Arşakilər

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Arşakilər sülaləsi — Bizim eradan əvvəl 250-ci ildən eranın 224-cü ilinədək Parfiyada iqtidarda olmuş, Parna əsilli xanədan.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

E.ə. 53-cü ildə Roma sərkərdəsinin Azərbaycana uğursuz yürüşündən sonra Artaşeslər öz hakimiyyətini qısa müddətə bərpa edirlər, lakin E.ə. 36-cı ildə Mark Antoni Azərbaycandan keçib, onu dağıdaraq İrana hücum etdi. Antoni II Artavazdı öldürtdürdü.

63 il ərzində Azərbaycanı ələ keçirmək üçün Roma ilə İran ara-sında müharibələr getmiş və nəhayət, qarşılıqlı sazişə görə hər iki dövlət Ermənistanı öz nüfuz dairəsində saxlamışdı. Azərbaycan Romanın tərkibində qalmış, lakin oranı Parfiya Arşakilər sülaləsinin nümayəndələri idarə etməyə başlamışdı. Sülalənin başcısı İran hökmdarı Vologezin qardaşı Tiridat olmuşdur. 224-cü ildə İranda yeni Sasanilər sülaləsi hakimiyyəti ələ keçirir, lakin Arşakilər sülaləsi Azərbaycanda hakimiyyəti Sasanilərə vermək istəməyərək müharibəyə başlayır. Nəhayət, 297-ci ildə Roma imperiyasının köməyi ilə Arşakilər qələbə qazanır.

Genealogiya[redaktə | əsas redaktə]

Arşakilər öz başlanığıclarını mifik Kavi Arşandan götürür.[1]. Арриан упоминает также о том, что парфяне возводили свой род к ахеменидскому царю II Artakserks [2].

Şahları[redaktə | əsas redaktə]

Şablon:[redaktə | əsas redaktə]

The Parthian Empire at its greatest extent
şəkil Ad Ailə münasibəti Hökmranlığı Qeydlər
Arşakilər sülaləsi (247 BC – 228 AD)
Coin of Arsaces I of Parthia.jpg I Arşak

(I Tiridat)

Friyapatın oğlu,

Arşakın nəvəsi (ehtimal ki II Artakserks nəslindəndir)

e.ə. 247–211
Coin of Arsaces II of Parthia.jpg II Arşak

(I Artaban)

I Arşakın oğlu e.ə. 211–185[3]
PhriapatiusCoinHistoryofIran.jpg I Friyapat

III Arşak

I Tiridatın oğlan nəvəsi e.ə. 185–170[3]
Phraates I.jpg I Fərhad

IV Arşak

I Friyapatın oğlu e.ə. 170–167[4]
Mithradatesi.jpg I Mitridat

V Arşak

I Friyapatın oğlu e.ə. 167[4] –132[5]
PhraatesIICoinHistoryofIran.jpg II Fərhad

VI Arşak

I Mitridatın oğlu e.ə. 132–127[5] İskitlərlə döyüşdə öldürüldü.
Coin of Artabanus I of Parthia.jpg II Artaban

VII Arşak

I Friyapatın oğlu e.ə. 127–126[5] Toxarlarlar ilə döyüşdə öldürüldü.
Vologas(?)[5] VIII Arşak I Friyapatın oğlu e.ə. 126–122[5] Midiya, Arranİberiyanın ilk Arşak kralı
Artaban(?)

IX Arşak

II Artabanın oğlu e.ə. 122–121 Midiyalılarla döyüşdə öldürüldü.
MithradatesII.jpg II Mitridat

X Arşak

II Artabanın oğlu e.ə. 121[6]–91
Coin of Gotarzes I of Parthia.jpg I Gotarz

XI Arşak

II Mitridatın oğlu e.ə. 91–87
Artaban(?)[4] XII Arşak ehtimal ki Vologas(?)ın oğlu e.ə. 91–77?
III Mitridat[5] XIII Arşak II Mitridatın oğlu e.ə. 88–67
Coin of a Parthian king, minted between 75 and 62 BC.jpg I Orod

XIV Arşak

ehtimal ki II Mitridatın oğlu e.ə. 80–75
SanatrucesCoinHistoryofIran.jpg Sanatruk

XV Arşak

ehtimal ki Vologas(?)[4]ın oğlu e.ə. 77–70
Arşak(?) ya Vardan(?) ya Vonon(?)

