Məhəmməd ağa Müctəhidzadə

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
MƏHƏMMƏD AĞA Müştəri
Fotoqrafiya
Doğum tarixi 1869
Doğum yeri Şuşa şəhəri
Vəfatı 1958
Vəfat yeri Ağdam şəhəri
Fəaliyyəti şair

Məhəmməd ağa Müctəhidzadə-şair, təzkirəçi

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Mirzə Məhəmməd ağa Mirzə Sədray oğlu 1869-cu ildə Şuşa şəhəridə doğulmuşdu. Ibtidai təhsilini atasından almışdı. Sonra mədrəsədə oxumuşdu. Tarix və təzkirə ilə maraqlanırdı. "Riyazün-aşiqin" adlı əsər yazmışdı. Bu kitab 1910-cu ildə İstanbulda çap olunmuşdu.Bu təzkirə milli-məhəlli xarakterdədir. Əsasən Qarabağ ədəbi mühitini əhatə edir.O, 1958-ci ildə vafat edib.

Məhəmməd ağa Müctəhidzadə şair idi. Müştəri təxəllüsü ilə klassik üslubda şeirlər yazırdı. Həsənəli xan Qaradağinin qudasıdır.

Arif RAMAZANOV Əli MƏMMƏDBAĞIROĞLU bir əlyazma haqqında[redaktə | əsas redaktə]

Böyük bəstəkar, yazıçı, jurnalist, ictimai xadim Üzeyir bəy Hacıbəylinin 1948-ci il noyabr ayının 23-də əbədi olaraq gözlərini həyata yumması bütün varlığı ilə sevdiyi və həyatı bo-yu xidmət etdiyi doğma xalqının böyük kədərinə səbəb olmuşdur. Dahi sənətkarın ölümünə kədərlənən və elə matəm günü əlinə qələm alıb, isti-isti hüznlü fikirlərini yazıya alanlardan biri də, o zaman ömrün ixtiyar yaşını yaşayan, "Riyazül-aşiqin" təzkirəsinin müəllifi kimi tanıdığımız və Müştəri təxəl-lüsü ilə şerlər yazmış Məhəmmədağa Müctəhidzadə (1867-1958) olmuşdur.

M. Müctəhidzadənin Ü. Hacıbəylinin vəfatı münasibətilə yazdığı "İzhari-təəssüf" əsəri yazıldığı vaxtdan 50 ildən yuxarı vaxt keçsə də bu günədək nəşr olunmamışdır. Əsər haqqında yalnız f. e. n. Paşa Kərimov vaxtilə "Sovet kəndi" qəzetinin 3 oktyabr 1985-ci il tarixli sayında "Dahinin ölümünə şer adlı məqaləsində (əsərdən bir parça əlavə olunmaqla) məlumat vermişdir.

"İzhari-təəssüf"ü Azərbaycan ədəbiyyatında mərsiyə janrında yazılmış ən parlaq əsərlərdən biri hesab etmək olar. Mərsiyədə Üzeyir bəyin bütün fəaliyyətini kədərli notlarla xatırlamaqla bərabər, həyatdan tez getməsinə də şair çox təəssüflənir. "Leyli və Məcnun", "Koroğlu", "Arşın mal alan" kimi operaların artıq çoxdan dünyada şöhrət tapdığını və özünün isə qədim Şərq, Qərb dünyasının dahiləri ilə bir sırada dayanmağa layiq olduğunu göstərsə də, onun böyüklüyünü vəsf etməkdə aciz qaldığını qeyd edir və son beytlərdən birində yazır:

Rusiyalılar fəxri Puşkin kimi kimsə, Lazımdı onu öysün, əhsən desin ilqa.

"İzhari-təəssüf" mərsiyəsinin Azərbaycan EA Füzuli adına Əlyazmalar İnstitutunda müəllifi tərəfindən köçürülmüş iki nüsxəsi saxlanılır. Hər iki nüsxənin sonunda əsərin yazılma tarixi 1948-ci il noyabr ayının 23-ü qeyd edilmişdir. Nüsxələrin biri o birindən bəzi yerlərində düzəliş edilməsinə görə fərq-lənir. Görünür, müəllif ikinci nüsxəni köçürərkən beytlərin bəzi-lərində dəqiqləşdirmələr aparmışdır. Mərsiyə 132 beytdən ibarət olub nəstəliq şikəstə xəttilə köçürülmüşdür.

Əlyazmanın sonunda dörd misralıq şerdə maddeyi-tarix də verilmişdir.

Mənə, ey deyən, nə vaxta tamam oldu mahtabın, Nə zaman zəvala gəldi bu həqiqi aftabın, Ğəmu həmu dərdü möhnət ilə naləvü ələmdən, Bu sualı qıl kim, onlar deyər bu sorğunun cavabın.

"Ğəmu həmu dərdü möhnət ilə naləvü ələmdən" misrasındakı sözlərin hərflərini əbcəd hesabına çevirdikdə (ğəm - 1000+40; həm - 5 +40; dərd - 4 + 200+4; möhnət - 40+8+ 50 +400; nalə - 50 +1+30+ 5; ələm - 1+30+40/ Üzeyir bəy Hacıbəylinin vəfat tarixi - 1948-ci il alınır.

Elə güman edirik ki, əski ərəb əlifbası ilə yazılmış bu əsərin müasir yazı ilə transliterasiya edilmiş variantı böyük bəstəkarımız Ü. Hacıbəyli və şair, təzkirəçi M. Müctəhidzadə yaradıcılığı ilə maraqlananlar üçün lazımi bir mənbə olacaq.

Yaradıcılığı[redaktə | əsas redaktə]

Vikimənbədə Məhəmməd ağa Müctəhidzadə ilə əlaqəli məlumatlar var.