Mustafa Hüseynov (alim)

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Mustafa Məmməd oğlu Hüseynov
Mustafa Hüseynov.jpg
Doğum tarixi 23 mart 1928(1928-03-23)
Doğum yeri Şərur, Azərbaycan
Vəfat tarixi 3 fevral 1991(1991-02-03)
Vəfat yeri
Vətəndaşlığı Azərbaycan Azərbaycan
Elmi dərəcəsi kimya elmləri doktoru[d]
Təhsili

Mustafa Hüseynov (Şərur, 23 mart 1928 – 3 fevral 1991)

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Mustafa Məmməd oğlu Hüseynov 1928-ci il martın 23-də Şərur rayonunun Mehrab kəndində anadan olmuşdur. İbtidai təhsilini Qarxun kəndində, orta təhsilini isə Yenigcə kəndində almışdır. 1948-52-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin kimya fakültəsində ali təhsilini başa vurduqdan sonra, Azərbaycan Elmlər Akademiyası (EA) Kimya İnstitutunun aspiranturasına daxil olmuş və oranı bitirdikdən sonra Azərbaycan EA Neft İnstitutunda böyük elmi işçi vəzifəsində işləmişdir.

Elmi fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

1959-68-ci illərdə Azərbaycan EA J.Məmmədəliyev adına Neft-Kimya Priosesləri İnstitutunda, (NKPİ) 1968-73-cü illərdə həmin institutun Sumqayıt Filialında “Xlorüzvi birləşmələrin sintezi” laboratoriyasına rəhbərlik etmişdir. 1973-78-ci illər J.Məmmədəliyev adına Neft-Kimya Prosesləri İnstitutunda Sumqayıt Filialının və 1978-86-cı illərdə həmin filial əsasında yaranmış Azərbaycan EA Xlor-üzvi sintez İnstitutunun direktoru olmuşdur. 1986-cı ildən ömrünün sonuna qədər Azərbaycan EA J.Məmmədəliyev adına NKPİ-də “Zərif üzvi sintez” laboratoriyasına rəhbərlik etmişdir.

1957-ci ildə namizədlik dissertasiyasını, 1963-cü ildə isə “Xlorkarbohidrogenlərinin sintezi və çevrilmələri sahəsində tədqiqatlar” mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. 1966-cı ildə “Üzvi kimya” ixtisası üzrə professor adını almışdır. 1980-cı ildə Azərbaycan EA-nın müxbir üzvi seçilmişdir.

Professor M.M.Hüseynovun əsas elmi işləri “qaynar” təbəqədə xlorüzvi birləşmələrin sintezi və onların əsasında yüksək istiliyə və odadavamlı polimer maddələrin alınması və onların xalq təsərrüfatının müxtəlif sahəsində tətbiqi problemlərinə həsr edilmişdir. Onun rəhbərliyi ilə bir sıra orijinal proseslər: ilk dəfə olaraq C1–C8 karbohidrogenlərin tam xlorlaşması həyata keçirilmişdir: C3–C7 karbohidrogenlərinin və onların xlorlu törəmələrinin birbaşa oksixlorlaşdırılması aparılmış və bu proseslərin mexanizmi irəli sürülmüşdür; alkoksitörəməli diolefinlərlə aromatik karbohidrogenlər alkilləşdirilmişdir; naftollar turşu katalizatorları iştirak ilə olefinlərlə alkilləşdirilmiş və alınan birləşmələr əsasında kükürdlü və fosforlu antioksidant xassə daşıyan çoxfunksiyalı törəmələr alınmışdır; yüksək doymamışlığa malik doymamış əlaqələri olan, aktivləşmiş elektroakseptor funksional qrupları ilə qoşulmuş dienofilləri dien sintezi reaksiyasına daxil edərək (4+2) tsiklobirləşmə reaksiyalarının yeni perspektivli istiqamətinin elmi əsaslarını işləyib hazırlamışdır; heksaxlortsiklopentadien ilə malein və tsikloheksendikarbon anhidridləri arasındakı reaksiyalar əsasında odadavamlı poliefir plastik kütləsi hazırlanmışdır. Onun rəhbərliyi altında dien sintezi adduktlarının, 1,2,3-üçəvəzli tsikloheksanların konformasiyası hərtərəfli tədqiq edilərək respublikamızda stereokimya məktəbi yaradılmışdır.

Professor M.M.Hüseynov öz tədqiqat işlərində tullantısız texnoloji proseslərin yaradılması və sənaye tullantılarından korroziya əleyhinə örtüklər, səthi-aktiv maddələr, neftçıxarmaya kömək edən maddələrin və s. alınmasına xüsusi diqqət yetirmişdir. Onun rəhbərliyi ilə 10 proses sənayedə tətbiq edilmişdir.

Professor M.M.Hüseynov öz yetirmələri ilə birlikdə 1 monoqrafiyanın, 500-dən çox elmi əsərin, o cümlədən 260 müəlliflik şəhadətnaməsinin müəllifidir. Onun rəhbərliyi ilə 10 elmlər doktoru, 90 elmlər namizədi hazırlanmışdır. O, elmdə əldə etdiyi nailiyyətlərə və elmi kadrların hazırlanmasına görə 1979-cu ildə Azərbayan SSR «Əməkdar Elm Xadimi» fəxri adına layiq görülmüşdür.

Mustafa müəllim elmi-tədqiqat işlərini pedaqoji fəaliyyətlə uzlaşdıraraq 1960-cı ildən ömrünün axırınadək Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyası kimya texnologiyası fakültəsinin professoru olmuşdur.

Professor M.M.Hüseynov dəfələrlə Beynəlxalq və Ümumittifaq simpozium, konfrans və konqreslərdə respublika elmini təmsil etmişdir.

O, elmi-pedaqoji fəaliyyəti ilə yanaşı ictimai işlərdə də fəal iştirak etmiş, 1973-cü ildə Sumqayıt Şəhər Sovetinin deputatı seçilmişdir. Azərbaycan EA Kimya Elmləri Bölməsinin və bir neçə İxtisaslaşdırılmış Elmi Şuranın üzvü olmuşdur. Onun əməyi hökumət tərəfindən qiymətləndirilmiş, “SSRİ ixtiraçısı” döş nişanı, “Əmək veteranı” və bir neçə medalla təltif olunmuşdur.

Mustafa müəllim, 1991-ci il fevral ayının 3-də vəfat etmişdir.