XVI Arşak[4]

? e.ə. 77–66
Coin of Phraates III of Parthia.jpg III Fərhad

XVII Arşak

Sanatrukun oğlu e.ə. 70–57 II Orod tərəfindən öldürüldü.
?

XVIII Arşak[4]

ehtimal ki XVI Arşakın oğlu e.ə. 66–63
MithridatesIV.jpg III Mitridat

XIX Arşak

III Fərhadın oğlu e.ə. 65[4] –54 II Orod tərəfindən öldürüldü.
Coin of Orodes II of Parthia.jpg II Orod

XX Arşak

III Fərhadın oğlu e.ə. 57–38 IV Fərhad tərəfindən öldürüldü.
Coin of Pacorus I of Parthia.jpg I Pakor

XXI Arşak

II Orodun oğlu e.ə. 50–38 Romalılarla döyüşdə öldürüldü
PhraatesIVProfile.jpg IV Fərhad

XXII Arşak

II Orodun oğlu e.ə. 38–2 Musa tərəfindən öldürüldü.
Coin of Tiridates II of Parthia.jpg II Tiridat

XXIII Arşak

ehtimal ki XIII Arşak III Mitridatın nəslindəndir e.ə. 30–25
Mitridat[7]XXVI Arşak ehtimal ki XIII Arşak III Mitridatın nəslindəndir e.ə. 12–9
Parthian Queen Bust.jpg Musa IV Fərhadın prənsesi e.ə. 2–e. 4
Coin of the Parthian king Phraataces and of Musa.jpg V Fərhad

XXV Arşak

IV Fərhad & Musanın oğlu e.ə. 2– e. 4
OrodesIIICoinHistoryofIran.jpg III Orod

XXVI Arşak

ehtimal ki XIII Arşak III Mitridatın nəslindəndir 4–6
Coin of Vonones I of Parthia.jpg I Vonon

XXVII Arşak

IV Fərhadın oğlu 8–12
Coin of Artabanus II of Parthia.jpg III Artaban

XXVIII Arşak

ehtimal ki XIII Arşak III Mitridatın nəslindəndir 10–40
III Tiridat

XXIX Arşak

ehtimal ki II Tiridatın nəslindəndir 35–36
Kinnam

XXX Arşak

III Artabanın oğlu 37
Godarz.jpg II Gotarz

XXXI Arşak

III Artabanın oğlu 40–51
VardanesICoinHistoryofIran.jpg I Vardan

XXXII Arşak

III Artabanın oğlu 40–46 II Gotarz tərəfindən öldürüldü.
Vononesii.jpg II Vonon

XXXIII Arşak

ehtimal ki III Artabanın oğlu 45–51
Mitridat[8]XXXIV Arşak I Vononun oğlu 49–50
VologasesI.JPG I Vologas

XXXV Arşak

II Vononun oğlu 51–77
VardanesIICoinHistoryofIran.jpg II Vardan

XXXVI Arşak

I Vologasın oğlu 55–58
VologasesIICoinHistoryofIran.jpg II Vologas

XXXVII Arşak

ehtimal ki I Vologasın böyük oğlu 77–89/90
PacorusII.jpg II Pakor

XXXVIII Arşak

ehtimal ki I Vologasın kiçik oğlu 77–115
Coin of Artabanus III, Seleucia mint.jpg IV Artaban

XXXIX Arşak

ehtimal ki I Vologas or

III Artaban

80–81
Coin of Osroes I of Parthia.jpg I Osro

XL Arşak

II Pakorun qardaşı 89/90–130
Coin of Vologases III of Parthia.jpg III Vologas

XLI Arşak

? 105–148
Coin of Parthamaspates of Parthia.jpg Partamaspat

XLII Arşak

I Osronun oğlu 116–117
Coin of Mithridates IV of Parthia.jpg IV Mitridat

XLIII Arşak

ehtimal ki I Osronun oğlu 130–145
?

