Malka çayı

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Malka çayı
kbd/Балъкъ/krc/Балыкъ суу
Proxladnıdan keçən Malka
Proxladnıdan keçən Malka
Ölkə Rusiya Rusiya
Region
Rayon
Mənbəyi Elbrus dağı
Mənsəbi Terek /Xəzər dənizi
 • Yüksəkliyi 26 km
Uzunluğu 210 km
Su sərfi 97,8 m³/san
Hövzəsinin sahəsi 10000 km²
DSR[ru] 07020000512108200004118
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Malka çayı (kab.-çərk. Балъкъ, qaraç.-balk. Балыкъ суу — türkcə. Balıqlı çay) — Rusiya ərazisində axan çay. Terek çayının əsas qoludur. Çayın çox hissəsi Kabarda-Balkariya ərazisindən keçir, çayın aşağı axınında kiçik hissəsi Stavropol diyarından keçir.[1]

Relyefi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Terek hövzəsi xəritəsində Malka çayı

Malka çayı mənbəsini Elbrusun şimal yamaclarında götürür. Qaya-qapı keçidi ərazisində Qızıl-Kol, Birjali-su, Siltran-Tari-su, Qaraqaya-su və digər adsız axınlar birləşərək Malka çayını təşkil edirlər. Bu hissədə qayalar səthə çıxdığı üçün, bu səbəbdən çay yatağı 20,40 m hündürlüklərində dörd şəlaləyə haçalanır.

Malka çayının yuxarı axarında, bir çox qolu özündə birləşdirən gur suludağ çayı axır (26), bunlardan ən böyüyü Muşta və Kiçmalka - sol, Şau -Qol isə sağ qolunu təşkil edir. Mənsəbindən 65 kilometr aralıda düzənliyə çıxan Malka çayı, çayın axınının ümumi istiqamətini şərqə apararaq respublikanın şimal hissəsindən keçir və Yekaterinoqradskaya kəndi yaxınlığındaTerek çayına tökülür.

Düzənlikdə, suyun xeyli hissəsindən (axının 16%-i) Kabarda-Balkariya, Stavropol və Şimali Osetiyanın Proxladnı şəhərinin tarlalarını suvarmaq üçün istifadə olunur. Proxladnı şəhərinin cənubunda, mənsəbdən təxminən 20 km məsafədə, Malkaya əsas sağ qolu olan Baksan çayı birləşir. Baksan su anbarı Malkanın su hövzəsinin yarısından çoxunu təşkil edir, suyunun axını Malka çayı axınının təxminən 85%-ni təşkil edir.

Hidrologiyası[redaktə | mənbəni redaktə et]

Malka çayının qidası müxtəlifdir. Çayın qidasını əsasən buzlaqlar,az miqdarda qrunt suları təşkil edir. Yay aylarında çayın suyu daşır, çayda tez-tez daşqınlar baş verir. Çayın mənbəsindən 28 km məsafədə ortalama su sərfi 97.8 m³/s-dir. Çayın donması qeyri sabitdir. Çayın aşağı axınlarında donma halları 3 gündən iki aya qədər davam edə bilir.[2]

Çay ətrafı yaşayış məntəqələri[redaktə | mənbəni redaktə et]

Çay ətrafı yaşayıç məntəqələri: Yekatirinaqorod, Kammennomost, Kamlyukovo, Qaraqaç, Kurupsko-Uryanskovo, Kuba, Lesnoe, Malka, Marinskaya, Yeni Pokrovski, Prireçnoe, Proqress, Prişibo-Malkinskoe, Psıxurey, Sarmakovo, Saldatskoe, Xabaz, Stravropolskaya, Yantarnovo və başqalarıdır.

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. Малка, Great Soviet Encyclopedia
  2. Malka çayı // Большая советская энциклопедия[в 30 т.] (3-е изд.). М.: Советская энциклопедия. гл. ред.: А. М. Прохоров. 1969–1978. (#invisible_char)

Ədəbiyyat[redaktə | mənbəni redaktə et]

Xarici keçidlər[redaktə | mənbəni redaktə et]