Məntiqi əməliyyat

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Məntiqdə məntiqi əməliyyatlara hərəkət deyilir, bunun nəticəsində mövcud olanlardan istifadə edərək yeni anlayışlar yaranır. Dar mənada məntiqi əməliyyat anlayışı riyazi məntiq və proqramlaşdırmada istifadə olunur.

Formal məntiq[redaktə | əsas redaktə]

Anlayışlarla məntiqi əməliyyatlar — nəticəsi anlayışların tərkibində və ya həcmində dəyişiklik, habelə yeni konsepsiyaların formalaşması ilə nəticələnən belə zehni hərəkətlər.

İlk növbədə konsepsiyaların dəyişməsi ilə əlaqəli olan əməliyyatlar daxildir:

  • inkar;
  • məhdudiyyət;
  • ümumiləşdirmə;

İlk növbədə anlayışların əhatə dairəsinə aid olan əməliyyatlar daxildir:

  • məntiqi üstəgəlmə;
  • məntiqi vurma;
  • məntiqi çıxma.

Bu əməliyyatlar dəst nəzəriyyəsini istifadə edərək riyazi olaraq yazıla bilər.

Riyazi məntiqə keçid mülahizələr anlayışı və mürəkkəb mülahizələr əldə etmək üçün onların üzərində əməliyyatlar qurulması ilə əlaqələndirilir.

Riyazi məntiq[redaktə | əsas redaktə]

Məntiqi bir əməliyyat (məntiqi bir operator, məntiqi bir bağlayıcı, təklif bağlayıcı) daha sadə olanları birləşdirərək yeni ifadələr tərtib etməyə imkan verən ifadələr üzərində işdir[1].

Əsas olanlar ümumiyyətlə birləşmə ( və ya &), dizyunksiya (), implikasiya (), inkar (). Klassik məntiq mənasında, məntiq cəbri ilə məntiqi bağlayıcıları müəyyən etmək olar. Asinxron ardıcıl məntiq bir əmri əməliyyatı şəklində bir məntiqi-dinamik bir bağlayıcı təyin edir ().

Proqram dilində[redaktə | əsas redaktə]

Dil Yox VƏ YA İstis. VƏ YA Ekv. Ekv. olm. Digər
С++[2] ! && || ^ == !=
Fortran[3] .NOT. .AND. .OR. .XOR. .EQV. .NEQV.
Java[4] ! && || ^ == !=
Pascal[5] not and or xor = <>
PL/I[6] ¬ & | ¬ = ¬= BOOL
^ ^ ^=
Prolog[7] \+ , ;
Turbo Basic[8] NOT AND OR XOR EQV <> IMP
input Ainput Boutput f(A,B)X and ¬XA and B¬A and BBA and ¬BAA xor BA or B¬A and ¬BA xnor B¬A¬A or B¬BA or ¬B¬A or ¬BX or ¬XLogical connectives table.svg
X or ¬X¬A or ¬BA or ¬B¬A or BA or B¬B¬AA xor BA xnor BAB¬A and ¬BA and ¬B¬A and BA and BX and ¬XLogical connectives Hasse diagram.svg
(file) (file) (zoom in)

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Мендельсон Э. (1971). Введение в математическую логику. М.: «Наука». 19.
  2. C++98 Standard Draft
  3. "FORTRAN 77 Full Language Standard. Logical Operators". 2010-01-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-01-21. (#parameter_ignored_suggest)
  4. Java Language Specification. Second Edition, разделы 15.15, 15.21.2, 15.22-15.24
  5. Pascal Language Reference. Operators
  6. PL/I Language Reference
  7. GNU-Prolog Manual, разделы 6.2.2, 7.18.2
  8. Turbo Basic. Owner's Handbook. р.77

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]