Peyami Safa

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Peyami Safa
Peyami Safa
Peyami Safa.jpg
Təxəllüsü Server Bedi
Doğum tarixi 1899(1899-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Doğum yeri İstambul, Türkiyə Türkiyə
Vəfat tarixi 15 iyun 1961(1961-06-15)
Vəfat yeri İstanbul, Türkiyə
Vəfat səbəbi beyin qansızması[d]
Dəfn yeri
  • Ədirnəqapı Şəhidliyi[d]
Vətəndaşlığı
Atası İsmayıl Safa
Fəaliyyəti jurnalist, tərcüməçi, yazıçı
Əsərlərinin dili türk
Janr roman
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Peyami Safa (1899, İstambul - 15 iyun 1961, İstambul)- türk roman və hekayə yazıçısı. Server Bedi təxəllüsü ilə çıxış etmiş yazıçı jurnalistika sahəsində işləri, romanları və fikirləri ilə tanınır.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Şair İsmayıl Safanın oğlu kimi anadan olub. Yazıçı atasının Sivasa sürgün edilib ölməsinin ardından 1901-ci ildə - 2 yaşında ikən yetim qalmış və "Yetim-i Safa" adı ilə xatırlanmışdır. Yetim qalmasının ardından 8 yaşından 17 yaşına qədər ağır sümük xəstəliyi keçirmişdir. Həkimlər onun qıçını kəsmək istəmiş, amma Peyami buna icazə verməmişdir. Daha sonra bu günlərindən bəhs edən "9-cu Xariciyyə Koğuşu" adlı romanını yazacaqdır. Xəstəlik və müharibə üzündən təhsilini davam etdirə bilməmiş və anasına baxmaq üçün Vəfa İdadisindəki təhsilini yarımçıq buraxdı. Keteon mətbəəsində işləməyə başlamışdır. Daha sonra Rəhbər-i İttihad Məktəbində müəllimlik etməyə başlamışdır. Dörd il bu məktəbdə işləyən Peyami həm özü öyrənmiş, həm də fransızca öyrənmişdir. Bu dövrü haqqında "Biz insanlar" əsərində məlumat vermişdir. 1918-ci ildə qardaşı İlhami Safanın istəyi ilə müəllimliyi buraxmış və "XX Əsr" adlı axşam qəzetində "Əsrin hekayələri" başlığı altında hekayələr yazmağa başlamışdır. Əvvəl bu hekayələri imzasız yazsa da, daha sonra Server Bedi təxəllüsünü istifadə etməyə başlayan Peyami Safa 1921-ci ildə "Son Teleqraf", oradan da "Təsviri Efkar" qəzetinə keçmişdir. Bu qəzetdən də ayrılaraq "Cümhuriyyət" qəzetində 1940-cı ilə qədər lətifələr, kiçik hekayələr və romanının ayrı hissələrini nəşr etdirmişdir.

1960-cı illərdə "Milliyyət" də daxil müxtəlif jurnal və qəzetlərdə yazan Peyami Safa daha sonra "Son Havadar" qəzetinə keçmişdir(1961). Həmin il Ərzurumda əsgərlik edən oğlu Mervenin ölümündən sarsılan Peyami 2-3 ay sonra İstambulda vəfat etmişdir.

Ədəbi yaradacılığı[redaktə | əsas redaktə]

İlk romanlarında kommunist baxışlarını yaysa da 1931-ci ildə xəstənin vəziyyətindən bəhs edən yarı avtobioqrafik romanı olan "9-cu Xariciyyə Koğuşu" əsəri çap olundu Daha sonra 1929-1939-cu illərdə "Mahşer" (1924), "Şimşək" (1928), "Fateh-Hərbiyyə" (1931) və "Biz İnsanlar" (1939) adı romanları nəşr olundu. Romanlarında fikri önə çəkməsi tənqidə məruz qalmışdı. İkinci dünya müharibəsindən sonra "Maqmazel Noraliyanın qoltuğu" (1949) romanı ilə mistizmə yönəldi.

İlk romanı olan "Gəncliyimiz"i 1922-ci ildə nəşr etdirən Peyami Safa pul qazanmaq məqsədi ilə yazdığı kitablarda ilk dəfə qardaşı İbrahim Safanın istifadə etdiyi və anasının adı olan Server Berdi təxəllüsünü istifadə etmiş və bu təxəllüslə bir çox roman yazmışdır. Bunlar arasında ən tanınmışları "Cingöz Recai macəra romanları ilə Cumbadan Rumbaya adlı romanı olmuşdur.

Peyami Safa həyatında "Həftə", "Mədəniyyət Həftəsi" (1936, 21 say) və "Türk Düşüncəsi" (1953-[[1960, 63 say) kimi jurnalları təsis etmişdir.

Əsərləri[redaktə | əsas redaktə]

Roman[redaktə | əsas redaktə]

  • Gəncliyimiz (1922)
  • Şimşək (1923)
  • Sözdə qızlar (1923)
  • Mahşer (1924)
  • Bir axşam idi (1924)
  • Süngülərin kölgəsində (1924)
  • Bir gənc qızın cürmü (1925)
  • Canan (1925)
  • 9-cu Xariciyyə Koğuşu (1930)
  • Fateh-Hərbiyyə (1931)
  • Atilla (1931)
  • Bir tərəddüdün romanı (1933)
  • Maqmazel Noraliyanın qoltuğu (1949)
  • Yalnızıq (1951)
  • Biz insanlar (1959)

Hekayə[redaktə | əsas redaktə]

  • Havaya uçan at (1955)

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]