Pakistan hərəkatı

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Minar-e-Pakistan.jpg

Pakistan Hərəkatı və ya Pakistan Təxribatı (urdu تحریکِ پاکِستان — Teḥrīk-i Pākistān) 20-ci əsrin birinci yarısında Pakistanın Müsəlmanlardan olan Dominionunu yaratmağı hədəfləyən və uğur qazanan bir siyasi hərəkat idi. (və Britaniya Hindistanının əksər əraziləri.)

Pakistan Hərəkatı əvvəlcə Aliqarx Hərəkatı olaraq başladı və nəticədə İngilis Hind Müsəlmanları dünyəvi bir siyasi kimlik inkişaf etdirməyə başladılar.[1] Tezliklə, Pakistan Hərəkatının başlanğıcını qeyd edən Bütün Hindistan Müsəlman Birliyi yarandı. Hərəkatın yüksək rəhbərlərinin bir çoxu Böyük Britaniyada təhsil almış, bir çoxları Əliqarx Müsəlman Universitetində təhsil almışlar. Tezliklə Daka Universitetinin bir çox məzunu da qoşuldu. Pakistan Hərəkatı Hindistan müstəqillik hərəkatının bir hissəsi idi, lakin nəticədə Hindistan müsəlmanlarının siyasi maraqlarını qoruyan yeni bir millət dövləti yaratmağa çalışdı.[2]

İqbal və Faiz kimi urdu şairləri ədəbiyyatdan, şeirdən və nitqdən siyasi şüur ​​üçün güclü bir vasitə kimi istifadə etdilər.[3][4][5] Bir çox insan Pakistan Hərəkatının əsas hərəkətverici qüvvəsinin müsəlman əksəriyyətli əyalətlərin yox, müsəlman azlıqlıq əyalətlərinin, Birləşmiş Vilayətlərin və Bombay Başçılığının müsəlman icması olduğunu düşünə bilər.[6][7][8] Ancaq bu görüş ən yaxşı halda qisməndir. Məsələn, Bengal əhalisinin əksəriyyəti müsəlmanlar idi və hərəkatın kulminasiya nöqtəsində əsas rol oynayırdı. Hindistanın, Pakistanın və keçmiş Şərqi Pakistanın (indiki Banqladeş) torpaq sərhədləri və əhali demoqrafiyası Pakistan Hərəkatının əsas uğurlarından biridir.

Hərəkatın tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Arxa plan[redaktə | əsas redaktə]

Bu müddət ərzində Lord Makaulayın köklü və nüfuzlu təhsil islahatları Qərb dillərinin, tarixin və fəlsəfənin tətbiqi və tədrisində çoxsaylı dəyişikliklərə səbəb oldu. Dini araşdırmalar və ərəb, türk və fars dilləri dövlət universitetlərində tamamilə qadağan edildi.[9][10] Qısa müddət ərzində ingilis dili fars dilinin əvəzinə yalnız tədris vasitəsi deyil, rəsmi dil halına gəldi və bu karyeralarını sonuncu dil ətrafında quranlara xələl gətirdi.[10] Ənənəvi hind və islam araşdırmaları artıq İngilis tacı tərəfindən dəstəklənmədi və mədrəsələrin demək olar ki, hamısı vəqflərini itirdilər.[9][10]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Burki, Shahid Javed (1999) [First published in 1986]. Pakistan: Fifty Years of Nationhood (3rd). Boulder, CO: Westview Press. səh. 4. ISBN 978-0-8133-3621-3. The university that [Sir Sayyid] founded in the town of Aligarh ... not only provided the Pakistan movement with its leadership but, later, also provided the new country of Pakistan with its first ruling elite ... Aligarh College made it possible for the Muslims to discover a new political identity: Being a Muslim came to have a political connotation-a connotation that was to lead this Indian Muslim community inexorably toward acceptance of the 'two-nation theory'
  2. Magocsi, Paul R; Ontario Multicultural History Society of (1999). Encyclopedia of Canada's peoples. Multicultural History Society of Ontario. səh. 1028. ISBN 978-0-8020-2938-6. İstifadə tarixi: 31 January 2012.
  3. Ali, Faiz Ahmed Faiz (1995). The rebel's silhouette : selected poems. Translated with a new introduction by Agha Shahid (Rev.). Amherst: University of Massachusetts Press. ISBN 978-0-87023-975-5.
  4. Husein Khimjee (2013). Pakistan: A Legacy of the Indian Khilafat Movement. iUniverse. ISBN 978-1-4917-0208-6.
  5. Kurzman, Charles, ed. (2002). Modernist Islam, 1840–1940 a sourcebook ([Online-Ausg.]). Oxford University Press. ISBN 978-0-19-515468-9.
  6. Ishtiaq Ahmad; Adnan Rafiq (3 November 2016). Pakistan's Democratic Transition: Change and Persistence. Taylor & Francis. 127–. ISBN 978-1-317-23595-8.
  7. Dhulipala, Venkat (2015). Creating a New Medina: State Power, Islam, and the Quest for Pakistan in Late Colonial North India. Cambridge University Press. p. 496. ISBN 978-1-316-25838-5. "The idea of Pakistan may have had its share of ambiguities, but its dismissal as a vague emotive symbol hardly illuminates the reasons as to why it received such overwhelmingly popular support among Indian Muslims, especially those in the 'minority provinces' of British India such as U.P."
  8. Talbot, Ian (1982). "The growth of the Muslim League in the Punjab, 1937–1946". Journal of Commonwealth & Comparative Politics. 20 (1): 5–24. doi:10.1080/14662048208447395. Despite their different viewpoints all these theories have tended either to concentrate on the All-India struggle between the Muslim League and the Congress in the pre-partition period, or to turn their interest to the Muslim cultural heartland of the UP where the League gained its earliest foothold and where the demand for Pakistan was strongest.
  9. 1 2 For text see "Minute by the Hon'ble T. B. Macaulay, dated the 2nd February 1835"
  10. 1 2 3 Stephen Evans (2002). "Macaulay's minute revisited: Colonial language policy in nineteenth-century India". Journal of Multilingual and Multicultural Development. 23 (4): 260–281. doi:10.1080/01434630208666469.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]