Mxarqrdzeli

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Ağtala monastır kompleksində Zaxarilər ciddi quruculuq işləri aparmışlar.

Mxraqdzeli, Mxraqdzeli-Zaxari və ya Dolqoruki (gürc. მხარგრძელი) – gürcü, alban[Mənbə göstərin]erməni[1][2][3][4] sülalələri ilə qohumluq əlaqələri olmuş kürd mənşəli[5][6][7][8][9] gürcü sülaləsi. Parfiyanın yeddi ən böyük sülaləsindən biri olan Karen-Pəhləvilər sülaləsinin qollarından biri hesab edilən Mxraqdzeli sülaləsi həm də Arşakilər xanədanının bir hissəsi hesab oluna bilər.

Sülalə II Artakserks Dolqorukinin xatirəsinə Mxraqdzeli (Dolqoruki) adlandırılmışdır. Lori/Taşir, Ani, Dvin, Qelarqunik, Amberd (1187-1358-ci ildə şaxələnib) knyazları məhz bu sülalənin nümayəndələri olmuşlar. Sülalənin Zaxarilər adlandırılması isə knyaz Zaxarinin (doğ. 1150) adı ilə bağlıdır. Mxraqdzeli – Arqutaşvili şaxələnməsi isə knyaz Arqutun (vəf. 1506) adı ilə bağlıdır. Pavlenişvili şaxələnməsi isə, bir versiyaya görə Pavneli (Pavnisi qalasının), ikinci versiyaya görə isə knyaz Pavleni Mxraqdzelinin adı ilə bağlıdır.[10]

Mxraqdzeli sülaləsi GürcüstanaErmənistana bir çox böyük siyasətçi və sərkərdə bəxş etmişdir. Zaxari sülaləsinin şaxələnməsi ilə Gürcüstandan asılı olan Qaq (indiki Ermənistanın şimalı) hakimləri olan Vaqramilər nəsli (erməni dilli mənbələrdə Vaqramyanlar) yaranmışdır. Vaqarmi-Qaqetsi knyaz sülaləsinin əsası Zaxare və İvanenin əmisi I Vəqram tərəfindən qoyulmuşdur.

Mxraqdzelilərin nümayəndələri müxtəlif vaxtlarda Gürcüstanda hərbi lider və xəzinədar vəzifələrini tutmuşlar. Onların ailələri gürcü çarlarının ailələri ilə həmişə sıx münasibətdə olmuşlar.

Mxraqdzelilərin ən parlaq nümayəndələrindən biri çariça Tamarın sərkərdəsi olmuş Zakaredir. Adlandırmanın özü Zakarenin atasının gürcü çarı Georgiyə (çariça Tamarın atası) xidmət etdiyi 1160-cı ildən əvvəl qazanılmışdır. Zakarenin atası Sərkis Mxraqdzeli ilk dəfə çar Georgi tərəfindən gürcülərə tərəfindən fəth edilmiş Ani şəhərinə hakim təyin edilməsi zamanı xatırlanır.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Cyril Toumanoff. Armenia and Georgia // The Cambridge Medieval History. — Cambridge, 1966. — Т. IV: The Byzantine Empire, part I chapter XIV. — С. 593—637.:

    Later, in the twelfth and thirteenth centuries, the Armenian house of the Zachariads (Mkhargrdzeli) ruled in northern Armenia at Ani, Lor'i, Kars, and Dvin under the Georgian aegis.

  2. Böyük Sovet Ensiklopediyasında Taşir-Dzorakert çarlığı məqaləsi.
  3. Всемирная история. Энциклопедия. Глава XXXIII. 2. — М.: 1957 Т. 3.:

    В царствование Тамары (1184—1213) были освобождены города Ани, Каре, Двин и весь север Армении, после чего там образовались вассальные владения армянских князей Захаридов, получивших название по имени одного из них, Захарии, выдающегося полководца, который находился на службе у грузинского царя и занимал высокий пост главнокомандующего Грузинского царства.

  4. АСЭ, հ. 4, էջ. 421, 1978
  5. Alexei Lidov, 1991, The mural paintings of Akhtala, p. 14, Nauka Publishers, Central Dept. of Oriental Literature, University of Michigan, ISBN 5-02-017569-2, ISBN 978-5-02-017569-3, It is clear from the account of these Armenian historians that Ivane's great grandfather broke away from the Kurdish tribe of Babir
  6. Vladimir Minorsky, 1953, Studies in Caucasian History, p. 102, CUP Archive, ISBN 0-521-05735-3, ISBN 978-0-521-05735-6, According to a tradition which has every reason to be true, their ancestors were Mesopotamian Kurds of the tribe (xel) Babirakan.
  7. Richard Barrie Dobson, 2000, Encyclopedia of the Middle Ages: A-J, p. 107, Editions du Cerf, University of Michigan, ISBN 0-227-67931-8, ISBN 978-0-227-67931-9, under the Christianized Kurdish dynasty of Zak'arids they tried to re-establish nazarar system...
  8. William Edward David Allen, 1932, A History of the Georgian People: From the Beginning Down to the Russian Conquest in the Nineteenth Century, p. 104, Taylor & Francis, ISBN 0-7100-6959-6, ISBN 978-0-7100-6959-7, She retained and leant upon the numerous relatives of Sargis Mkhargrdzeli, an aznauri of Kurdish origin
  9. Vardan Arewelts'i's, Compilation of History In these time there lived the glorious princes Zak'are' and Iwane', sons of Sargis, son of Vahram, son of Zak'are', son of Sargis of Kurdish nationality (i K'urd azge') p. 82
  10. Cyrille Toumanoff - «Les maisons princieres Georgiennes de l’Empire de Russie», Rome, 1983