Müqəddəs Sofiya kilsəsi (Oxrid)

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Pravoslav ortodoks
Oxrid Müqəddəs Sofiya kilsəsi
mak. Црква Света Софија
St. Sophia - Ohrid.jpg
Ölkə Makedoniya Respublikası Şimali Makedoniya
Bölgə Cənub-şərq
Şəhər Oxrid
Yeparxiya Oxrid Arxiyepiskopluğu
İnşası 1035-ci və 1056-cı illər arasında —XIV əsr
Dövrü Orta əsrlər
Memarlığı Bizans memarlığı
Bərpası 1951
Vəziyyəti Qorunur
Statusu YUNESKO Ümumdünya irsi (1980[qeyd 1])
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Müqəddəs Sofiya kilsəsi (mak. Црква Света Софија, Crkva Sveta Sofija) — Makedoniya Respublikasının Oxrid bələdiyyəsində yerləşən, Osmanlı İmperiyası dövründə məscid olaraq fəaliyyət göstərən üç nefli orta əsrə aid kilsə.[1]

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Birinci Bulqar dövlətinin dinini rəsmi olaraq Xristianlıqla dəyiməsindən sonra I Boris (852 — 889) dövründə tikilən kilsənin tikilmə tarixi haqqında dəqiq bir məlumat yoxdur. Tikili IX və ya XI əsrlərdə tikilmiş ola bilər.[2]

Memarlıq xüsusiyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

Oxrid Müqəddəs Sofiya kilsəsi

Şərqə baxan kilsənin qərbində bir narteks və eksonarteks, şimalında isə sonradan əlavə olunmuş bir portik mövcuddur. Müxtəlif mərhələlərdən keçən tikilinin ilk forması orta Bizans dövrünə aid əhəmiyyətli bir memari forma ortaya qoymaqdadır. Bu şəkildə XI əsrin regional meyllərinin yanında, Konstantinopolun MakedoniyaOxrid Arxiyepiskopluğu üzərinə olan təsiri də görmək mümkündür. Kilsənin təməl arxitekturası XI əsrdə inşa edilmiş olmasına baxmayaraq XIV əsrdə Arxiyepiskop II Qreqori tərəfindən əlavələr edilmişdir. Bu üç nefli bazilika qərbi hissəsibə 1313-cü və ya 1314-cü illərdə əlavə edilən hissə memarlıq tarixinə nəzərən əhəmiyyət daşımaqdadır.[3]

Osmanlı Dövrü[redaktə | əsas redaktə]

Oxrid şəhərinin ən böyük kilsəsi olan Müqəddəs Sofiya kilsəsi, Konstantinopoldakı Aya Sofya kimi fəthdən sonra məscidə çevrilmiş və şəhərin ilk və ən böyük məscidi olmuşdur. Oxriddə yerləşən Müqəddəs Sofiya kilsəsi, məscidə çevrildiyində bir sıra dəyişikliklərə məruz qalmışdır. Səmavi Eyicenin yazdıqlarına görə bu gün heç bir izi qalmayan məscid minarəsi kilsənin narteks hissəsinin sol tərəfindəki qübbəsinin tam ortasında yerləşirdi.[4]

Fresklər[redaktə | əsas redaktə]

Oxrid şəhərinin Yuqoslaviya idarəsinə keçməsinin sonra kilsəyə çevrilmiş məscidin divarlarında olan və XI, XII və XIII əsrlərdən qalma freska şəkillər bərpa işləri nəticəsində tamamilə təmizlənmişdir.[5]

Həmçinin Bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici Keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Qeydlər[redaktə | əsas redaktə]

  1. Oxrid bölgəsinin mədəni irsinin təsnifatı

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Fruçt, Riçard (2005). Eastern Europe: an introduction to the people, lands, and culture. (azərb. Şərq Avropa: Xalq, torpaqlar və mədəniyyət haqqında bir giriş‎) ABC-CLIO. səhifə 928. ISBN 978-1-57607-800-6.
  2. Boris Cholpanov - "Land of a global crossroads", Sofia, 1993, Bulgarian Academy of Science, page 131 (the original is in Bulgarian)
  3. Ohri Ayasofyası cephesinin 14. yüzyılda Epiros, İstanbul, hatta Bursa'da bir Türk eserinde benzerlerinin yapılmış olması hakkında bakınız; (azərb. Oxrid Ayasofyası cəbhəsinin XIV əsrdə Epiros, İstanbul, hətta Bursa da bir Türk əsərində bənzərlərinin edilmiş olması haqqında bax;‎) Semavi Eyice, Son devir bizans mimarisi (azərb. Səmavi Eyice, Son dövr bizans arxitekturası‎) (İstanbul 1963)
  4. Semavi Eyice. "Ohri'nin Türk Devrine Ait Eserleri." (azərb. Oxridin Türk dövrünə aid əsərləri‎) Vakıflar Dergisi, 6 (1965): səhifə 140
  5. R. Hamann, Mak in, Hallensleben, Die Monumentalmalerei in Serbien und Makedonien (azərb. Serbiya və Makedoniyadakı monumental şəkil‎) (Giessen 1963) 15-17;res.1-28, lev.1-5.