən birini icra edən sərnişin gəmisi «Empress of Ireland» 29 may 1914-cü ildə norveç kömürdaşıyan gəmisi ilə toqquşmuşdur. Nəticədə gəmi 14 dəqiqə ərzində suyun dibinə batmışdır (40 m). Onun göyərtəsində 1477 nəfər (420 ekipaj üzvü və 1057 sərnişin) olmuşdur. Ekipaj və sərnişinlərdən yalnız 463 nəfəri sağ qalmışdır. Bu qəza həcminə görə az qala «Titanik» и «Luzitaniya» kimi qəzalara bərabər tutulur.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. "Rivers of Canada". The Canadian Atlas Online. Royal Canadian Geographical Society. http://www.canadiangeographic.ca/Atlas/themes.aspx?id=rivers&sub=rivers_east_stlawrence&lang=En. İstifadə tarixi: 2015-03-09.
  2. "Rivers Flowing into the Atlantic Ocean". The Atlas of Canada. Natural Resources Canada. http://web.archive.org/web/20120329093702/http://atlas.nrcan.gc.ca/site/english/learningresources/facts/rivers.html. İstifadə tarixi: 2015-03-09.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]