Moziya

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Moziya
Aşağı Moziya
Yuxarı Moziya

Moziya (lat. Moesia[1][2], yun. Μοισία[3]) — Serbiya, BolqarıstanRumıniyanın Dunay çayının cənubundakı torpaqları arasında qalan qədim Roma əyaləti və tarixi bölgə.

Coğrafiya[redaktə | əsas redaktə]

Antik coğrafiya mənbələrinə görə Moziya cənubdan Balkan (Haemus) və Şar dağları, qərbdən Drina çayı (Drinus), şimaldan Dunay çayı və şərqdən Qara dəniz ilə əhatə olunmuşdur. Bölgə əhalisinin böyük hissəsi fraklar və illiryalılar

Bölgə adını e.ə. 75 - e.ə. 29 illəri arasında bura işğal olunmazdan qabaq yaşayan frak-ilirya mənşəli mozilərdən almışdır. 6-cı ildən bu bölgə Roma əyaləti olmuşdur.

Bölgə 87-ci ildə Roma imperatoru Domisian tərəfindən Yuxarı Moziya və Aşağı Moziya olmaqla iki yeni əyalətə ayrımışdır.

Tarix[redaktə | əsas redaktə]

E.ə. 75-ci ildə Makedoniya prokonsulu Qayus Skribon Kurionun Dunay çayını keçərək yerlixalqlara qarşı qazandığı zəfərlərlə başlayan Moziyanın fəth hərakatı e.ə. 29-cu ildə gələcəkdə Makedoniya prokonsulu olacaq Mako Lisinus Krassus tərəfindən imperator Avqustun dövründə tamamlanmışdır. Bölgə Avqustun dövründə əyalət olmamışdır.

Əvvələr ancaq leqatuslar tərəfindən idarə olunan bir əyalət olan Moziya imperator Domisian tərəfindən Yuxarı (Superior) və Aşağı (Inferior, eyni zamandaRipa Trakiya) Moziya bölünmüş Sebrus (Siabrus; müasir Sibritsa və ya da Zibru) çayı aralarında sərhəd götürülmüşdür. Hər bir əyalət prokurator və leqatus tərəfindən idarə olunurdu.

Dakiyanın imparator Aurelian tərəfindən qotlara tərk edilməsi (270275) və romalıların Dunayın cənubuna, Moziyanın mərkəzinə yerləşdirilməsi ilə əyalət Dakiya Aureliani adını almışdır (sonradan Dakia Ripensisİnterior olaraq ikiyə ayrılmışdır). Dardaniya olaraq adlandırılan bölgə 272-ci ildə Yuxarı Moziya Diokletian tərəfindən Naysus və ya da Nissa (müsair Niş, Serbiya) paytaxt olacaq şəkildə təşkil edilmişdir.

Diokletian sonradan Moziyanı (Dakiya Aureliani) Moziya Prima olaraq yeniden adlandırmış və Moziya İnferioru Moziya Sekunda və Skintia Moziya olaraq ikiyə bölmüşdür. Moziya Sekundanın əsas şəhərləri olmuş Markintopol (Devniya), Odessus, Nikopol, Abrittus (Razqrad), Durostorum (Silistre), Transmariska (Tutrakan), Seksaqinta Prista (Ruse) və Novae (Ziştovi) hazırda Bolqarıstan ərazisindədir. Sərhəd əyaləti olan Moziya Dunayın cənubunda qalalar ilə gücləndirilmiş və Aksipoldan Tomiyə qədər iskit və sarmatlardan qorunmaq üçün sədd tikilmişdi. Moziya Sekunda qarnizonuna Legion I İtalika və Legion IX Klodiyadan başqa süvari, piyada və su qüvvələri əlavə olunmuşdur. Notitiya Diqnatatum sənədi 390-cı ildəki legionlar haqqında məlumat verməkdədir.

238-ci ildən Moziya karpilər və qotlar tərəfindən işğal edilmişdir. Hunların təzyiqinə tab gətirməyən qotlar Dunayı keçərək ve imperator II Valentin icazəsi ilə Moziyada məskunlaşdılar.

Qotlar daha sonra Fritqernin liderliyi üsyan qaldırmış və II Valenti məğlub etmişdirlər. VI əsrə qər bölgəyə hücum edən bolqarlar VII əsrdə Bolqar Krallığını və 1217-ci ildə Serb Krallığını qurmuşdurlar.

Prinsipat dövründə Yuxarı Moziyanın əsas şəhərləri bunlar idi: Singidunum (Belqrad), Viminasium (bəzən Munisipium Aelium olaraq adlandırılır; müasir Kostolac), Remesiana (Bela Palanka), Bononiya (Vidin) və Ratiariya (Arçar); Aşağı Moziya şəhərləri isə: Oeskus , Novae (Şiş) , Nikopol (Nikup), Markianopol (Dvniya), Odessus (Varna (Bolqarıstan)) və Tomi (Konstansa) olaraq sıralanır.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Lena Olausson, Catherine Sangster, ed. (2006). Oxford BBC Guide to Pronunciation. Oxford University Press.
  2. Daniel Jones (2006). Peter Roach, James Hartman, Jane Setter, ed. Cambridge Pronouncing Dictionary. Cambridge University Press.
  3. http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.02.0061:life=vit.:chapter=15