Ortoqonal
Ortoqonal — riyaziyyatda iki həndəsi obyektin bir-birinə düz bucaq altında olmasını bildirən, xətti cəbrdə isə vektorlar və altfəzalar üçün ümumiləşdirilən anlayışdır.[1] Elementar həndəsədə bu termin çox vaxt perpendikulyar və ya düzbucaqlı mənasında işlədilir.[1]
Riyaziyyatda
[redaktə | vikimətni redaktə et]Evklid həndəsəsində iki düz xətt, iki ox və ya iki vektor düz bucaq əmələ gətirirsə, onlar ortoqonal sayılır.[1] Məsələn, üçölçülü Dekart koordinat sistemində x, y və z oxları cüt-cüt ortoqonaldır.[1] Xətti cəbrdə isə iki qeyri-sıfır vektorun ortoqonal olması onların skalyar hasilinin sıfıra bərabər olması ilə ifadə edilir.[1]
Ortoqonallıq anlayışı ortoqonal proyeksiya, ortoqonal matris, ortoqonal çoxluq və ortonormal baza kimi anlayışlarda da mühüm yer tutur.[1]
İnformatikada
[redaktə | vikimətni redaktə et]İnformatikada və xüsusən proqramlaşdırma dili nəzəriyyəsində ortoqonallıq dilin az sayda əsas quruluşunun bir-biri ilə ardıcıl və istisnasız şəkildə birləşdirilə bilməsi deməkdir.[2] Başqa sözlə, ortoqonal xüsusiyyətin mənası proqramdakı kontekstdən asılı olmur və eyni qaydalar müxtəlif kombinasiyalarda tətbiq edilir.[2]
Bu anlayış ALGOL 68 dilinin layihələndirilməsində mühüm prinsiplərdən biri olmuşdur; dilin rəsmi hesabatında orthogonal design ayrıca dizayn prinsipi kimi göstərilmişdir.[3] Lakin proqramlaşdırma dillərində həddindən artıq ortoqonallıq bəzi hallarda dili daha mürəkkəb də edə bilər.[2]
Həmçinin bax
[redaktə | vikimətni redaktə et]İstinadlar
[redaktə | vikimətni redaktə et]- 1 2 3 4 5 6 2.3 The Dot Product // Calculus Volume 3. OpenStax.
- 1 2 3 Sebesta, Robert W. Concepts of Programming Languages (12th). Pearson.
- ↑ van Wijngaarden, Adriaan; Mailloux, Barry J.; Peck, J. E. L.; Koster, C. H. A. Revised Report on the Algorithmic Language ALGOL 68 (PDF) (Hesabat). IFIP Working Group 2.1. 22 fevral 2026 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 21 aprel 2026.