Narın çayı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Narın çayı
qırğ. Нарын дарыясы
Naryn.River.jpg
Ölkələr Flag of Kyrgyzstan.svg Qırğızıstan
Flag of Uzbekistan.svg Özbəkistan



RegionlarCəlalabad vilayəti, Narin vilayəti, İsıkgöl vilayəti, Namaqan vilayəti
MənbəyiTyan-Şan dağları
MənsəbiSırdərya
Uzunluğu807 km
Su sərfi429 m³/san
Hövzə sahəsi59 100 km²
Commons-logo.svg Narın çayı Commonsda

Narın çayı (qırğ. Нарын дарыясы, ing. Naryın River, rus. Нары́н)- Qırğızıstanda çay. Sırdərya çayının əsas qollarından biridir. Çay Qırğızıstanın ən böyük və ən uzun çayıdır. Qərbə doğru Özbəkistan Repsublikasının Fərganə vadisinə doğru istiqamətlənmişdir. Qırğızıstanla Özbəkistan sərhəddində Qırğızıstanın İsıkgöl, Narın, Cəlalabad və Özbəkistanın Namaqan vilayətlərindən keçir. Uzunluğu 807 km, Hövzəsinin sahəsi 59 100 km2-dir.

Etimologiyası[redaktə | əsas redaktə]

Çay adını 1868-ci ildə Rus qarnizonu olan və indi müasir şəhər olan Narın şəhərindən götürmüşdür. Başqa bir ehtimalla Narın qırğız nağıllarında qarın mənasını verir. Monqol dilində isə Günəşli mənasında işlədilir.

Qolları[redaktə | əsas redaktə]

Kiçi-Narın, At-Başı, On Arça, Kadciti, Çiçkan, Alabuga, Kökömörən çayları Narın çayının əsas qollarındandır[1]

Hidroenergetika[redaktə | əsas redaktə]

Mənbəyi dünyanın ikinci ən böyük dağ gölü olan İsıkgölünün cənubundakı Tyan-Şan dağlarından alan Narın çayı illik su balansı 13.7 km3-dur. Beş dəfə əkin yerlərinin sulanması və enerji istehsalı məqsədililə istifadə edilir.

Mərkəzi Asiya xəritəsində Narın çayının yeri

Narın çayının qolları üstündə bir neçə vacib su anbarı var. Onlardan ən böyüyü 19.9 m3 su ehtiyatına malik Toktogül su anbarıdır. Toktogül su anbarına Kurpsay, Daş-Kumir, Şamaldsay və Uç-Kurgansk su anbarları daxildir. Kambarata-2, At-Başı su anbarları istifadədə, Kambarata 1 və Kambarata 3 su anbarları isə planlaşdırma mərhləsindədir[2].

Anbarın adı Operatoru Maksimum tutumu Vəziyyəti Su anbarı Sahəsi Həcmi
Kambarata-1 2 300 Planlaşdırılır Kambarata-1 4 560
Kambarata-3 Planlaşdırılır Kambarata-3
Kambarata-2 360 İstifadə edilir Kambarata-2 70
Kurpsay 800 İstifadə edilir Kurpsay 12,2 370
Şamaldsay 240 İstifadə edilir Şamaldsay 41
Daşkömür 450 İstifadə edilir Daşkömür 140
Toktogül 1 200 İstifadə edilir Toktogül 284,3 19 500
Uç-Kurgansk 180 İstifadə edilir Uç-Kurgansk 52,5

Çay boyunca sahillərində Qara-Day, Narin vilayətinin NarınDostuk şəhərləri, Cəlalabad vilayətinin Kazarman, Toktogül su anbarı, Qaragöl, Daş-Kumir şəhərləri yerləşir.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Characteristics of the Rivers of Naryn River Basin (in Russian) İstifadə tarixi:2015-11-7
  2. "List of major hydroelectric facilities Kyrgyzskoy Republic" (PDF) (in Russian). CA Water. İstifadə tarixi:2015-11-8