Pastuxov daşsarmaşığı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
?Pastuxov daşsarmaşığı
Hedera pastuchovii kz13.jpg
Elmi təsnifat
Aləmi:Bitkilər
Şöbə:Örtülütoxumlular
Sinif:İkiləpəlilər
Yarımsinif:Rozidlər
Sıra:Çətirçiçəklilər
Fəsilə:Araliyakimilər
Yarımfəsilə:Aralioideae
Cins:Daşsarmaşığı
Növ: Pastuxov daşsarmaşığı
Elmi adı
Hedera pastuchovii Woronow
Wikispecies-logo.svg
Vikinövlərdə
sistematika
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı
IPNI  ???

Pastuxov daşsarmaşığı (lat. Hedera pastuchovii) — araliyakimilər fəsiləsinin daşsarmaşığı cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısna göre növün kateqoriyası və statusu "Təhlükəli həddə yaxın olanlar" kateqoriyasına aiddir. Azərbaycanın nadir növüdür.[1]

Təbii yayılması[redaktə | əsas redaktə]

Rusiya (Dağıstan) və Şimali İranda təbii arealı vardır.

Botaniki təsviri[redaktə | əsas redaktə]

Sarmaşan kol bitkisidir. Yarpaqları adətən qalın dəricikli, bəzən isə nazik dəricikli olur, üst tərəfdən tündyaşıl, alt tərəfdən açıq rəngli, hər iki tərəfdən çılpaq və yaxud alt tərəfdə seyrək ulduzabənzər pulcuqları vardır, uzunluğu 13 sm-ə, eni 7 sm-ə qədərdir, iysizdir. Yarpaqların forması dəyişkəndir: yerə sərilən budaqların yarpaqları dairəvi-ürəkşəkilli və tamkənarlıdır. Dırmaşan budaqların yarpaqları isə uzunsov-yumurtaşəkilli və neştərşəkilli formaya qədər, qaidə hissəsi dərin ürəkşəkillidən kəsilmiş və pazşəkilli formaya qədər dəyişir, tamkənarlı və ya bölümlüdür. Çiçək qrupu şarvari çətirdir, 5-20 çiçəklidir, çətirlər uzun, nazik ayaqcıqda, 2-6 sm uzunluqda, tək və ya 3-8 salxımlıdır. Bütün çiçək qrupu və yarpaqcıqların kənar hissəsi sıx, parlaq, sarı-qonur pulcuqlarla örtülüdür. Pulcuqlar çətinliklə seçilir. Meyvələri qara, 6-10 mm diametrindədir. [2]

Ekologiyası[redaktə | əsas redaktə]

Əsasən kölgəli meşələrdə yayılmışdır. Antropogen amillərin təsiri və iqlim amillərinə həssaslığı təhlükə yarada bilər. [3] Məhdudlaşdırıcı amillər sırsında meşələrin qırılması nəticəsində yaşayış mühitinin pisləşməsi ilk yerdə durur [4] [3] Xüsusi qorunan ərazilərdə mühafizəsinin təşkili təklif olunur. Qorunması üçün yeni yasaqlıqların yaradılması zəruridir.

Azərbaycanda yayılması[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycanın nadir, relikt bitkisidir. Təbii ehtiyatı Azərbaycanda çox geniş deyildir. Zaqatala, Şəki, Qax, Quba, Xaçmaz, Qusar, Astara rayоnları ərazilərində, Lənkəran ovalığında, Lənkəranın dağlıq hissəsində — ovalıqdan orta dağ qurşağına qədər yayılmışdır. [2] [5] [6] [7][8] Azərbaycanın "Qırmızı Kitabı"na daxil edilmişdir.

İstifadəsi[redaktə | əsas redaktə]

Yüksək dekorativli dırmaşan koldur, yaşıllaşdırmada istifadə olunur.[8]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Azərbaycan Respublikasının "Qırmızı kitab"ı
  2. 2,0 2,1 Флора Азербайджана, 1955
  3. 3,0 3,1 Kərimov V.N., Fərzəliyev V.S., 2013
  4. Azərbaycanın SSR-in Qırmızı kitabı, 1989
  5. Əsgərov A.M., 2006
  6. Safarov H.M., 2010
  7. Məmmədov Q., Yusifov E., Xəlilov M., Kərimov V., 2012
  8. 8,0 8,1 Eldar Şükürov.İsmayıllı rayonu meşə bitkilərinin bələdçi kitabı,Bakı 2016

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm, 2014, 380 səh.