XLIV Arşak[9]

? 140–140
VologasesIV.jpg IV Vologas

XLV Arşak

IV Mitridatın oğlu 148–191
VologasesV.jpg V Vologas

XLVI Arşak

IV Vologasın oğlu 191–208
OsroesII.jpg II Osro

XLVII Arşak

ehtimal ki IV Vologasın oğlu 190–195
Coin of Vologases VI of Parthia.jpg VI Vologas

XLVIII Arşak

V Vologasın oğlu 208–228 I Ərdəşir tərəfindən öldürüldü.
Artabanusiv.jpg V Artaban

XLIX Arşak

V Vologasın oğlu 213–226 I Ərdəşir tərəfindən öldürüldü.
IV Tiridat[10]L Arşak IV Vologasın oğlu 217–222

List:[redaktə | əsas redaktə]

  • I Arşak (e.ə 250-211)
  • I Tiridat (e.ə 246-211)
  • II Arşak (e.ə 211-185)
  • Friapatius (e.ə 185-170)
  • I Fraota (e.ə 170-167)
  • I Mitridat (e.ə 167-132)
  • II Fraota (e.ə 132-127)
  • II Artaban (e.ə 122-121)
  • II Mitridat (e.ə 121-91)
  • I Qotarzes (e.ə 91-87)
  • I Orod (e.ə 80-75)
  • I Sanatürk (e.ə 77-70)
  • III Mitridat (e.ə 65-54)
  • II Orod (e.ə 57-38)
  • I Pakor (e.ə 50-38)
  • IV Fraota (e.ə 38-2)
  • II Tiridat (e.ə 30-25)
  • Musa (e.ə 2- b.e 4)
  • V Fraota (e.ə 2- b.e 4)
  • III Orod (4-6)
  • I Vanon (8-12)
  • III Artaban (10-40)
  • III Tiridat (35-36)
  • II Qotarzes (40-51)
  • I Vardan (40-46)
  • II Vanon (45-51)
  • I Volagez (51-77)
  • II Vardan (55-58)
  • II Volagez (77-89)
  • II Pakor (77-115)
  • IV Artaban (80-81)
  • I Osroez (89-130)
  • III Volagez (105-148)
  • IV Mitridat (115-145)
  • Parfamaspatez (116-117)
  • II Sanatürk (145-145)
  • IV Volagez (148-191)
  • V Volagez (191-208)
  • II Osroez (190-195)
  • VI Volagez (208-228)
  • V Artaban (213-226)

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Луконин В. Г. Древний и раннесредневековый Иран. М.: «Наука», 1987. 295 стр. — стр. 116 и прим. 37
  2. Arrian. Parthica, fr. −1 — Syncellus, c. 539. Цит. по: Луконин В. Г. Древний и раннесредневековый Иран. М.: «Наука», 1987. 295 стр. — стр. 116
  3. 1 2 Assar, 2004.Assar, 2005. Assar, "Moses of Choren & the Early Parthian Chronology", 2006.
  4. 1 2 3 4 5 6 7 Qashqai, H., "The successors of Mithridates II"
  5. 1 2 3 4 5 6 Assar, G.R.F., "A Revised Parthian Chronology of the Period 165-91 BC" Qashqai, H., "The successors of Mithridates II"
  6. Assar, G.R.F., "A Revised Parthian Chronology of the Period 165-91 BC"
  7. Josephus Flavius, Antiquities of the Jews, Book XVI, Ch.8.4
  8. Tacitus, The Annals, 11.10
  9. See: Unknown King (III) (Şablon:Circa AD 140)
  10. See: Tiridates III (Şablon:Circa AD 224 – 228?)

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]