Naxçıvan zərbxanası

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
1578-ci ildə Naxçıvan zərbxanasında kəsilmiş sikkə
(Azərbaycan Tarix Muzeyinin kolleksiyasl)

Naxçıvan zərbxanası – erkən orta əsrlərdən Naxçıvan şəhərində fəaliyyətə başlamış sikkəkəsən zərbxana.

Mühit[redaktə | əsas redaktə]

Tarixi qaynaqlardan məlumdur ki, Naxçıvan şəhəri qədim zamanlardan mühüm ticarət və sənətkarlıq mərkəzi olmuşdur. Bu şəhər İranın, Gürcüstanın (xüsusilə Msxeti bölgəsinin) bir sıra iri şəhərləri ilə, Qara dəniz limanları, Kiçik Asiya və Beynəlnəhreyndəki şəhərlərlə sıx ticarət əlaqələri saxlayırdı. Əmtəə istehsalının artımıvə ticarətin inkişafı pul dövriyyəsinin inkişafına da vüsət verirdi.[1]

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Naxçıvan şəhərində ilk zərbxana Sasani şahənşahı I Xosrov Ənuşirəvani – Adilin (531579) hakimiyyətinin üçüncü ilində (534) təsis edildiyi bəllidir.[2] Bu zərbxana, Azərbaycandakı ən qədim zərbxanalardan biri hesab olunur.[3] Tarixçi – numizmat, prof. Y. A. Poxomovun fikrincə, əldə olunmuş, pəhləvi dilində “Naxç” işarəsi ilə kəsilmiş Sasani sikkələri Naxçıvan zərbxanasına məxsusdur.[4]

Sasanilər[redaktə | əsas redaktə]

Naxçıvan zərbxanasında Sasani hökmdarlarından IV Hörmüz (579590), VI Bəhram Çubin (590591), II Xosrov Pərviz (591628), II Qubad (628), III Ərdəşir (628629), Fərruxan Şəhrvəraz (629), V Hörmüz (631632), III Xosrov (632), III Yezdəgird (632651) və başqalarının adından gümüş dirhəmlər kəsilmişdir.[4]

Səlcuqlular və Atabəylər[redaktə | əsas redaktə]

Numizmatik materiallardan aydın olur ki, Böyük İpək Yolu üstündə yerləşən Naxçıvanın Şərq – Qərb ticarət əlaqələrində əhəmiyyətli rolu, buranın özündə ticarətin və sənətkarlığın inkişafı XI – XII əsrlərdə Naxçıvan zərbxanasında İraq Səlcuq sultanlarının, o cümlədən Azərbaycan atabəylərinin (Şəmsəddin Eldəniz, Məhəmməd Cahan Pəhləvan, Qızıl Arslan, Özbək və s.) adından mis dirhəm və felslərin zərbinin daha da artmasına səbəb olmuşdur.[5]

Monqol istilası[redaktə | əsas redaktə]

Monqol istilalarının (XIII əsr) ilk vaxtlarında Naxçıvan zərbxanasında “Uluq monqol ulusbəyi” yazısı ilə adsız gümüş dirhəmlər, Elxanilər dövründə (12561357) Hülakü xan və onun xələflərinin adlarından qızıl dinar, gümüş dirhəm və mis felslər, həmçinin Müzəffərilər, Cucilər, Cəlairilərin adından sikkələr zərb olunmuş, Əmir Teymurun “işğal zərbi” icra edilmişdir.[4]

Səfəvilər[redaktə | əsas redaktə]

Naxçıvan zərbxanası Səfəvilər dövründə daha gərgin fəaliyyət göstərmiş, burada I İsmayıl (15011524), I Təhmasib (15241576), II İsmayıl (15761577), Məhəmməd Xudabəndənin (15781587) adlarından gümüş şahı və məhəmmədi adlı sikkələr, I Abbas (15871629) və onun xələflərinin adından gümüş abbası, məhəmmədi və şahı adlı pullar zərb olunmuşdur.[6]

Səfəvi–Osmanlı müharibələri Naxçıvan zərbxanasının da fəaliyyətinə təsir göstərmiş, burada Osmanlı sultanlarının adlarından “işğal zərbi” icra edilmişdi.[7] Naxçıvan zərbxanası Azərbaycan xanlıqları dövründə də fəaliyyətini davam etdirmiş və burada adsız gümüş sikkələr, abbası və mis felslər zərb edilmişdir.[8]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. R. A. Məmmədov – Naxçıvan şəhərinin tarixi oçerki (orta əsrlər dövrü), Bakı, 1977, səh 36 - 43
  2. А. Раджабли – Нумизматика Азербайджана, Баку, 1977, ст. 123
  3. А. Раджабли – Нумизматика Азербайджана, Баку, 1977, ст. 125
  4. 4,0 4,1 4,2 Е. А. Похомов – Монеты «Нахчавана», Az. SSR EA – nın Xəbərləri, 1949, № 5
  5. А. Раджабли – Нумизматика Азербайджана, Баку, 1977, ст. 46
  6. А. Раджабли – Нумизматика Азербайджана, Баку, 1977, ст. 83
  7. R. A. Məmmədov – Naxçıvan şəhərinin tarixi oçerki (orta əsrlər dövrü), Bakı, 1977, səh 158
  8. А. Раджабли – Нумизматика Азербайджана, Баку, 1977, ст. 85

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]