Mustafa ağa Arif

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
MUSTAFA AĞA ARİF
Mustafa ağa Şıxı ağa oğlu Şıxlinski
Doğum tarixi 1774(1774-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Doğum yeri II Şıxlı, Qazax
Vəfatı 1845(1845-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Vəfat yeri II Şıxlı, Qazax

Mustafa ağa Arif (1774-1845), şair

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Mustafa ağa Şıxı ağa oğlu 1774-cü ildə Qazax mahalının Şıxlı kəndində anadan olmuşdu. İbtidai təhsilini molla yanında almlşdı. Sonra mədrəsədə şərq dillərini, ilahiyyatı, fəlsəfəni öyrənmişdi.

Mustafa ağa şair idi. Arif təxəllüsü ilə xoştəb şeirlər yazırdı.Onun haqqında Firudin bəy Köçərli yazır: "Mәrhum Mustafa ağa fars, türk vә hәtta rus lisanlarını yaxşı bilirmiş, özü dә ziyadә dindar, qeyrәtkeş vә hәqiqәtdә arif vә dana bir şәxs imiş. Vәli bu biçarә dәxi öz qeyrәt vә millәtpәrәstliyi ucundan çox bәlalar vә müsibәtlәrә düçar olubdur. Belә ki, mәrhum Mustafa ağa Şәmsәddinli Nәsib Sultan ilә dövlәt nәzәrindә müttәhәm olub, zәval tәriqi ilә Rusiyaya göndәrilir vә orada Kazan vә bir rәvayәtә görә, Xarkov şәhәrindә sakin olurmuş. Binәva Arif Rusiyada çox üsrәt vә zillәt çәkir vә axırda vәtәni-mәlufunun fәraqına, dost vә әqrәbanın hicranına vә düşmәnlәrin tәn vә şәmatәtinә tab gәtirә bilmәyib, orada vәfat edir".

Mustafa ağa Nəsib sultan Şəmsəddinli ilə bərabər tutulub Xarkova sürgün edilmişdi. 1845-ci ildə orada vəfat edib.

Ailəsi[redaktə | əsas redaktə]

Mustafa ağanın Abdulla ağa adlı oğlu vardı.

Yaradıcılığı[redaktə | əsas redaktə]

Fikr elәrәm, bir-bir düşәr yadıma
Yarü hәmdәm, dost, yaranlar, ağlaram,
Dolar gözlәrim әşki-al ilә,
Gözlәrimdәn axar qanlar, ağlaram!

Saldı mәni fәlәk işә bisәbәb,
Sәn eylә bir әlac, ya qadir çәlәb,
Anıb yarü hәmdәmlәri ruzü şәb,
Gah aşikar, gah nihanlar ağlaram!

Namә yazdım yarә badi-sәbadәn,
Dәrdi-dilim izhar etdim hәvadәn,
Düşmüşәm avarә eldәn-obadәn,
İtirmişәm xanimanlar, ağlaram!

Vәdә keçdi, günlәrimi sanaram,
Aylar, illәr hesabına qanaram,
Hәr zaman yadıma düşәr, yanaram,
O dövranlar, o zamanlar, ağlaram!
 
Görüm dönsün belә dövran, zamanlar,
Tәrk elәyib bağlarını bağbanlar,
Xәzan deyib, solub gülü reyhanlar,
Saralıbdır gülüstanlar, ağlaram!

Seyr elәyib gәzib getdiyim yerlәr,
Ovlağından keçib ötdüyüm yerlәr,
Tәrlan ilә şikar etdiyim yerlәr,
Yadә düşәr o mәkanlar, ağlaram!

Sәrçeşmәli, nilufәrli bulaqlar,
Süsәnli, sünbülli, lalәli dağlar,
Dumanlı, çiskinli, qarlı yaylaqlar,
Hanı bizim o meydanlar, ağlaram!
 
Ellәrimiz vardı bәyli-paşalı,
Dağlarımız vardı әlvan meşәli,
Süsәnli, sünbüllü, tәr bәnәfşәli
Qaldı bağlar, xiyabanlar, ağlaram!
 
Bilmәm noldu bizim Qazax, Şәmsәddin,
Gәlmәdi onlardan bir xәbәr yәqin,
Qәzayi-ilahi bu imiş hәmin,
Getdi әldәn o dövranlar, ağlaram!
 
Dad eylәram, yetәn yoxdu fәryada,
Dәrdim olur gündәn-günә ziyada,
Ağlaram hәr zaman düşәndә yada--
Bizim Qazax-Qaramanlar, ağlaram.
 
Qaldı paydar Borçalının bәylәri,
Meydan günü bir-birindәn yeklәri,
Mehman qarşısına mәrd gәlmәklәri,
Yadıma düşәndә onlar, ağlaram!
 
Hanı Qazax? Mehribanlıq gedibdir,
Ağalıq, sultanlıq, xanlıq gedibdir,
Nücәbadan alişanlıq gedibdir,
İtibdir şövkәtü şanlar, ağlaram!
 
Alovlanır, yanır bağrım, sökülür,
Axar gözlәrimdәn qanlar tökülür,
Düşәndә yadıma qәddim bükülür--
Boyu sәrvi-xuramanlar, ağlaram.

Diyari-qürbәtdә gözlәrim giryan,
Xatirim şikәstә, könlüm pәrişan,
Gәlәr xәyalıma düşәr nagәhan--
O gördüyüm novcәvanlar, ağlaram.

Bülbülümü qaçırmışam әlimdәn,
Ayrılmışam gülşәnimdәn, gülümdәn,
Cüda düşüb ulusumdan, elimdәn,
İtirmişәm dudmanlar, ağlaram.

Qәrq olur kәştilәr әşkim selindә,
Yaşılbaşlar oynar çeşmim gölündә,
Әsir oldum bәni-әsfәr әlindә,
Ağlaram, ey müsәlmanlar, ağlaram!
 
Hәr kimdә ki, namus olur, ar olur,
Әhdü iqrarında bәrqәrar olur,
Yaxşı yoldaş yaman gündә var olur,
Yaman yoldaş ötәr yanlar, ağlaram.
 
Bu dәmlәrdә getmәk әgәr olmasa,
Vәtәn sarı әzmi-sәfәr olmasa,
Arifә bir yaxşı xәbәr olmasa,
Gör eylәrәm nә tufanlar, ağlaram!
 
Könlüm qalıb әhli-tufan içindә,
Dolanır sәrgәrdan heyran içindә,
Qorxuram ki, ölüm küfran içindә,
Bada gedә din-imanlar, ağlaram.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]